Khuyết tật công trình hạ tầng: Không còn là hiện tượng cá biệt
Khuyết tật công trình hạ tầng là tình trạng các hạng mục kỹ thuật, kết cấu và thiết bị của một dự án xây dựng xuống cấp, sụt lún, nứt vỡ hoặc thấm dột chỉ sau thời gian ngắn đưa vào vận hành, làm giảm hiệu quả sử dụng, tăng chi phí bảo trì và tiềm ẩn rủi ro an toàn cho người dùng lẫn nhà đầu tư. Khi một công trình hơn 330 tỷ đồng xuất hiện sụt lún nứt tường sau vài tháng vận hành, đó không chỉ là lỗi thi công mà là dấu hiệu của một vấn đề hệ thống về kiểm soát chất lượng xây dựng và quản lý dự án. Khuyết tật công trình hạ tầng đang trở thành “căn bệnh mãn tính”, nơi trách nhiệm bị chia nhỏ, còn niềm tin xã hội đối với đầu tư công bị bào mòn.
Khu nông nghiệp tôm Bạc Liêu: Sụt lún, nứt tường chỉ sau 4 tháng vận hành
Dự án Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu do Ban Quản lý dự án công trình Nông nghiệp tỉnh Cà Mau triển khai với tổng vốn hơn 330 tỷ đồng. Thế nhưng chỉ sau khoảng 4 tháng đưa vào sử dụng từ tháng 4/2026, nhiều hạng mục đã phát sinh khuyết tật công trình hạ tầng, xuống cấp nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành. Khu Nhà Quản lý – Điều hành xuất hiện sụt lún ở mặt tiền sảnh, vỉa hè, sân trước, gây đọng nước khi mưa; tường tầng trệt, tầng 1, tầng 2 có nhiều vết nứt, gạch trang trí và sơn bong tróc. Tại nhà nghiên cứu khoa học kỹ thuật, bậc tam cấp bị nứt, chân nhà và sân hai bên bị sụt lún vì lớp cát bên dưới rỗng; tường thấm nước mưa qua đường điện, đe dọa an toàn phòng máy. Các hạng mục tường cổng chính, nhà bảo vệ, nhà kiểm nghiệm cũng ghi nhận sụt lún nứt tường, thấm dột, gạch lát vỉa hè vỡ và hiện tượng thấm từ sân thượng xuống tầng 1.
Đường tỉnh 923 Cần Thơ: Chậm tiến độ, mặt đường hư hỏng và bài toán vật liệu
Trái với Bạc Liêu, khuyết tật công trình hạ tầng ở Cần Thơ bộc lộ ngay trong quá trình thi công. Tuyến đường tỉnh 923 dài gần 14 km, nối quốc lộ 91 với đường Nguyễn Văn Cừ, được khởi công năm 2022 nhằm thay thế tuyến cũ xuống cấp. Tổng vốn đầu tư đã tăng từ 567 tỷ lên 1.035 tỷ đồng, nhưng sau bốn năm thi công khối lượng hoàn thành chỉ hơn 27%. Trong khi chậm tiến độ, nhiều đoạn qua phường Phước Thới và xã Phong Điền xuất hiện ổ gà, ổ voi, sụt lún, mặt đường lồi lõm, vũng nước lớn, gây khó khăn và mất an toàn cho người tham gia giao thông. Người dân phản ánh mùa mưa, triều cường khiến tuyến bị ngập, xe máy khó lưu thông; mùa nắng thì bụi mù mịt. Nếu ở Bạc Liêu là sụt lún nứt tường sau vận hành công trình, thì ở đây là đường chưa xong đã hư, đặt dấu hỏi về kiểm soát chất lượng xây dựng và năng lực tổ chức thi công.
Nguyên nhân hệ thống: Từ thi công, giám sát đến nguồn cát biển, đá xây dựng
Trong vụ Bạc Liêu, Giám đốc Ban Quản lý Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm cho rằng nguyên nhân hư hỏng đến từ yếu tố thời tiết và lỗi trong quá trình thi công của nhà thầu. Ở Cần Thơ, lãnh đạo Sở Xây dựng lý giải chậm tiến độ đường 923 chủ yếu do vướng giải phóng mặt bằng, kinh phí bồi thường tăng lên khoảng 670 tỷ đồng, gấp hơn ba lần dự toán ban đầu, khiến chi trả gián đoạn 14 tháng. Nhưng đó mới là phần nổi. Khi mặt bằng bàn giao kiểu “xôi đỗ”, nhà thầu thi công manh mún, máy móc nằm phơi mưa nắng, còn tình trạng khan hiếm cát, đá xây dựng khiến tiến độ bị kéo giãn. Vấn đề cung cấp nguyên liệu, trong đó có cát biển, không chỉ ảnh hưởng tiến độ mà còn tiềm ẩn nguy cơ thỏa hiệp về chất lượng – dùng vật liệu không đảm bảo, rút ngắn quy trình xử lý nền, dẫn tới sụt lún, ổ gà, ổ voi ngay trong giai đoạn đầu vận hành công trình.
Giải pháp: Kiểm soát chất lượng xây dựng ngay từ giai đoạn vận hành ban đầu
Điểm chung của hai dự án là phản ứng mang tính “chữa cháy” hơn là phòng ngừa. Tại Khu nông nghiệp tôm, chủ đầu tư đã yêu cầu liên danh nhà thầu thi công và nhà thầu phụ khẩn trương thực hiện nghĩa vụ bảo hành, vá dặm, chống thấm, xử lý sụt lún, khắc phục hệ thống điện, phòng cháy chữa cháy, hoàn trả thiết bị còn thiếu và tổ chức vận hành thử trạm xử lý nước thải 50m³/ngày đêm. Ban quản lý yêu cầu hoàn thành khắc phục chậm nhất trong tháng 9/2026, sử dụng kinh phí bảo hành. Với đường 923, thời gian hoàn thành đã được gia hạn đến cuối năm, đồng thời các bên đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng, ưu tiên tái định cư và kiến nghị cưỡng chế các trường hợp đủ điều kiện nhưng không bàn giao đất. Chủ đầu tư cũng làm việc với nhà cung ứng để đảm bảo nguồn cát, đá, yêu cầu nhà thầu lập tiến độ chi tiết, bổ sung nhân lực, thiết bị và tổ chức thi công cuốn chiếu khi có mặt bằng sạch. Vấn đề là, nếu không xây được cơ chế giám sát độc lập trong giai đoạn vận hành công trình – kiểm tra định kỳ, công khai báo cáo khuyết tật công trình hạ tầng, gắn trách nhiệm cá nhân từ thiết kế, thi công đến nghiệm thu – thì những biện pháp hiện nay chỉ giống thay gạch vỡ trên nền móng đã yếu.
