Miễn phí là nguyên tắc, không phải khẩu hiệu
Giáo dục tăng cường là những hoạt động ngoài thời lượng chính khóa nhằm bổ sung nội dung cần thiết, tăng thực hành, trải nghiệm và khả năng vận dụng kiến thức, giúp học sinh phát triển phẩm chất, năng lực theo chương trình phổ thông. Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định hoạt động này tại các trường phổ thông và có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Quy định cốt lõi rất rõ: hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền người học; mọi học sinh phải có cơ hội tiếp cận nội dung phù hợp mà không phải trả phí. Đây là bước tiến đáng kể cho công bằng giáo dục, bởi nếu cơ hội bổ trợ phụ thuộc vào khả năng chi trả của gia đình, học sinh khó khăn sẽ chịu thiệt từ trước khi năng lực và sở thích của các em được bộc lộ. Chính sách vì thế cần được hiểu như một cam kết bảo đảm quyền tiếp cận, không phải lời khuyến khích nhà trường tổ chức nếu còn dư kinh phí.
Thông tư được ban hành để cụ thể hóa định hướng đổi mới giáo dục, quy định pháp luật và yêu cầu thực tiễn trong tổ chức hoạt động tại trường phổ thông, theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW. Nhưng một nguyên tắc chỉ tạo ra công bằng khi học sinh ở mọi hoàn cảnh đều thực sự được tham gia.
Ranh giới nằm ở mục tiêu và tính tự nguyện
Các nội dung tăng cường có thể gồm tiếng Anh, thể thao, âm nhạc, mỹ thuật, bơi lội, STEM và kỹ năng sống. Tên môn học hay hình thức tổ chức không thể là căn cứ duy nhất để quyết định hoạt động nào được thu tiền. Nếu nội dung cơ bản, cần thiết và hướng tới tất cả học sinh, nhà trường phải xếp vào phần tăng cường miễn phí, không được tách ra rồi gắn nhãn “theo nhu cầu” để thu phí.
Ngược lại, hoạt động theo nhu cầu có thể mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu theo sở thích, năng khiếu và định hướng riêng. Hoạt động này phải diễn ra ngoài thời gian học chính khóa và hoạt động tăng cường, đồng thời việc tham gia phải do học sinh cùng cha mẹ hoặc người giám hộ tự nguyện lựa chọn. Với khoản thu, nhà trường cần công khai nội dung, mức thu và khoản chi; cơ sở công lập thực hiện theo danh mục, mức thu do cấp tỉnh quyết định, còn cơ sở ngoài công lập tuân thủ quy định pháp luật.
Tính tự nguyện sẽ mất ý nghĩa nếu phụ huynh lo con bị bỏ lại phía sau khi không đăng ký. Học sinh không tham gia hoạt động theo nhu cầu vẫn phải được bảo đảm quyền học tập, sinh hoạt trong thời gian học chung, không bị tách biệt hay chịu bất lợi.
Nguồn lực quyết định lời hứa có thành hiện thực
Miễn phí với gia đình không có nghĩa là hoạt động không tốn nguồn lực. Trường cần có giáo viên hoặc người hướng dẫn phù hợp, không gian, thiết bị, thời gian tổ chức và kinh phí được bảo đảm. Nếu thiếu những điều kiện này, chính sách có thể chỉ tồn tại trên kế hoạch, hoặc chất lượng hoạt động giữa các trường sẽ chênh lệch đến mức cơ hội tiếp cận trên giấy không còn tương đương.
Một chuyên gia đánh giá Thông tư 85 là bước tiến cho công bằng giáo dục, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào nguồn lực, tiêu chí phân định rõ giữa các loại hoạt động và cơ chế giám sát chặt chẽ tại trường. Đây là điều kiện thiết yếu, không phải phần việc có thể để sau: khi tiêu chí mơ hồ, nội dung cần thiết dễ bị chuyển thành dịch vụ có thu phí; khi giám sát yếu, phụ huynh khó biết mình có đang bị gây sức ép đăng ký hay không.
Nhà trường cần giải thích rõ mục tiêu, đối tượng tham gia, thời gian và nguồn kinh phí của từng hoạt động; cơ quan quản lý cần kiểm tra việc phân loại, thu chi và cách bố trí học sinh không đăng ký. Đánh giá sau khoảng ba tháng triển khai, tổng hợp kết quả và báo cáo Chính phủ cũng được đề xuất để nhận diện bất cập và điều chỉnh kịp thời.
Công bằng phải được đo bằng trải nghiệm của học sinh
Thông tư 85 đặt ra ranh giới cần thiết: hoạt động giáo dục tăng cường phục vụ nội dung nền tảng, cần thiết thì miễn phí; hoạt động mở rộng theo sở thích, năng khiếu mới có thể tổ chức theo nhu cầu, trên cơ sở tự nguyện và công khai kinh phí. Ranh giới ấy chỉ đáng tin khi dựa vào mục tiêu thực chất, không dựa vào cách đặt tên.
Thành công của chính sách không nên được đo bằng số hoạt động được mở thêm, mà bằng việc học sinh có tiếp cận được chúng hay không, gia đình có được lựa chọn mà không chịu áp lực hay không, và nguồn lực có bảo đảm chất lượng tối thiểu giữa các trường hay không. Nếu thiếu tiêu chí, kinh phí và giám sát, miễn phí có thể thành lời hứa không đồng đều; nếu các điều kiện ấy được thực hiện nghiêm, cơ hội bổ trợ mới thực sự đến với mọi học sinh.
