Vết bầm tím bất thường là gì và vì sao không nên xem nhẹ?
Vết bầm tím bất thường là những vùng da đổi màu do máu rò rỉ khỏi mạch máu nhỏ dưới da, xuất hiện thường xuyên, lan rộng hoặc không liên quan đến va chạm rõ ràng, có thể kèm chảy máu bất thường và phản ánh các rối loạn đông máu hoặc bệnh lý tiềm ẩn nghiêm trọng. Khi bạn thấy chân tay, lưng hay bụng xuất hiện bầm dù không nhớ đã va đập, đó không còn là chuyện “da mỏng” đơn giản. Những vết bầm tím không do va chạm có thể là dấu hiệu của rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu hoặc các bệnh về gan, tủy xương và bệnh tự miễn khiến cơ thể dễ chảy máu dưới da. Bỏ qua chúng đồng nghĩa bỏ qua cơ hội phát hiện sớm những vấn đề có thể dẫn tới đột quỵ, suy tim hoặc tử vong nếu liên quan đến các dấu hiệu bệnh tim mạch như rung nhĩ.
Khi nào vết bầm là “bình thường”, khi nào là tín hiệu nguy hiểm?
Không phải mọi vết bầm đều đáng sợ. Va chạm nhẹ làm tổn thương mạch máu nhỏ dưới da, máu thoát ra, tích tụ rồi được cơ thể hấp thu dần, khiến vết bầm đổi màu từ đỏ, tím xanh sang xanh lục, vàng rồi mờ đi. Theo Mayo Clinic, người lớn tuổi dễ bị bầm hơn vì da mỏng dần, lớp mỡ dưới da giảm, mạch máu ít được bảo vệ nên chỉ cần chạm cạnh bàn cũng đủ để xuất hiện bầm ở cẳng tay, bàn tay, cẳng chân. Tuy nhiên, theo Cleveland Clinic, bạn cần đi khám nếu vết bầm xuất hiện thường xuyên, không rõ nguyên nhân hoặc có biểu hiện bất thường như kích thước lớn, lan rộng, xuất hiện ở lưng, bụng, ngực, kèm chảy máu chân răng, chảy máu cam, kinh nguyệt ra nhiều, hoặc vết thương nhỏ nhưng chảy máu kéo dài khó cầm.
Rối loạn đông máu, thuốc và bệnh mạn tính: những “thủ phạm” giấu mặt
Nếu da bạn thường xuyên xuất hiện vết bầm tím bất thường, hãy nghĩ đến các yếu tố bên trong hơn là chỉ đổ lỗi cho va chạm. Bệnh lý về máu như giảm tiểu cầu, rối loạn chức năng tiểu cầu hoặc bất thường yếu tố đông máu khiến cơ thể dễ chảy máu dưới da, tạo nên những mảng bầm không rõ lý do. Một số bệnh gan, bệnh tự miễn hoặc bệnh ảnh hưởng tủy xương cũng có thể gây bầm tím bất thường. Thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, clopidogrel, một số thuốc giảm đau chống viêm và corticosteroid dùng kéo dài làm tăng nguy cơ bầm tím hoặc khiến da mỏng hơn. Người đang dùng các thuốc này không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy vết bầm, vì ngừng đột ngột có thể làm tăng nguy cơ cục máu đông, đột quỵ hoặc biến chứng tim mạch khác.
Từ vết bầm đến dấu hiệu bệnh tim mạch: vai trò bất ngờ của chụp võng mạc
Điều ít người nghĩ tới là vết bầm tím bất thường đôi khi đi cùng các dấu hiệu bệnh tim mạch, đặc biệt khi nguyên nhân nằm ở rối loạn đông máu hoặc rung nhĩ. Rung nhĩ là dạng rối loạn nhịp tim nhanh phổ biến, làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ, suy tim và tử vong. Một nghiên cứu trên hơn 90.000 người cho thấy người mắc rung nhĩ có các dấu ấn sinh học đặc trưng ở võng mạc, có thể phát hiện sớm tới 4 năm trước khi bệnh biểu hiện trên lâm sàng. Trong bộ dữ liệu AlzEye hơn 50.000 bệnh nhân có 5.735 người mắc rung nhĩ, còn UK Biobank khoảng 40.000 người có 526 ca rung nhĩ. Nhóm nghiên cứu tại một bệnh viện mắt ở Anh đang đánh giá liệu chụp hình võng mạc – vốn đã dùng thường quy – có thể trở thành công cụ không xâm lấn để phát hiện người có nguy cơ rung nhĩ, trước khi họ bị đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim hay không.
Ai dễ bị bầm tím và khi nào cần đi khám ngay?
Tuổi tác, di truyền và các bệnh liên quan đến đông máu là những yếu tố nguy cơ chính khiến bạn dễ có vết bầm tím bất thường. Người lớn tuổi da mỏng, lớp mỡ bảo vệ giảm nên mạch máu dễ tổn thương. Nếu trong gia đình có người mắc bệnh về máu, rối loạn đông máu, bạn càng nên cảnh giác khi thấy bầm không rõ nguyên nhân. Theo Cleveland Clinic, cần đi khám khi vết bầm xuất hiện thường xuyên, không rõ nguyên nhân hoặc có biểu hiện bất thường. Nếu bầm tím kèm chảy máu không cầm được, choáng ngất, khó thở, đau đầu dữ dội hoặc xuất hiện sau chấn thương đầu, phải đến cấp cứu ngay. Phát hiện rung nhĩ sớm rất quan trọng vì bệnh có thể diễn tiến âm thầm, người bệnh không cảm nhận rõ bất thường nhịp tim, nên ngoài chụp võng mạc phát hiện bệnh, người có nguy cơ vẫn cần chủ động theo dõi nhịp tim và khám tim mạch khi cần.
