Geran-5 biến cuộc đua đánh chặn thành bài toán tốc độ
UAV Geran-5 là dòng máy bay không người lái tấn công một chiều của Nga, trong đó các biến thể mới dùng động cơ phản lực và được thiết kế để bay nhanh hơn những mẫu Geran cánh quạt trước đây. Nga bắt đầu dùng Geran-5 tập kích Ukraine từ tháng 1, còn biến thể mang tên Geran-5 K5-K được ghi nhận xuất hiện từ cuối tháng 9, dù tần suất sử dụng vẫn hạn chế. Nay, trọng tâm không còn chỉ là số lượng UAV mà là khả năng khiến chúng lọt qua lưới phòng không: giới chức quân sự Ukraine cho biết K5-K được chỉnh sửa để có thể đạt 900 km/h, ngang một số tên lửa hành trình. Ở tốc độ ấy, drone đánh chặn giá rẻ vốn được triển khai đông đảo khó có đủ thời gian áp sát mục tiêu. Đây là bước nâng cấp có thể làm suy yếu cách phòng thủ từng phù hợp với Geran-2 chậm hơn.
Các chuyên gia Ukraine cho biết Nga đang tiếp tục cải tiến UAV động cơ phản lực, với những thay đổi về thân, cánh và vị trí động cơ nhằm tăng tốc độ. Một số biến thể còn dùng hệ thống dẫn đường quang học, định hướng theo hình ảnh mặt đất thay vì phụ thuộc vào tín hiệu vệ tinh; cách này cũng làm giảm hiệu quả của một số biện pháp tác chiến điện tử. Tuy nhiên, tốc độ cao có cái giá về nhiên liệu, và tầm bay của K5-K chưa được xác định. Vì vậy, không nên xem con số 900 km/h như bằng chứng rằng mọi chiếc Geran-5 đều bay nhanh như vậy trong mọi điều kiện. Dù thế, riêng khả năng đạt tốc độ này đã đủ tạo sức ép lên Ukraine: các hệ thống phòng thủ phải phát hiện, quyết định và đánh chặn trong khoảng thời gian ngắn hơn.
Bars là câu trả lời đáng chú ý, nhưng chưa phải lá chắn hoàn chỉnh
Ukraine đang tăng cường sử dụng UAV đánh chặn Bars để săn các UAV phản lực tốc độ cao của Nga. Điểm đáng chú ý là Bars cũng dùng động cơ phản lực: thay vì dựa vào drone nhỏ vốn khó bắt kịp mục tiêu, Ukraine đưa một phương tiện nhanh hơn vào vai trò không đối không. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Bars đạt tỷ lệ tiêu diệt khoảng 30% khi đối đầu với UAV động cơ phản lực và hiện có tỷ lệ cao nhất trong các loại đánh chặn mà Ukraine sử dụng. Con số này cho thấy giải pháp có triển vọng, nhưng cũng nhắc rằng phần lớn mục tiêu vẫn chưa bị hạ theo tỷ lệ được nêu. Cuối tuần qua, một lữ đoàn Ukraine công bố video ghi lại cảnh một UAV phản lực truy đuổi UAV phản lực khác; các nhà quan sát nhận định chiếc đi săn là Bars, còn mục tiêu là Geran-5.
Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc kỳ vọng một drone chậm có thể đuổi kịp mục tiêu bay nhanh. Trong video được công bố, Bars phóng từ bệ đặt trên cao với trợ lực tên lửa; người điều khiển dùng hình ảnh camera hồng ngoại hướng về phía trước để dẫn UAV áp sát mục tiêu. Nhưng hiệu quả trên chiến trường sẽ phụ thuộc vào nhiều mắt xích: phát hiện mục tiêu đủ sớm, đưa Bars đến đúng khu vực, duy trì liên lạc và xác nhận việc tiêu diệt. Các nguồn hiện chưa xác định rõ phương thức điều khiển hay loại đầu đạn dùng trong nhiệm vụ không đối không. Bởi vậy, video là dấu hiệu về một phương án đang được thử nghiệm, chứ chưa chứng minh Bars có thể thay thế toàn bộ các lớp phòng không khác.
Tăng sản lượng và phối hợp phòng thủ sẽ quyết định bước tiếp theo
Bars cũng không phải một chương trình chỉ dành cho đánh chặn. Ukraine và Đức nhất trí cùng sản xuất loại UAV này vào tháng 7, với Đức tài trợ giai đoạn đầu; theo nhà sản xuất, Ukraine chế tạo hơn 2.000 chiếc mỗi tháng, nhưng phần lớn là phiên bản tấn công. Điều đó cho thấy năng lực sản xuất đã được mở rộng, song số lượng Bars sẵn sàng cho nhiệm vụ phòng không không thể suy ra từ tổng sản lượng. Zelensky cũng nêu động cơ là khâu then chốt và cho biết Ukraine phải nhập khẩu số lượng lớn, dù trong nước cũng có sản xuất nhưng chưa đủ. Nút thắt này quan trọng: tăng số thân UAV mà thiếu động cơ và năng lực triển khai tương ứng sẽ không tự động tạo ra một mạng lưới đánh chặn hiệu quả.
Muốn đối phó UAV Nga tốc độ cao, Kiev cần kết hợp Bars với cảnh giới sớm, chỉ huy nhanh và các phương án phòng không khác, thay vì đặt cược vào một loại phương tiện. Tốc độ 900 km/h khiến Geran-5 K5-K trở thành mục tiêu khó hơn, còn dẫn đường quang học làm nhiễu vệ tinh kém hữu ích; nhưng các thông tin hiện có chưa cho thấy Nga đã triển khai biến thể này với tần suất lớn hay Ukraine đã có giải pháp đánh chặn ổn định. Kết luận thận trọng là Bars đã mở ra một hướng ứng phó có căn cứ, không phải lời giải dứt điểm. Cuộc đua sẽ phụ thuộc vào việc Ukraine biến những lần đánh chặn thành năng lực có thể sản xuất, điều phối và duy trì trên diện rộng.
