Đô thị đại học phải sống được, không chỉ xây xong
Đô thị đại học là một hệ sinh thái kết nối giáo dục, nghiên cứu, công nghệ, kinh tế, văn hóa và đời sống cộng đồng, chứ không chỉ là khuôn viên có giảng đường và ký túc xá. Gần 17.000 sinh viên thuộc 11 đơn vị đào tạo của Đại học Quốc gia Hà Nội dự kiến học tập tập trung tại Hòa Lạc trong năm học 2026-2027; quy mô này khiến việc chuyển dịch không gian đào tạo trở thành phép thử vận hành, không còn là câu chuyện xây dựng dài hạn. Điều đáng quan tâm không chỉ là có đủ phòng học hay chỗ ở, mà là sinh viên có thể di chuyển thuận tiện, tiếp cận dịch vụ thiết yếu và hình thành đời sống học tập ổn định hay không. Nếu những điều kiện ấy bị xem là phần phụ, Hòa Lạc có thể có cơ sở vật chất lớn nhưng chưa thành một đô thị đại học hấp dẫn.
Kế hoạch 120 ngày đặt áp lực vào khâu thực thi
Ngày 25/10/2026, Đại học Quốc gia Hà Nội phát động Kế hoạch 120 ngày phát triển đột phá tại Hòa Lạc; kế hoạch triển khai từ 1/11/2026 đến 28/2/2027, tập trung vào sáu trụ cột gồm hạ tầng kỹ thuật, quản trị đô thị đại học, đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, huy động nguồn lực xã hội, phát triển đội ngũ. Mốc thời gian gọn và phạm vi rộng cho thấy tính cấp thiết, nhưng cũng đặt ra nguy cơ chạy theo tiến độ mà bỏ sót chất lượng vận hành. Giám đốc Bùi Thế Duy yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ tiến độ và lấy sản phẩm, chuyển biến thực chất làm thước đo. Đó là hướng đi đúng: công trình hoàn thành chỉ là đầu vào; năng lực phục vụ sinh viên, giảng viên và hoạt động nghiên cứu mới là kết quả.
Lộ trình mở rộng làm yêu cầu ấy thêm rõ. ĐHQGHN chuẩn bị đón hơn 30.000 sinh viên trong năm học 2027-2028 và hướng tới quy mô 60.000 vào năm 2030. Khu nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo VNU02 có hơn 100.000 m² sàn xây dựng, được chuẩn bị đưa vào khai thác để đón viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu và phát triển cùng các đơn vị hợp tác doanh nghiệp. Nhưng những con số về quy mô chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng kết nối giao thông, dịch vụ, không gian công cộng và năng lực quản lý tương ứng. Quy hoạch đại học cần dự báo nhu cầu theo từng giai đoạn, tránh để hạ tầng thiết yếu chạy sau tốc độ tăng người học.
Tọa đàm đưa ra khung tham chiếu, không phải bản thiết kế sẵn
Tọa đàm về mô hình đô thị đại học tạo diễn đàn liên ngành và quốc tế, nơi kinh nghiệm quy hoạch, xây dựng, quản trị từ nước ngoài được đối chiếu với điều kiện Việt Nam để xem xét khả năng áp dụng. Giá trị của cuộc trao đổi không nằm ở việc sao chép một mô hình nổi tiếng, mà ở khả năng giúp Hòa Lạc chọn cách làm phù hợp với vị trí, nguồn lực và tầm nhìn phát triển riêng. Các chuyên gia đặt ra những vấn đề thiết thực: tổ chức không gian sống, học tập và nghiên cứu; kết nối hạ tầng; phát triển dịch vụ; xây dựng môi trường sống hấp dẫn; và liên kết đại học với chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng. Đây là những thành phần phải được tính cùng nhau. Một khuôn viên có thể hiện đại nhưng vẫn khó sống nếu dịch vụ còn thiếu, đường đi bất tiện hoặc tiếng nói của người sử dụng không được đưa vào quyết định.
Tọa đàm cũng hướng tới định vị Hòa Lạc trong chiến lược phát triển không gian Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, đồng thời bàn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và công nghệ mô hình hóa trong đồng kiến tạo, quản trị đô thị. Những công cụ này có thể hỗ trợ dự báo và phối hợp, nhưng không thay thế trách nhiệm quản trị. Mấu chốt là xác định rõ đơn vị nào chịu trách nhiệm về hạ tầng, dịch vụ và môi trường sống; cách các trường, chính quyền và doanh nghiệp cùng ra quyết định; và cách tiếp nhận phản hồi của sinh viên. Kinh nghiệm quốc tế nên là bộ câu hỏi giúp kiểm tra lựa chọn, không phải khuôn mẫu khiến Hòa Lạc đánh mất đặc điểm địa phương.
Đo thành công bằng đời sống thường nhật
Khi gần 17.000 sinh viên Hòa Lạc bắt đầu học tập tập trung, chất lượng đô thị sẽ được cảm nhận qua những việc rất cụ thể: đến lớp có thuận tiện không, nơi ở có đáp ứng nhu cầu thường ngày không, sinh viên có không gian học nhóm, sinh hoạt và tiếp cận dịch vụ hay không. Vì vậy, mở rộng không gian đại học phải đi cùng tổ chức đời sống, chứ không dừng ở phân bổ đất và xây công trình. Hệ sinh thái nghiên cứu, công nghệ và khởi nghiệp cũng cần gắn với môi trường học tập, thay vì tồn tại tách rời khỏi cộng đồng sinh viên. ĐHQGHN đặt mục tiêu hình thành năm nhóm nghiên cứu thường xuyên tại Hòa Lạc, phát triển phòng thí nghiệm dùng chung, Trung tâm An ninh mạng, Trung tâm Nghiên cứu robot và không gian thử nghiệm công nghệ mới. Đây là nền tảng đáng kể nếu người học thực sự tiếp cận được cơ hội nghiên cứu và hợp tác.
Hòa Lạc có cơ hội trở thành đô thị đại học và công nghệ hiện đại, nhưng quy mô không tự tạo nên sức sống. Bài học quy hoạch cần được chuyển thành trách nhiệm quản trị rõ ràng, hạ tầng đồng bộ và dịch vụ đáp ứng nhịp sống của người học. Kế hoạch 120 ngày sẽ đáng giá nếu tạo ra thay đổi có thể kiểm chứng trong những điều kiện ấy, thay vì chỉ hoàn tất đầu việc trên giấy. Khi lộ trình tiến tới hơn 30.000 rồi 60.000 sinh viên, tiêu chuẩn thành công nên là một nơi học tập, nghiên cứu và sinh sống vận hành liền mạch. Đó mới là cách biến bước chuyển về địa điểm thành một đô thị đại học thực sự.
