Đà xuất khẩu nổi bật, nhưng cần nhìn vào cấu trúc thị trường
Xuất khẩu hàng hóa là giá trị hàng hóa một quốc gia bán ra nước ngoài trong một khoảng thời gian, phản ánh sức tiêu thụ của các thị trường quốc tế đối với sản phẩm trong nước. Trong 10 tháng, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam đạt gần 500 tỉ USD, tăng 27,5% so với cùng kỳ. Đây là nhịp tăng đáng kể, nhưng con số tổng chưa đủ để đánh giá độ cân bằng của thương mại: điểm đến xuất khẩu và nguồn cung nhập khẩu có thể tập trung ở những đối tác khác nhau. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất theo số liệu được nêu; vai trò này giúp giải thích phần quan trọng của đà bán hàng ra nước ngoài, song không đồng nghĩa toàn bộ quan hệ thương mại với Mỹ có quy mô tương ứng với xuất khẩu. Muốn đọc đúng bức tranh, cần đặt mốc 10 tháng cạnh số liệu thương mại hai chiều của các đối tác lớn sau 9 tháng.
Mỹ dẫn đầu về xuất khẩu, Trung Quốc lớn nhất về thương mại hai chiều
Số liệu 9 tháng cho thấy ba đối tác Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc có tổng thương mại hàng hóa vượt 504 tỉ USD, gần 58% tổng quy mô thương mại của Việt Nam trong kỳ. Mỹ nổi bật ở chiều xuất khẩu: hàng Việt Nam bán sang thị trường này đạt 140 tỉ USD. Trong khi đó, trao đổi hai chiều với Trung Quốc đạt 253,19 tỉ USD, cao nhất trong ba đối tác, nhưng nhập khẩu từ Trung Quốc lên tới 187,34 tỉ USD, lớn hơn nhiều so với xuất khẩu sang nước này ở mức 65,86 tỉ USD. Vì thế, danh hiệu thị trường xuất khẩu lớn nhất của Mỹ không nên bị nhầm với đối tác có tổng thương mại hai chiều lớn nhất. Hai cách đo trả lời hai câu hỏi khác nhau: Mỹ là điểm đến xuất khẩu hàng đầu trong số liệu được nêu, còn Trung Quốc dẫn đầu về quy mô giao dịch cộng gộp.
Hàn Quốc làm rõ thêm chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu
Hàn Quốc là đối tác lớn thứ ba trong nhóm được thống kê, với thương mại hai chiều đạt 94,80 tỉ USD sau 9 tháng. Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này đạt 25,5 tỉ USD, trong khi nhập khẩu là 69,3 tỉ USD. Cùng với số liệu Trung Quốc, mức chênh lệch này cho thấy quy mô giao dịch lớn không tự động đồng nghĩa với cán cân xuất khẩu thuận lợi. Riêng với Trung Quốc và Hàn Quốc, Việt Nam nhập siêu tổng cộng 165,2 tỉ USD; số liệu nguồn cũng ghi nhận nhập siêu từ Trung Quốc và Hàn Quốc lần lượt là 121,4 tỉ USD và 43,8 tỉ USD. Bởi vậy, đà tăng xuất khẩu cần được đánh giá song song với cơ cấu nhập khẩu và cán cân theo từng đối tác, thay vì chỉ nhìn vào tổng kim ngạch xuất khẩu.
Hai mốc thời gian cho thấy bức tranh lớn, không phải phép so sánh trực tiếp
Mốc gần 500 tỉ USD phản ánh xuất khẩu hàng hóa trong 10 tháng, còn mức hơn 504 tỉ USD là tổng thương mại hai chiều với Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc trong 9 tháng. Đây không phải hai đại lượng cùng phạm vi để đem so sánh trực tiếp: một bên là xuất khẩu toàn thị trường trong thời gian dài hơn, bên kia gồm cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu với ba đối tác trong thời gian ngắn hơn. Dù vậy, đặt cạnh nhau vẫn cho thấy xuất khẩu Việt Nam tăng mạnh và tập trung đáng kể vào các thị trường chủ chốt, trong khi quy mô thương mại còn chịu ảnh hưởng lớn từ nhập khẩu, đặc biệt ở Trung Quốc và Hàn Quốc. Kết luận cần giữ rõ hai lớp dữ liệu: Mỹ dẫn đầu về thị trường xuất khẩu theo nguồn, còn ba đối tác lớn chiếm phần áp đảo trong tổng giao dịch hai chiều. Đó là cách đọc thận trọng hơn, đồng thời phản ánh đúng cả tốc độ tăng lẫn cơ cấu thương mại hàng hóa.
