Thị thực du học sinh Mỹ bị siết: từ công cụ an ninh thành rào cản phát triển
Thị thực du học sinh Mỹ là loại giấy phép nhập cảnh phi nhập cư dành cho sinh viên quốc tế theo học tại các cơ sở giáo dục được công nhận, cho phép lưu trú trong thời gian chương trình đào tạo và thường gắn với cơ chế linh hoạt về chuyển trường, đổi ngành, cũng như một số cơ hội thực tập và ở lại làm việc sau tốt nghiệp. Việc chính quyền Mỹ siết chặt loại thị thực này làm thay đổi sâu sắc cách các trường, sinh viên và cả nền kinh tế vận hành quanh giáo dục quốc tế. Thời gian lưu trú tối đa của thị thực sinh viên nay bị giới hạn ở mức không quá 4 năm, chấm dứt cơ chế “thời hạn theo tình trạng thực tế” (D/S) tồn tại từ cuối thập niên 1970. Đây là bước đi mới nhất trong chiến dịch thắt chặt nhập cảnh hợp pháp và tăng giám sát an ninh, nhưng đồng thời là cú đánh trực diện vào sức hút của giáo dục Mỹ đối với nhân tài toàn cầu.
Chính sách visa mới: an ninh quốc gia hay nỗi bất an của du học sinh?
Theo quy định mới, du học sinh diện F và khách trao đổi diện J chỉ được lưu trú theo thời lượng chương trình học, nhưng không vượt quá 4 năm. Những người cần thời gian dài hơn như nghiên cứu sinh tiến sĩ, bác sĩ nội trú buộc phải xin gia hạn từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ, đối mặt thêm tầng thủ tục và rủi ro bị từ chối. Bộ này cho rằng cơ chế D/S cũ bị lạm dụng, khiến một số người kéo dài việc học vô thời hạn để định cư bất hợp pháp dưới danh nghĩa “sinh viên trọn đời”. Lập luận an ninh nghe có vẻ hợp lý, nhưng cái giá tâm lý mà chính sách visa mới tạo ra cho người học là không hề nhỏ: sự bất an về tình trạng thị thực, lo lắng việc đổi ngành, chuyển trường hay kế hoạch ở lại làm việc có thể bị coi là “nghi ngờ” hơn là nỗ lực học thuật chính đáng.
Không chỉ sinh viên, nhà báo nước ngoài diện I cũng bị giới hạn thời gian lưu trú ban đầu tối đa 240 ngày, thay vì kéo dài nhiều năm như trước, và riêng nhà báo Trung Quốc chỉ được ở tối đa 90 ngày mỗi lần nhập cảnh. Điều này cho thấy tư duy an ninh đã tràn sang cả không gian thông tin. Quy định mới vẫn đang chờ Quốc hội Mỹ – hiện do phe Cộng hòa kiểm soát – xem xét và phê chuẩn trước khi chính thức đi vào đời sống. Theo nhiều liên minh các trường đại học, đây không còn là câu chuyện quản lý kỹ thuật mà là bước ngoặt định hình lại vị thế của Mỹ trong cạnh tranh toàn cầu về giáo dục và tri thức.
Hạn chế tuyển sinh quốc tế: dấu hiệu suy giảm sức hút của đại học Mỹ
Dữ liệu mới nhất cho thấy những cảnh báo về hạn chế tuyển sinh quốc tế không còn mang tính dự báo, mà đã trở thành thực tế. Số lượng sinh viên quốc tế nộp đơn vào các trường Mỹ mùa thu này giảm khoảng 10%, mức giảm mạnh nhất trong ít nhất một thập kỷ. Đáng chú ý, lượng đơn từ châu Á và châu Phi giảm ở mức hai con số, còn châu Âu cũng lần đầu giảm 4% sau nhiều năm tăng ổn định. Điều này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Donald Trump gia tăng nỗ lực hạn chế sinh viên quốc tế nhập cảnh, thay đổi các quy định thị thực du học. Theo báo cáo từ nền tảng nộp đơn phổ biến, các trường cạnh tranh cao chỉ giảm nhẹ 1% số hồ sơ quốc tế, trong khi nhiều trường nhận trên một nửa người nộp đơn bị giảm tới 20%. Việc siết thị thực du học sinh Mỹ vô tình khoét sâu thêm khoảng cách giàu – nghèo giữa các cơ sở giáo dục.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở chính sách visa mới. Các chuyên gia chỉ ra nhu cầu du học Mỹ giảm cùng với sự gián đoạn xử lý thị thực, khan hiếm lịch hẹn phỏng vấn tại Ấn Độ, Trung Quốc và khắp châu Âu. Đặc biệt, đơn đăng ký bậc sau đại học của sinh viên quốc tế vào kỳ thu năm nay giảm tới 21%, ngay ở tầng nghiên cứu vốn trực tiếp nuôi dưỡng các phòng thí nghiệm và công nghệ mũi nhọn. Câu hỏi cần đặt ra là: khi người nộp đơn đã giảm sâu nhất trong một thập kỷ, liệu việc tiếp tục nhấn mạnh khẩu hiệu “bảo vệ an ninh” có đang làm lu mờ mục tiêu lâu dài là bảo vệ sức sống học thuật và đổi mới của chính nước Mỹ?
