Tai nạn uống nhầm hóa chất: nguy cơ không phải chuyện hiếm
Ngộ độc hóa chất cấp cứu là tình huống một người vô tình uống hoặc nuốt phải dung dịch có tính ăn mòn hay độc tính cao dùng trong chăn nuôi, nông nghiệp hoặc tẩy rửa, khiến niêm mạc miệng, họng, thực quản và đường tiêu hóa bị tổn thương nhanh chóng, đòi hỏi phải đưa đến cơ sở y tế ngay để đánh giá và xử trí khẩn cấp nhằm tránh biến chứng đa cơ quan và tử vong. Điểm khiến bác sĩ lo ngại nhất không phải ở bản thân hóa chất, mà ở thói quen bảo quản sai của chúng ta. Trường hợp người đàn ông 31 tuổi uống nhầm dung dịch sát trùng dùng trong chăn nuôi, được cất trong tủ lạnh và chỉ uống khoảng hai ngụm, đã dẫn đến tổn thương ăn mòn thực quản, kèm viêm phổi và tăng men gan chỉ sau thời gian rất ngắn. Đây không phải tai nạn hy hữu mà là lời nhắc trực diện: bất cứ chai dung dịch nào đặt cạnh thực phẩm đều có thể trở thành “bẫy tử thần” cho cả gia đình.
Chỉ 30 phút đã gây tổn thương thực quản: những dấu hiệu không được phép bỏ qua
Trường hợp ở Tây Ninh cho thấy dung dịch sát trùng cất trong tủ lạnh có thể gây tổn thương thực quản chỉ trong khoảng 30 phút sau khi uống nhầm. Người bệnh uống khoảng hai ngụm dung dịch CNC – Faguard, ngay lập tức cảm thấy đau rát vùng miệng và họng, sau đó phải nhập viện cấp cứu. Đây chính là các triệu chứng báo động: đau rát miệng, họng, cảm giác bỏng cháy, khó nuốt, có thể kèm ho, đau ngực. Những dấu hiệu này không bao giờ nên chờ “xem sao”. Khi một người vừa sát trùng uống nhầm và xuất hiện các triệu chứng trên, quyết định duy nhất chấp nhận được là đưa đi bệnh viện ngay lập tức. Các bác sĩ đã nhận định đây là ngộ độc chất ăn mòn, nhanh chóng xử trí ban đầu, chụp MSCT lồng ngực và nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng để đánh giá mức độ tổn thương.
Hóa chất ăn mòn tấn công niêm mạc tiêu hóa như thế nào?
Các dung dịch sát trùng chứa những chất có tính ăn mòn mạnh, khi uống phải có thể gây tổn thương niêm mạc miệng, họng, thực quản và toàn bộ đường tiêu hóa, dẫn đến tổn thương đa cơ quan và nguy cơ tử vong. Cơ chế chung là hóa chất phá hủy lớp tế bào bề mặt, gây bỏng hóa chất, phù nề, hoại tử, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây viêm, như trường hợp ghi nhận tổn thương ăn mòn thực quản, viêm phổi và tăng men gan. Quy luật ở đây rất tàn nhẫn: càng đậm đặc, càng nhiều và thời gian tiếp xúc càng lâu, mức độ tổn thương càng nặng. Bác sĩ tại khoa Hồi sức tích cực đã phải tập trung kiểm soát tổn thương do hóa chất, theo dõi hô hấp, tuần hoàn, tiêu hóa và các biến chứng tiềm ẩn, bởi một tổn thương thực quản ban đầu có thể tiến triển thành hẹp thực quản, xuất huyết, nhiễm trùng hoặc suy đa cơ quan nếu không xử trí đúng và kịp thời.
Xử trí ban đầu khi uống nhầm hóa chất: điều nên làm và tuyệt đối không nên làm
Về xử trí ban đầu, nguyên tắc quan trọng nhất là không chần chừ. Sau khi uống nhầm hóa chất, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá và xử trí phù hợp. Nếu có thể, người nhà nên mang theo chai, bao bì hoặc nhãn hóa chất để bác sĩ xác định thành phần và có thêm thông tin điều trị. Điều thường bị làm sai nhất lại nằm ở các “mẹo giải độc” truyền miệng. Khi uống nhầm hóa chất có tính ăn mòn, người dân không nên tự ý gây nôn, bởi hóa chất có thể tiếp tục tiếp xúc và làm tổn thương đường tiêu hóa trên khi đi ngược trở lại. Người nhà cũng không nên cho uống thêm bất cứ thứ gì để ‘trung hòa’ nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế, vì có thể làm loãng, tăng hấp thu hoặc tương tác bất lợi với hóa chất. Trong mọi trường hợp có đau rát miệng, họng sau uống chất lạ, hãy coi đó là tình huống ngộ độc hóa chất cấp cứu và gọi cấp cứu hoặc đưa thẳng đến bệnh viện.
Ngăn tai nạn từ căn bếp: bảo quản hóa chất thế nào cho an toàn?
Tai nạn ở Tây Ninh là lời cảnh báo rất cụ thể: sự cố xảy ra ngay trong sinh hoạt hàng ngày, từ việc bảo quản hóa chất ở vị trí dễ gây nhầm lẫn. Bác sĩ cho biết một trong những nguy cơ uống nhầm thường gặp là hóa chất được sang chiết vào chai nước uống, chai không có nhãn hoặc để chung với thực phẩm, nước uống và đồ dùng sinh hoạt, làm tăng nguy cơ uống nhầm, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người trong nhà không nắm rõ bên trong chai chứa gì. Các bác sĩ khuyến cáo, hóa chất dùng trong nông nghiệp, chăn nuôi, vệ sinh và tẩy rửa phải được giữ nguyên bao bì, nhãn cảnh báo, bảo quản tại khu vực riêng, có kiểm soát và xa tầm tay trẻ em. Tuyệt đối không sang chiết hóa chất vào chai nước suối, nước ngọt hoặc các vật chứa thực phẩm; không cất hóa chất trong tủ lạnh hoặc khu vực bảo quản thức ăn, nước uống. Nếu gia đình chưa thay đổi những thói quen này, thì nguy cơ “sát trùng uống nhầm” vẫn hiện hữu mỗi ngày. Ngăn ngừa luôn rẻ hơn cứu chữa, nhất là khi cái giá phải trả có thể là tổn thương thực quản suốt đời hoặc mất mạng.
