Từ quyền công dân theo nơi sinh đến cuộc chiến chống du lịch sinh con
Mỹ siết thị thực và quyền công dân theo nơi sinh là chính sách mới nhằm hạn chế việc người nước ngoài sử dụng thị thực không định cư, đặc biệt visa du lịch, để vào Mỹ sinh con với mục tiêu gián tiếp giành quyền công dân cho trẻ và tận dụng lợi ích nhập cư dài hạn từ quy định jus soli của Tu chính án thứ 14. Đây không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật, mà là một cú xoay trục có tính chính trị rõ rệt: thay vì tấn công trực diện vào Tu chính án thứ 14 – điều Tòa án Tối cao đã bác bỏ hơn một tháng trước – chính quyền Trump quyết định đánh vào "cửa ngõ" thị thực và quy trình nhập cảnh của cha mẹ. Lập luận của Nhà Trắng là quyền công dân đang bị "biến thành trò cười" bởi các gói du lịch sinh con mang tính thương mại và những mạng lưới môi giới kiếm lợi từ việc đưa phụ nữ mang thai vào Mỹ sinh nở.
Sắc lệnh ngày 6/8: siết ngay từ khâu cấp visa và kiểm tra mạng xã hội
Ngày 6/8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh nhắm trực tiếp vào hoạt động du lịch sinh con, yêu cầu siết kiểm tra người nước ngoài nhập cảnh với mục đích sinh đẻ. Thay vì tranh cãi trên mặt trận hiến pháp, sắc lệnh chuyển trọng tâm sang việc cấp và sử dụng thị thực: người xin visa du lịch không được nêu mục đích chính là sinh con, và nhân viên lãnh sự có quyền từ chối nếu có cơ sở tin rằng chuyến đi nhắm tới việc sinh nở tại Mỹ. Đi kèm là chủ trương mở rộng việc kiểm tra mạng xã hội của người xin thị thực; nhiều nhóm đối tượng phải chuyển tài khoản sang chế độ công khai để phục vụ thẩm định hồ sơ, bao gồm cả du học sinh Mỹ. Theo Viện Chính sách di cư Mỹ, mỗi năm có khoảng 22.000–26.000 trẻ em được sinh ra tại Mỹ trong các trường hợp liên quan đến du lịch sinh con, trong khi dữ liệu chính phủ ghi nhận khoảng 9.600 ca sinh năm 2024 với mẹ cư trú ở nước ngoài. Con số này cho thấy quy mô không còn là hiện tượng nhỏ lẻ, và đó là lý do Nhà Trắng coi đây là "lỗ hổng" phải bịt lại.
Lực lượng đặc nhiệm toàn cầu và chiến dịch thu hồi hơn 600 thị thực
Bộ Ngoại giao Mỹ đã thành lập Lực lượng đặc nhiệm Phòng chống Du lịch Sinh con, một cấu trúc cho thấy Washington muốn đưa cuộc chiến này ra quy mô toàn cầu chứ không chỉ xử lý vài trường hợp cá biệt. Lực lượng này kết nối dữ liệu với Bộ An ninh Nội địa, rà soát hoạt động của người có thị thực trên khắp thế giới để phát hiện các trường hợp bị coi là lợi dụng visa không định cư vào Mỹ sinh con. Kết quả bước đầu khá rõ: hơn 600 thị thực của công dân nước ngoài đã bị thu hồi trong chiến dịch này, nhắm vào cả những người trực tiếp tham gia lẫn các mạng lưới môi giới cung cấp gói "sinh con tại Mỹ". Chính quyền Trump mô tả quyền công dân Mỹ không phải là "một thứ hàng hóa" có thể đạt được bằng cách lách luật nhập cư, trong bối cảnh nhiều đối tượng bị cáo buộc làm giả hồ sơ y tế, hướng dẫn khách che giấu mục đích chuyến đi hoặc né tránh thanh toán viện phí. Về bản chất, đây là chiến dịch vừa mang tính đạo đức – chống thương mại hóa quốc tịch – vừa mang tính răn đe: ai cố tình lạm dụng hệ thống thị thực sẽ phải trả giá bằng việc mất visa và quyền nhập cảnh tương lai.
Tác động thực tế: kế hoạch của khách du lịch sinh con và du học sinh Mỹ đảo lộn
Đằng sau những khẩu hiệu chính trị, người chịu ảnh hưởng trực tiếp là các gia đình trung lưu ở nhiều nước, đặc biệt tại Trung Quốc, vốn xem du lịch sinh con như khoản đầu tư cho tương lai con. Câu chuyện của Li – một phụ nữ ngoài 20 tuổi đang lo lắng trước cuộc phỏng vấn xin thị thực 10 năm – cho thấy tác động tâm lý rất rõ: kế hoạch du lịch Mỹ vào năm 2027 rồi quay lại khi mang thai để sinh con tại đây bỗng trở nên bấp bênh sau sắc lệnh 6/8. Nhiều khách mang thai đã bị từ chối nhập cảnh dù sở hữu thị thực còn hiệu lực, như bốn phụ nữ Trung Quốc thuê nhà ở Los Angeles bị chặn ngay tại cửa khẩu chỉ vì xin visa khi đã có bầu. Trong khi sinh con tại Mỹ không phải hành vi phạm pháp, việc sử dụng thị thực du lịch với mục đích chính là sinh nở bị cấm, khiến những kế hoạch được tính toán từ nhiều năm trước đứng trước rủi ro cao. Điều đáng nói là phần lớn các gia đình này khá giả, không phụ thuộc vào phúc lợi, và xem hộ chiếu Mỹ như tấm vé mở rộng cơ hội học tập quốc tế cho con – nhưng họ lại là đối tượng bị nhắm tới đầu tiên.
Giới hạn mới với du học sinh, khách trao đổi và nhà báo: Mỹ có đang tự mất sức hút?
Chiến dịch Mỹ siết thị thực không chỉ nhắm vào du lịch sinh con mà còn lấn sang các diện thị thực được xem là trụ cột quyền lực mềm của Mỹ: du học sinh, khách trao đổi, nhà báo quốc tế. Quy định mới xóa bỏ cơ chế "thời hạn theo tình trạng thực tế" (D/S) tồn tại từ cuối thập niên 1970, thay bằng các khung thời gian cứng: thị thực F và J chỉ được lưu trú tối đa theo thời lượng chương trình học nhưng không quá bốn năm; các nghiên cứu sinh, bác sĩ nội trú phải xin gia hạn lên Bộ An ninh Nội địa nếu cần thêm thời gian. Nhà báo dùng thị thực I bị giới hạn ở 240 ngày, riêng nhà báo mang quốc tịch Trung Quốc chỉ được ở tối đa 90 ngày mỗi lần nhập cảnh, gia hạn theo chu kỳ 90 ngày. DHS cho rằng cơ chế D/S mở trước đây bị lạm dụng, tạo ra hiện tượng "sinh viên trọn đời" kéo dài việc học để ở lại Mỹ bất hợp pháp. Nhưng các trường đại học và tổ chức truyền thông cảnh báo rào cản hành chính mới sẽ khiến Mỹ kém hấp dẫn trong mắt nhân tài và giới báo chí quốc tế – một cái giá không nhỏ cho chính sách an ninh cứng rắn.
