Bệnh tim thường không ồn ào: hiểu đúng để không chậm trễ
Dấu hiệu bệnh tim sớm là những thay đổi âm thầm nhưng lặp lại trong nhịp thở, nhịp tim, cân nặng và khả năng gắng sức, thường xuất hiện khi vận động hoặc trong sinh hoạt hằng ngày, dễ bị gán nhầm cho tuổi tác hay mệt mỏi nên nhiều người bỏ qua cho đến khi bệnh tiến triển nặng. Tim có bốn van hoạt động như những “cánh cửa” một chiều, giúp điều tiết dòng máu qua các buồng tim: van hai lá, van ba lá, van động mạch chủ và van động mạch phổi. Khi các van hoặc mạch máu nuôi tim bị tổn thương, cơ thể sẽ gửi tín hiệu trước khi suy tim hay nhồi máu xảy ra. Vấn đề là hầu hết chúng ta chỉ để ý khi cơn đau ngực dữ dội, trong khi nhiệm vụ của phát hiện bệnh tim sớm là nhận ra những tín hiệu mờ nhạt hơn nhưng xuất hiện lặp lại.
Khó thở khi gắng sức và mệt bất thường: tín hiệu đầu tiên nhiều người coi thường
Nếu trước đây bạn leo vài tầng cầu thang vẫn bình thường, nay chỉ đi bộ nhẹ đã hụt hơi, phải dừng lại để nghỉ, đó không phải là chuyện “yếu sức” đơn giản. Khó thở khi gắng sức là một trong những triệu chứng bệnh van tim và cả bệnh mạch vành thường gặp, nhất là ở giai đoạn đầu, khi triệu chứng chỉ xuất hiện lúc vận động và giảm khi nghỉ. Người bệnh có thể mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng gắng sức, khó thở khi đi lại hoặc khi nằm, phải kê cao đầu khi ngủ. Đây là những dấu hiệu bệnh tim sớm vì cho thấy chức năng bơm máu của tim đã bị ảnh hưởng. Nếu bỏ qua, tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì lượng máu cho cơ thể, lâu dần làm thay đổi cấu trúc và chức năng các buồng tim, dẫn đến suy tim. Đừng đổ lỗi tất cả cho tuổi tác hay lười vận động; khi hơi thở của bạn thay đổi, hãy coi đó là lời nhắc phải đi khám.
Hồi hộp, đau ngực, buồn nôn và chóng mặt: không phải lúc nào cũng là “căng thẳng”
Nhiều người coi cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực là do lo âu hay uống cà phê, nhưng với người có bệnh tim, đây có thể là dấu hiệu rối loạn nhịp. Người bệnh van tim có thể xuất hiện hồi hộp, đánh trống ngực hoặc đau ngực ngay từ giai đoạn sớm. Đau hoặc tức ngực là biểu hiện thường gặp của thiếu máu cơ tim; cơn đau có thể lan lên vai, cánh tay, cổ, hàm hoặc lưng. Nguy hiểm hơn, nếu những cơn đau vốn chỉ xuất hiện khi vận động nay xảy ra thường xuyên hơn, dữ dội hơn, kéo dài lâu hơn hoặc xuất hiện cả khi nghỉ, bạn cần đi khám ngay để được đánh giá nguy cơ và xử trí kịp thời. Các triệu chứng không điển hình như buồn nôn, nôn, khó chịu vùng thượng vị, cảm giác đầy bụng, kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hoặc chóng mặt cũng có thể liên quan đến tim chứ không chỉ là bệnh dạ dày.
Phù chân, tăng cân nhanh và thay đổi nhịp tim: khi cơ thể đang giữ nước và cầu cứu
Một trong những dấu hiệu bệnh tim sớm dễ bị xem nhẹ là phù mắt cá chân, cẳng chân và tăng cân nhanh trong thời gian ngắn. Khi bệnh van tim tiến triển, hai chân có thể phù, gan to, tĩnh mạch cổ nổi; trường hợp nặng có thể tụt huyết áp, ngất hoặc suy tim cấp. Phù tăng dần vào cuối ngày, kèm tăng cân khoảng trên 2 kg trong một tuần và khó thở nhiều hơn có thể cho thấy cơ thể đang giữ nước do tim bơm máu kém hiệu quả. Người bệnh được khuyên cân vào một thời điểm cố định mỗi ngày để phát hiện sớm những thay đổi bất thường về cân nặng. Cảm giác tim đập nhanh, mạnh, bỏ nhịp hoặc không đều, kèm chóng mặt, choáng váng hoặc ngất, đặc biệt là ngất không rõ nguyên nhân, cũng là lý do phải đi khám sớm vì có thể liên quan đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Khi nào phải khám ngay và làm gì để phòng ngừa bệnh tim lâu dài
Thông điệp quan trọng nhất là: khi cơ thể xuất hiện triệu chứng bất thường, đừng chờ chúng “quen dần” rồi mới đi khám. Nếu cơn đau hoặc tức ngực thay đổi về mức độ, tần suất hoặc xuất hiện thêm những biểu hiện bất thường khác, người bệnh cần được thăm khám để đánh giá nguy cơ và xử trí kịp thời. Đặc biệt, nếu đau ngực kéo dài, lan lên tay, hàm hoặc lưng, khó thở nghiêm trọng, vã mồ hôi lạnh, ngất hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần tìm kiếm cấp cứu y tế ngay thay vì tự theo dõi tại nhà. Siêu âm tim là phương pháp quan trọng để đánh giá mức độ hẹp, hở van và chức năng co bóp của tim, bên cạnh điện tâm đồ, X-quang ngực, CT, MRI tim hoặc thông tim. Phát hiện bệnh tim sớm, điều trị đúng và theo dõi thường xuyên giúp hạn chế biến chứng, đặc biệt là suy tim, đồng thời duy trì chất lượng cuộc sống.
Về phòng ngừa bệnh tim, không chỉ người khỏe mới cần quan tâm mà cả những ai đã được chẩn đoán bệnh van tim, suy tim hoặc bệnh mạch vành. Với người đã có bệnh, theo dõi tại nhà đóng vai trò quan trọng, nhất là ở bệnh nhân van tim hoặc suy tim. Họ cần kiểm soát tốt huyết áp, đái tháo đường và các bệnh nền, phòng ngừa thấp tim, tái khám định kỳ để theo dõi tình trạng van và chức năng tim. Về sinh hoạt, nên hạn chế muối, kiểm soát lượng nước nếu có suy tim theo hướng dẫn bác sĩ, hạn chế rượu bia, thuốc lá và duy trì vận động nhẹ như đi bộ nếu được cho phép. Đối với người đã có bệnh tim mạch, việc tái khám và tuân thủ phác đồ điều trị giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường và giảm nguy cơ biến chứng. Bỏ qua những “thay đổi nhỏ” trên cơ thể chính là chấp nhận đánh cược với sức khỏe tim mạch của chính mình.
