Thông tư 85: Giáo dục tăng cường miễn phí và những nhầm lẫn cần gỡ

Giáo dục tăng cường miễn phí là gì và điểm mấu chốt của Thông tư 85

Giáo dục tăng cường miễn phí là các hoạt động bổ sung ngoài chương trình chính khóa, được tổ chức trong khung thời gian dạy học 2 buổi/ngày, nhằm tăng cường trải nghiệm, ứng dụng kiến thức và phát triển phẩm chất, năng lực cho mọi học sinh nhưng không được phép thu bất kỳ khoản tiền nào từ người học. Thông tư 85 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ra đời trong bối cảnh các chương trình tăng cường, liên kết như tiếng Anh nâng cao, STEM, tin học, kỹ năng sống nở rộ, kéo theo nhiều khoản thu gây tranh cãi. Điểm mấu chốt của thông tư không chỉ là câu khẳng định “không thu tiền”, mà là việc đặt lại ranh giới giữa phần trách nhiệm của nhà nước và phần dịch vụ giáo dục theo nhu cầu. Nếu ranh giới này không được hiểu đúng, quy định tốt trên giấy sẽ khó đi vào đời sống.

Những môn học không thu tiền: từ STEM đến ngoại ngữ và kỹ năng sống cơ bản

Thông tư 85 bộ giáo dục quy định rõ: hoạt động giáo dục tăng cường không được thu tiền của người học. Trong đó, nhiều nội dung vốn đang được các trường gắn mác “tăng cường” hoặc “liên kết” thực chất thuộc nhóm môn học không thu tiền. Các hoạt động giáo dục toàn diện về đạo đức, lịch sử, văn hóa, thể chất, thẩm mỹ, pháp luật, an toàn giao thông, phòng chống đuối nước, tai nạn, thiên tai, xâm hại trẻ em đều là trách nhiệm phải bảo đảm miễn phí. Nhóm khoa học, công nghệ và năng lực số gồm khoa học, công nghệ, tin học, năng lực số, trí tuệ nhân tạo cũng nằm trong khung giáo dục tăng cường miễn phí. Đáng chú ý, hoạt động STEM miễn phí khi được tổ chức như trải nghiệm, thực hành, không phải khóa chuyên sâu theo nhu cầu. Ngoại ngữ bổ trợ theo chương trình phổ thông, hướng nghiệp phổ thông, giáo dục tài chính cơ bản, kỹ năng sống và kỹ năng mềm thiết yếu cho mọi học sinh cũng không được phép thu tiền.

Vì sao trường và phụ huynh lúng túng giữa tăng cường miễn phí và liên kết có thu tiền?

Dù quy định đã nêu rõ nguyên tắc không thu tiền với giáo dục tăng cường, thực tế tại nhiều trường phổ thông cho thấy sự lúng túng kéo dài. Một hiệu trưởng tiểu học thừa nhận nhà trường khó phân định đâu là hoạt động giáo dục tăng cường miễn phí, đâu là lớp liên kết cần thu phí, nhất là với các nội dung như tin học quốc tế, kỹ năng sống, phòng STEM phải thuê máy, thuê tài khoản hay mời giáo viên từ đơn vị bên ngoài. Giáo viên chủ nhiệm ở bậc THCS cũng không chắc các tiết STEM, kỹ năng số, tin học quốc tế, tiếng Anh bản ngữ đang xen giữa thời khóa biểu có được xem là giáo dục tăng cường theo Thông tư 85 hay là hoạt động theo nhu cầu có thu tiền, nên chưa thể giải thích rõ cho phụ huynh. Sự mơ hồ này khiến nhiều trường tạm dừng thu, chờ hướng dẫn, trong khi phụ huynh thì vừa hy vọng được miễn phí, vừa lo con sẽ mất cơ hội học tăng cường nếu trường không đủ kinh phí.

Gánh nặng chi phí và tranh cãi từ phía phụ huynh

Từ góc nhìn phụ huynh, Thông tư 85 được kỳ vọng là một bước giảm gánh nặng chi phí giáo dục. Một phụ huynh có con học tiểu học chia sẻ rằng dù học phí đã được miễn, các khoản thu gộp lại trong trường vẫn ở mức khiến nhiều gia đình ở thành phố chịu áp lực nuôi con ăn học rất lớn; vì vậy, nếu các hoạt động tăng cường ngoài sách giáo khoa không thu tiền, đó là sự nhẹ nhõm đáng kể. Tuy nhiên, niềm vui đi kèm hàng loạt câu hỏi: các tiết STEM, tiếng Anh toán, khoa học, tiếng Anh qua phần mềm hiện con đang học là giáo dục tăng cường miễn phí hay là lớp liên kết theo nhu cầu phải đóng tiền? Nhiều trường đã thông báo mức thu nhưng chưa thu, khiến phụ huynh tranh luận ngay trong các nhóm lớp về việc có nên đăng ký hay chờ chính sách mới. Khi quy định chưa được giải thích rõ, mỗi trường, mỗi lớp lại hiểu một kiểu, tạo ra cảm giác bất bình đẳng giữa các phụ huynh cùng một hệ thống giáo dục.

Cần hướng dẫn cụ thể để chính sách đi vào lớp học

Thông tư 85 chỉ có ý nghĩa thực sự khi được triển khai bằng hướng dẫn cụ thể, chi tiết đến từng trường, từng lớp. Ngay cả những hiệu trưởng cho rằng mình “làm đúng” vẫn thừa nhận đang hoang mang và mong Bộ Giáo dục và Đào tạo, cùng các sở, UBND địa phương sớm làm rõ nội dung nào được tiếp tục, nội dung nào phải điều chỉnh. Thông tư đã nhấn mạnh việc cấm tách các nội dung thuộc trách nhiệm nhà nước hoặc thuộc giáo dục tăng cường miễn phí để chuyển sang dạng hoạt động theo nhu cầu nhằm thu tiền. Nhưng nếu không có tiêu chí nhận diện cụ thể, các trường rất dễ rơi vào vùng xám. Điều cần thiết lúc này là bộ tài liệu hướng dẫn đi kèm ví dụ thực tế: tiết STEM nào miễn phí, khóa STEM nào được xem là chuyên sâu có thu; ngoại ngữ nào là bổ trợ theo chương trình, ngoại ngữ nào là tăng cường theo nhu cầu. Khi ranh giới được vạch rõ, giáo dục tăng cường miễn phí mới thực sự trở thành quyền lợi chung, thay vì là “may rủi” tùy từng trường.