Kinh tế Mỹ mất mát: từ số ghế trống trong giảng đường đến việc làm biến mất
Tác động của hạn chế tuyển sinh quốc tế không dừng ở các bảng thống kê nộp đơn, mà lan thẳng vào nền kinh tế. Nghiên cứu về triển vọng tuyển sinh quốc tế mùa thu và tác động kinh tế cho thấy lượng sinh viên quốc tế sụt giảm sẽ khiến gần 40.000 việc làm vốn được duy trì hoặc tạo ra nhờ chi tiêu của du học sinh bị ảnh hưởng. Trước đó, khoảng 1,18 triệu sinh viên quốc tế đến từ hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ đã mang lại đóng góp kinh tế rất lớn cho Mỹ. Khi các trường đại học mất đi dòng người học này, họ không chỉ mất nguồn thu, mà còn mất cả nguồn lao động chất lượng cao cho bệnh viện, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp địa phương – những nơi dựa nhiều vào sinh viên quốc tế ở bậc sau đại học để vận hành.
Một phát biểu đáng chú ý được công bố là: số du học sinh chỉ chiếm khoảng 6% tổng số sinh viên tại Mỹ, trong khi ở Anh là 27%, Australia 31% và Canada 38%. Tỷ lệ khiêm tốn này có thể khiến nhiều người lầm tưởng việc siết thị thực du học sinh là ít rủi ro. Nhưng nếu Mỹ để các nước khác vươn lên thành “điểm đến mặc định” của nhân tài quốc tế, những phát minh, startup, bằng sáng chế đáng lẽ có thể sinh ra trên đất Mỹ sẽ bị dịch chuyển. Việc đánh đổi lợi ích dài hạn đó để đổi lấy cảm giác an ninh ngắn hạn là một quyết định chính trị, nhưng cũng là một canh bạc kinh tế đầy rủi ro.
An ninh cần thiết, nhưng Mỹ đang tự rời khỏi cuộc chơi nhân tài
Bộ An ninh Nội địa có quyền lo ngại việc thị thực bị lạm dụng và tình trạng cư trú quá hạn. Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện nay – siết thời gian lưu trú, kiểm soát chặt khả năng chuyển ngành, chuyển trường và ở lại làm việc – đang tạo ra một thông điệp không thể nhầm lẫn: Mỹ ưu tiên nỗi sợ hơn là niềm tin vào khả năng đóng góp của người nhập cư có trình độ. Nghiên cứu cũng chỉ ra tác động tiêu cực lâu dài từ quy định mới về thời gian lưu trú của du học sinh, cộng với kế hoạch siết nhập cư liên tục nhắm vào chương trình thực tập sau tốt nghiệp OPT. Trong khi đó, các nước khác như Anh, Australia, Canada đang dùng chính sách visa cởi mở như một lợi thế cạnh tranh nhằm thu hút nhóm nhân tài mà Mỹ đang đẩy ra xa.
Điều trớ trêu là nhiều trường đại học Mỹ đã cảnh báo rào cản hành chính mới sẽ làm giảm sức hút của họ với nhân tài toàn cầu, nhưng tiếng nói này dường như chưa được ưu tiên trong quá trình hoạch định chính sách. Nếu Quốc hội tiếp tục phê chuẩn các quy định siết chặt thị thực du học sinh Mỹ như hiện tại, Mỹ sẽ càng khó đảo ngược xu hướng giảm đơn quốc tế mạnh nhất trong một thập kỷ. Kết luận hợp lý lúc này là: bảo vệ an ninh là cần thiết, nhưng khi chính sách visa mới được thiết kế mà không tính đủ chi phí học thuật và kinh tế, nước Mỹ đã tự cắt giảm sức mạnh mềm và lợi thế tri thức của mình trong cuộc đua toàn cầu.
