Một huấn luyện viên, một góc công viên và một cách tiếp cận sức khỏe khác
Huấn luyện thể dục miễn phí tại công viên Làng Hoa ở TPHCM là mô hình huấn luyện cộng đồng, nơi một huấn luyện viên cá nhân với hơn 10 năm kinh nghiệm tình nguyện hướng dẫn bất kỳ ai muốn rèn luyện sức khỏe, không thu học phí, không danh sách học viên, dựa vào tinh thần chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau như một câu lạc bộ mở giữa không gian công cộng. Mấu chốt của mô hình này nằm ở thông điệp: sức khỏe là quyền tiếp cận chung, không nên bị giới hạn bởi ví tiền. Từ một người thanh niên cao 1,74m nhưng chỉ nặng 52-53kg, tìm đến thể dục đường phố để cải thiện sức khỏe, anh Châu Việt Sơn đã biến hành trình cá nhân thành tài sản chung của cộng đồng. Quan điểm đáng chú ý ở đây: thay vì bán gói tập luyện như thị trường fitness truyền thống, anh chọn tặng kinh nghiệm và thời gian, gửi đi một lời phê bình im lặng với tư duy coi thể dục chỉ là dịch vụ thương mại.
Từ tò mò đến cộng đồng: cách hướng dẫn tập thể dục cộng đồng hình thành
Điểm độc đáo nhất của mô hình này là cách cộng đồng tự tổ chức quanh một người khởi xướng mà không cần cấu trúc chính thức. Ban đầu, anh Sơn cùng em trai ra công viên Làng Hoa tập thể dục đường phố, một bộ môn khi đó còn khá xa lạ, tài liệu tiếng Việt gần như không có, buộc anh phải tự tập và mày mò trên diễn đàn. Người dân đi ngang dừng lại vì tò mò, ai muốn tập thì được anh hướng dẫn tận tình, nhưng về sau anh chỉ tập trung vào những người chủ động tìm đến vì họ nghiêm túc và kiên trì hơn. Từ vài người luyện cùng nhau, dần dần thành một nhóm yêu thích thể dục đường phố tại công viên, không có người đứng đầu, không danh sách học viên và không thu phí; người đến trước hướng dẫn người đến sau, người mới sau một thời gian lại quay vòng hỗ trợ người mới khác. Nhìn ở góc độ xã hội, đây chính là hướng dẫn tập thể dục cộng đồng theo kiểu “ngang hàng”, phá vỡ mô hình thầy – trò, khách – dịch vụ truyền thống.
Huấn luyện thể dục miễn phí: giá trị xã hội lớn hơn chi phí bỏ ra
Sự kiên trì hơn 10 năm hướng dẫn người lạ tập thể dục miễn phí của anh Sơn không chỉ tạo ra một chương trình huấn luyện TPHCM mang màu sắc cộng đồng, mà còn cho thấy sức mạnh của mô hình phi lợi nhuận. Nhóm hiện tập cố định từ 7h30 đến 9h sáng, từ thứ 2 đến thứ 7, như một khung giờ chăm sóc sức khỏe công cộng giữa lòng đô thị. Dụng cụ tập luyện được hình thành từ đóng góp nhỏ lẻ của những người tham gia qua nhiều năm, chứng minh rằng khi cảm thấy mình thuộc về một cộng đồng, người ta sẵn sàng góp công, góp của. Những câu chuyện như người từ Tây Ninh dậy từ 5h sáng, chạy xe xuống công viên để tập rồi về trong ngày, hay Việt kiều quay về tìm gặp để cảm ơn vì các video hướng dẫn đã giúp họ cải thiện sức khỏe cho thấy tác động lan tỏa vượt khỏi công viên. Đây là lợi ích xã hội mà một mô hình huấn luyện thể dục miễn phí tạo ra: tăng động lực rèn luyện sức khỏe, xây dựng mạng lưới hỗ trợ tinh thần và đảo chiều thói quen sống thiếu điều độ bằng một cộng đồng luyện tập kiên định.
Văn hóa chia sẻ: trái tim của mô hình huấn luyện cộng đồng
Nếu tách mô hình này khỏi câu chuyện cảm động của cá nhân anh Sơn, phần cốt lõi còn lại là văn hóa chia sẻ kỹ năng và trách nhiệm với sức khỏe của người xung quanh. Theo anh, chính văn hóa chia sẻ đó giúp hoạt động tập luyện duy trì suốt nhiều năm, ngay cả khi anh bận công việc, vắng mặt nhiều tháng, mọi người vẫn hẹn nhau tập như thường lệ. Đây là minh chứng rằng huấn luyện thể dục miễn phí không phải phụ thuộc hoàn toàn vào một “người hùng” mà có thể trở thành hệ thống tự vận hành nếu mọi thành viên đều coi mình là người hướng dẫn tiềm năng. Hơn một thập kỷ gắn bó với thể dục đường phố, điều anh Sơn muốn lan tỏa không chỉ là bài tập hay kỹ thuật mà là ý thức chăm sóc sức khỏe từ sớm; anh khẳng định sức khỏe tốt giúp cuộc sống đi theo hướng tích cực hơn và giúp cơ thể chịu đựng, phục hồi tốt hơn sau những giai đoạn thức khuya, tiệc tùng, làm việc căng thẳng kéo dài. Câu nói của anh đáng để trích dẫn: “Vì vậy, bắt đầu rèn luyện, tập thể dục càng sớm càng tốt”.
Kết: Vì sao mô hình huấn luyện miễn phí đáng được nhân rộng
Từ góc nhỏ ở công viên Làng Hoa, mô hình hướng dẫn tập thể dục cộng đồng của anh Châu Việt Sơn đặt ra câu hỏi cho các đô thị: chúng ta muốn nhìn thể dục như ngành dịch vụ hay như hạ tầng xã hội. Khi huấn luyện viên cá nhân chủ động chia sẻ hơn 10 năm kinh nghiệm để bất kỳ ai muốn rèn luyện sức khỏe đều tiếp cận được mà không tốn phí, anh không chỉ giúp cải thiện vóc dáng cho bản thân, mà còn “thiết kế” một không gian cung cấp hướng dẫn chuyên môn miễn phí giữa đời sống thường ngày. Có thể chưa có câu trả lời đầy đủ về tính bền vững hay khả năng mở rộng của các chương trình phi lợi nhuận tại thành phố lớn, nhưng câu chuyện này đã cho thấy ít nhất một điều: khi cộng đồng được trao quyền và được tin tưởng, họ đủ khả năng tự duy trì một chương trình huấn luyện TPHCM dài hạn, đọc lại khái niệm sức khỏe như một tài nguyên cùng xây dựng, không phải một dịch vụ phải mua.
