TOD phải tổ chức không gian sống quanh giao thông
Đô thị TOD là mô hình phát triển đô thị tập trung quanh các điểm giao thông công cộng, nơi quy hoạch đất đai, nhà ở, dịch vụ và kết nối đi lại được phối hợp để người dân có thể tiếp cận thuận tiện hơn với mạng lưới vận tải. TP.HCM đang từng bước thúc đẩy cách làm này, và lựa chọn ấy đáng chú ý vì thành phố không thể tiếp tục mở rộng không gian xây dựng mà để giao thông chạy theo sau. Nhiều năm qua, quy hoạch giao thông và sử dụng đất chưa gắn kết chặt, góp phần tạo nên đô thị phân tán, gia tăng phương tiện cá nhân, ùn tắc và quá tải hạ tầng. Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 mở thêm hành lang pháp lý và quyền chủ động cho thành phố; bước kế tiếp là biến quy hoạch tích hợp thành cách tổ chức thực tế quanh nhà ga, thay vì chỉ khoanh vùng trên bản đồ.

Metro số 2 là phép thử cụ thể đầu tiên
UBND TP.HCM đã quy hoạch năm cụm TOD quanh 11 nhà ga tuyến metro số 2 Bến Thành–Tham Lương, với tổng diện tích gần 940 ha. Quy mô này cho thấy tham vọng vượt khỏi việc bố trí thêm công trình cạnh đường sắt: thành phố muốn khai thác quỹ đất quanh ga, thúc đẩy phát triển đô thị mật độ cao gắn với giao thông công cộng và tạo nguồn lực cho hệ thống đường sắt đô thị. Điểm đáng ủng hộ là tuyến metro vừa được tổ chức thi công, vừa được gắn với quy hoạch TOD, tạo cơ hội phối hợp hai việc vốn thường bị tách rời. Tuy nhiên, mật độ cao chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm khả năng đi bộ, tiếp cận nhà ga và dịch vụ thiết yếu. Với các khu dân cư hiện hữu phù hợp để chỉnh trang, thành phố có thể xem xét giữ lại; lợi ích từ khai thác đất cũng cần được chia sẻ với cộng đồng trong ranh quy hoạch.
- Bến Thành–Tao Đàn: khoảng 188,57 ha.
- Nhóm ga Dân Chủ, Hòa Hưng, Lê Thị Riêng, Phạm Văn Hai và Bảy Hiền: 265,07 ha.
- Ga Nguyễn Hồng Đào: 43,81 ha; nhóm ga Bà Quẹo, Phạm Văn Bạch và Tây Thạnh: 148,92 ha.
- Ga và depot Tham Lương: 292,81 ha, là khu vực lớn nhất trong năm cụm.

Muốn kết nối quy hoạch, cần phối hợp từ ranh giới đến quyền lợi
Điều kiện đầu tiên là lấy tuyến metro và vị trí nhà ga làm khung xác định khu vực phát triển, rồi lập quy hoạch đô thị cụ thể cho từng nơi. Theo định hướng được nêu, phạm vi nghiên cứu dự kiến khoảng 1.000 m tính từ tâm nhà ga; khoảng cách này là cơ sở lập kế hoạch, không thể thay thế việc thiết kế lối tiếp cận thuận tiện cho người dân. Điều kiện thứ hai là chính sách đất đai phải gắn với kiểm soát phát triển: trong khu TOD, hệ số sử dụng đất gộp ở một số ô chức năng có thể điều chỉnh tăng tối đa 1,5 lần so với quy chuẩn quốc gia, tùy điều kiện và quy hoạch được phê duyệt. Quyền tăng mật độ vì vậy cần đi cùng hạ tầng tương ứng, công khai thông tin và cơ chế chia sẻ lợi ích. Công khai giúp doanh nghiệp chuẩn bị quyết định đầu tư, đồng thời giúp cư dân nắm rõ chủ trương liên quan đến nơi ở, việc làm và sinh kế.
Mở rộng mô hình phải đi cùng trách nhiệm thực thi
TP.HCM ước tính quỹ đất tiềm năng phát triển TOD đến năm 2030 khoảng 21.000 ha. Con số lớn mở ra dư địa tổ chức lại đô thị, nhưng cũng làm tăng yêu cầu về trình tự, minh bạch và bảo vệ cộng đồng hiện hữu. Thành phố dự kiến hoàn tất thẩm định, phê duyệt quy hoạch khu ga Thủ Thiêm trong khoảng tháng 12/2026 đến tháng 1/2027; quy hoạch TOD metro số 1 Bến Thành–Suối Tiên dự kiến được phê duyệt trong quý I và quý II/2027, còn tuyến Bến Thành–Cần Giờ được rà soát và dự kiến hoàn tất quy hoạch từ quý I đến quý III/2027. Những mốc này sẽ cho thấy TOD có trở thành một quy trình phối hợp thật sự hay chỉ là lớp quy hoạch mới. Kết luận nên rõ: đô thị TOD chỉ đáng giá khi nhà ga, khu dân cư, hạ tầng và quyền lợi người dân được lập kế hoạch như một chỉnh thể.






