Vì sao việc khởi tố cựu Chủ tịch EVNNPT là tín hiệu đỏ cho hạ tầng điện?
Vụ khởi tố cựu Chủ tịch EVNNPT Đặng Phan Tường trong quá trình điều tra dự án đường dây 500 kV mạch 3 là một sự kiện pháp lý và quản trị đáng chú ý, cho thấy mức độ nghiêm trọng của các sai phạm năng lượng Việt Nam trong lĩnh vực truyền tải điện và đặt ra câu hỏi về cách thức quản lý các dự án hạ tầng chiến lược hiện nay.
Cốt lõi của câu chuyện không chỉ là việc khởi tố cựu lãnh đạo, mà là một lời cảnh báo thẳng vào cách chúng ta tổ chức, giám sát và chịu trách nhiệm đối với các dự án đường dây 500 kV – xương sống của hệ thống điện quốc gia. Ông Đặng Phan Tường, từng nhiều năm giữ chức Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), vừa bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố trong vụ án liên quan dự án đường dây 500 kV mạch 3. Ngày 13/9, Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh – CTCP (EEMC) cho biết đã nhận được thông báo khởi tố bị can đối với ông, khi ông đang là thành viên HĐQT EEMC.
Đây là lời nhắc rằng những sai phạm ở tầng lãnh đạo cao nhất không còn là rủi ro lý thuyết, mà đã trở thành rủi ro hiện hữu với cả hệ thống hạ tầng điện. Khi một cựu Chủ tịch EVNNPT bị khởi tố, thông điệp gửi tới toàn bộ khối doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực năng lượng là rất rõ: trách nhiệm cá nhân và tập thể đối với các dự án chiến lược đang được soi chiếu kỹ hơn, và mọi quyết định sai lệch đều có thể phải trả giá hình sự.
Bức tranh vụ án: từ EVNNPT, PC1 đến 13 đơn vị liên quan
Việc khởi tố cựu Chủ tịch EVNNPT không diễn ra trong khoảng trống, mà gắn liền với một vụ án hình sự rộng lớn tại EVNNPT, Tập đoàn PC1 và nhiều doanh nghiệp khác liên quan đến dự án đường dây 500 kV mạch 3. Cơ quan điều tra đã khởi tố 47 bị can về 5 nhóm hành vi trong vụ án này, với EVNNPT là chủ đầu tư dự án.
Theo thông tin từ cơ quan điều tra, vụ án xảy ra tại 13 đơn vị, bao gồm EVNNPT, Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Bắc, Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Trung, Công ty CP Tập đoàn PC1 cùng nhiều công ty chế tạo, khoáng sản, xây dựng và tư vấn. Điều này cho thấy sai phạm không dừng lại ở một cá nhân hay một phòng ban, mà là sự chệch hướng có tính hệ thống trong cả chuỗi tham gia dự án. Câu hỏi đặt ra là: làm sao một dự án hạ tầng chiến lược lại có thể để sai phạm lan rộng tới vậy mà không bị phát hiện kịp thời?
Trong khi đó, EEMC – nơi ông Đặng Phan Tường làm thành viên HĐQT từ ngày 14/11/2024 – đang phải công bố thông tin bất thường về việc ông bị khởi tố. Đây là cú sốc đối với một doanh nghiệp đang ghi nhận doanh thu tăng nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 25% so với cùng kỳ, cùng cấu trúc tài sản nặng hàng tồn kho và nợ vay tài chính ở mức cao. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Trong 6 tháng đầu năm 2026, EEMC ghi nhận 1.111 tỷ đồng doanh thu, nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 25% so với cùng kỳ năm 2025”.
Những sai phạm nào trong dự án đường dây 500 kV mạch 3?
