Mạng lưới chuyên sâu, không chỉ là thêm tên gọi
Trung tâm đào tạo AI chuyên sâu là cơ sở giáo dục đại học tập trung xây dựng chương trình, đội ngũ, hạ tầng tính toán, dữ liệu và phòng thí nghiệm để đào tạo, nghiên cứu và phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Ngày 8.11.2026, Thủ tướng ban hành Quyết định 2146/QĐ-TTg, phê duyệt đề án phát triển các trung tâm như vậy trong giai đoạn 2026–2030. Mười cơ sở được chọn ban đầu gồm Đại học Quốc gia Hà Nội (Trường Đại học Công nghệ), Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Đà Nẵng (Trường Đại học Bách khoa), Đại học Kinh tế TP.HCM, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Học viện Kỹ thuật và Công nghệ an ninh, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM và Trường Đại học Việt Đức. Tuy nhiên, được chọn tham gia chưa đồng nghĩa được công nhận là trung tâm: kết quả còn tùy bộ tiêu chí đánh giá, và danh sách có thể được điều chỉnh.
Điểm đáng chú ý không phải là số lượng cơ sở được nêu, mà là ý tưởng tổ chức họ thành một mạng lưới có phân vai theo thế mạnh, chia sẻ chương trình, học liệu, chuyên gia, dữ liệu, năng lực tính toán và phòng thí nghiệm. Cách tiếp cận này có lý: không trường nào cần tự xây mọi năng lực từ đầu, còn người học có thể tiếp cận nguồn lực và hướng chuyên môn rộng hơn. Nhưng mô hình chỉ có ý nghĩa nếu cơ chế hợp tác thực chất, thay vì mỗi trường vận hành một trung tâm riêng rồi cùng mang một nhãn. Tiêu chí công nhận và đánh giá định kỳ vì thế quan trọng không kém quyết định thành lập.
Mười nghìn người học cần nhiều lối vào
Đề án đặt mục tiêu đào tạo lũy kế ít nhất 10.000 người ở trình độ đại học trong giai đoạn 2026–2030, gồm các chương trình chuyên sâu về AI, AI kết hợp lĩnh vực khác (AI+X) và ứng dụng AI theo ngành (X+AI). Trong số đó có ít nhất 600 nghiên cứu sinh về trí tuệ nhân tạo. Quy mô này sẽ khó đạt nếu đào tạo AI đại học chỉ được hiểu là mở thêm các ngành kỹ thuật chuyên biệt. Hướng AI+X và X+AI mở rộng cơ hội cho người học ở nhiều lĩnh vực, đồng thời đưa kỹ năng AI gần hơn với những bài toán trong nghề nghiệp cụ thể. Đây là lựa chọn đúng: nhu cầu nhân lực trí tuệ nhân tạo không chỉ nằm ở việc tạo mô hình, mà còn ở khả năng đưa công nghệ vào quy trình của từng ngành.
Mục tiêu về chất lượng cũng cần được đọc cùng con số tuyển sinh: chương trình phải được đối sánh với cơ sở uy tín thế giới, ít nhất 50 chương trình hướng tới kiểm định quốc tế; đề án còn đặt mục tiêu phát triển 150 chuyên gia nòng cốt và nhà khoa học đầu ngành, trong đó có ít nhất 50 giảng viên. Những chỉ tiêu này thừa nhận rằng mở rộng chỗ học mà thiếu người dạy, chuẩn chương trình và trải nghiệm nghiên cứu sẽ tạo ra quy mô trên giấy. Với người học, giá trị thực tế nằm ở năng lực có thể dùng được và cơ hội tiếp cận dự án, dữ liệu, phòng thí nghiệm—not ở việc chương trình mang tên AI.
Thước đo cuối cùng là sản phẩm được dùng
Đào tạo và nghiên cứu chỉ hoàn tất vòng tròn khi kết quả đi ra khỏi giảng đường. Đề án hướng tới ít nhất 50 công nghệ, sản phẩm AI được ứng dụng hoặc chuyển giao cho cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng; đồng thời phát triển ít nhất 50 mô hình, bộ dữ liệu, chuẩn đánh giá, nền tảng hoặc công nghệ AI lõi. Hai nhóm chỉ tiêu này không nên bị đánh đồng: công nghệ lõi là nền tảng, còn sản phẩm ứng dụng AI cần chứng minh khả năng giải quyết một nhu cầu cụ thể và được đơn vị sử dụng tiếp nhận. Nếu chỉ đếm sản phẩm hoàn thành mà không theo dõi mức độ triển khai, tác động và khả năng duy trì, mục tiêu chuyển giao sẽ mất nhiều ý nghĩa.
Mạng lưới còn đặt mục tiêu hình thành ít nhất 20 nhóm nghiên cứu AI mạnh, ổn định, được đánh giá độc lập, cùng 2.500 công bố khoa học thuộc các nhóm tạp chí hoặc hội nghị quốc tế được nêu trong đề án. Đây là tham vọng đáng kể, nhưng không nên để số bài báo lấn át câu hỏi sản phẩm có ích cho ai. Khi trung tâm kết nối được giảng viên, người học và đối tác triển khai, 10.000 người học có thể trở thành lực lượng giải quyết bài toán thực tế, thay vì chỉ là chỉ tiêu đầu vào.
Đến năm 2030, kết quả mới là câu trả lời
Đề án sẽ được sơ kết vào năm 2028 và tổng kết vào năm 2030; Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm hằng năm tổng hợp, báo cáo kết quả thực hiện trước ngày 25/12. Hai mốc này tạo cơ hội để điều chỉnh mạng lưới, rà soát cơ sở tham gia và xem xét liệu đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao có đi cùng nhau hay không. Bởi danh sách ban đầu có thể thay đổi, tiêu chuẩn đánh giá cần đủ rõ để phân biệt giữa một trung tâm có năng lực chuyên sâu và một đơn vị mới chỉ được giao nhiệm vụ.
Tầm vóc của kế hoạch nằm ở nỗ lực kết hợp đào tạo chuyên sâu với việc mở rộng chương trình AI gắn với các lĩnh vực ứng dụng, thay vì xem AI là một ngành riêng biệt. Nhưng 10.000 người học và 50 sản phẩm chỉ là cam kết đầu ra trên giấy cho đến khi chất lượng chương trình, năng lực giảng dạy và mức độ sử dụng sản phẩm được kiểm chứng. Thành công nên được đánh giá bằng việc người học làm được gì và công nghệ được ai dùng; đó mới là bằng chứng mạng lưới trung tâm đào tạo AI tạo ra năng lực bền vững.