Dự án đường dây 500 kV mạch 3, do EVNNPT làm chủ đầu tư, được xem là dự án hạ tầng năng lượng chiến lược trong hệ thống truyền tải điện. Thế nhưng, quá trình điều tra cho thấy hàng loạt sai phạm năng lượng Việt Nam trong quá trình quản lý và điều hành. Cơ quan chức năng xác định chủ đầu tư và các nhà thầu có vi phạm trong việc lập, phê duyệt dự toán xây dựng, lập hồ sơ mời thầu, tổ chức đấu thầu, nghiệm thu và quyết toán.
Các nhóm hành vi bị khởi tố trải dài từ vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, vi phạm quy định về kế toán, đến tham ô tài sản, đưa và nhận hối lộ. Điều đáng nói là những sai phạm này xuất hiện ở hầu hết các khâu, từ chuẩn bị dự án đến triển khai và kết thúc, cho thấy một chuỗi kiểm soát yếu kém. Đây không còn là lỗi kỹ thuật hay nhầm lẫn thủ tục, mà là biểu hiện của sự lỏng lẻo trong kỷ luật tài chính và đạo đức nghề nghiệp ở các mắt xích quan trọng.
Cơ quan điều tra cho biết đang tập trung làm rõ những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện dự án và hoạt động của các doanh nghiệp liên quan, đồng thời tiếp tục điều tra vụ án theo kế hoạch. Hơn nữa, việc tạm giữ hơn 45,8 tỷ đồng và phong tỏa tài khoản chứng khoán trị giá khoảng 1.756 tỷ đồng cho thấy quy mô kinh tế của vụ án là rất lớn, dù chi tiết về trách nhiệm từng cá nhân vẫn đang trong giai đoạn làm rõ. Thực tế này đặt ra áp lực phải thay đổi cách nhìn về rủi ro trong các dự án đường dây 500 kV – không chỉ là rủi ro kỹ thuật, mà là rủi ro quản trị.
Ý nghĩa của việc khởi tố và những bước tiếp theo
Việc khởi tố cựu Chủ tịch EVNNPT trong bối cảnh các sai phạm bị phát hiện ở dự án đường dây 500 kV mạch 3 gửi một thông điệp rõ ràng: lãnh đạo các doanh nghiệp hạ tầng chiến lược không thể đứng ngoài trách nhiệm khi chuỗi sai phạm bị bóc tách. Dù tội danh cụ thể của ông Đặng Phan Tường chưa được công bố, việc ông bị khởi tố trong cùng vụ án với 47 bị can khác cho thấy cơ quan điều tra đang đặt trọng tâm vào vai trò của những người từng đứng đầu hệ thống.
Từ góc độ chính sách, đây là thời điểm cần nhìn thẳng vào các lỗ hổng trong quản lý dự án hạ tầng năng lượng, nhất là những dự án có quy mô tài chính lớn và liên quan nhiều đơn vị. Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an tiếp tục điều tra, làm rõ vụ án theo kế hoạch là điều cần thiết, nhưng sẽ là chưa đủ nếu hệ thống không rút ra bài học về cơ chế giám sát nội bộ. Câu hỏi quan trọng không kém là làm sao ngăn tình trạng sai phạm lặp lại ở các dự án tiếp theo, khi nhu cầu tăng cường hạ tầng truyền tải vẫn rất lớn.
Kết luận, khởi tố cựu Chủ tịch EVNNPT trong vụ án dự án đường dây 500 kV mạch 3 không chỉ là một sự kiện pháp lý, mà là dấu mốc cho thấy các sai phạm năng lượng Việt Nam trong lĩnh vực truyền tải đang bị xử lý mạnh tay hơn. Vụ án hiện vẫn đang được tiếp tục làm rõ, và kết quả cuối cùng sẽ là thước đo cho mức độ nghiêm túc trong việc bảo vệ tính liêm chính của các dự án hạ tầng năng lượng chiến lược. Nếu không tận dụng cú sốc này để siết lại kỷ luật và trách nhiệm, hệ thống sẽ tiếp tục phải trả giá đắt cho những quyết định sai lầm ở thượng tầng.
