Từ tham vọng 12.963 MW đến bài toán hiện thực
Quảng Trị năng lượng là câu chuyện một tỉnh miền Trung đặt mục tiêu hiện thực hóa 12.963 MW công suất nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, qua đó trở thành trung tâm năng lượng miền Trung, nhưng lại đang bị thách thức bởi tiến độ triển khai, năng lực nhà đầu tư và hạ tầng truyền tải điện chưa theo kịp nhu cầu phát triển. Tỉnh không che giấu tham vọng: theo quy hoạch, đến năm 2030 Quảng Trị có 12.963,4 MW nguồn điện, tính cả nguồn hiện có, tổng công suất dự kiến khoảng 14.491 MW. Trong khi đó, các nhà máy đã vận hành mới đạt 1.464 MW và điện mặt trời mái nhà hơn 148 MW, tức mới khoảng 23% tổng quy mô đến năm 2030. Tham vọng lớn, nhưng khoảng cách giữa quy hoạch trên giấy và nguồn điện ngoài thực địa vẫn còn rất xa, buộc tỉnh phải chọn cách siết chặt tiến độ và rà soát lại toàn bộ hệ sinh thái dự án điện 12.963 MW.
Rà soát năng lực nhà đầu tư: bước đi đúng nhưng muộn
Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định Quảng Trị đã định hình là một trung tâm điện năng của cả nước, nên tỉnh sẽ chủ động lựa chọn những nhà đầu tư có thực lực, đủ năng lực tài chính và khả năng triển khai dự án. Đây là tuyên bố cần thiết, nhưng phải thừa nhận là nó đến khá muộn khi hàng loạt dự án đã được cấp phép nhiều năm mà vẫn nằm trên giấy. UBND tỉnh đã giao các sở, ngành rà soát toàn bộ các dự án được cấp phép nhưng chưa triển khai hoặc triển khai dở dang; đánh giá lại năng lực nhà đầu tư để có phương án xử lý phù hợp. Việc rà soát được nhấn mạnh là nhằm phân loại rõ dự án có khả năng tiếp tục triển khai, dự án nào cần tháo gỡ và dự án nào phải xử lý theo quy định nếu không còn đủ điều kiện thực hiện. Nếu thực hiện một cách thẳng tay và minh bạch, đây sẽ là cú thanh lọc bắt buộc để dự án điện 12963 MW không bị chiếm chỗ bởi những nhà đầu tư chỉ xin quy hoạch mà không có ý định đầu tư thực sự.
Tiến độ ì ạch: những con số biết nói
Nhìn vào cấu trúc dự án, dễ thấy Quảng Trị đang mắc kẹt trong một ma trận tiến độ. Tỉnh thống kê có 6 dự án đang thi công nhưng vướng giải phóng mặt bằng; 27 dự án đã có nhà đầu tư nhưng chưa khởi công; 8 dự án đang điều chỉnh chủ trương đầu tư, trong đó có dự án chậm tiến độ kéo dài; 4 dự án đã chấp thuận chủ trương nhưng chưa chọn được nhà đầu tư; 26 dự án đang thẩm định chủ trương và 21 dự án chưa có hồ sơ đề xuất. Tỉnh cũng xác định có 17 dự án năng lượng chậm tiến độ với tổng công suất hàng nghìn MW, vướng mặt bằng, đất đai, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, điều chỉnh đầu tư, đấu nối hạ tầng, xác định giá điện và nguồn vốn. Trên thực tế, đây không chỉ là những vướng mắc kỹ thuật mà phản ánh chất lượng chuẩn bị đầu tư yếu, thiếu liên kết giữa quy hoạch nguồn và hạ tầng đi kèm. Nếu không xử lý dứt điểm, dự án điện 12963 MW sẽ bị phân mảnh thành những "ô đất" quy hoạch vô nghĩa.
Siết tiến độ, gắn trách nhiệm với kế hoạch giải ngân
Trước tình trạng dự án dàn trải và chậm chạp, lãnh đạo tỉnh đã chọn cách siết tiến độ một cách hệ thống. Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu phân nhóm toàn bộ dự án, lập kế hoạch chi tiết, kiểm soát tiến độ, gắn với giải ngân hàng tháng và kiểm tra tiến độ hàng tuần. Đồng thời, yêu cầu không trì hoãn, không lùi tiến độ các dự án; những dự án đang vận hành phải được rà soát để nâng tối đa công suất khai thác, còn các dự án chậm tiến độ hoặc đầu tư cầm chừng sẽ bị kiểm tra, xử lý, tránh lãng phí đất đai và nguồn lực xã hội. Việc phân định rõ trách nhiệm cũng được đặt ra: Sở Tài chính thẩm định năng lực ban đầu, các sở chuyên ngành và địa phương phải theo dõi, giám sát xuyên suốt, không buông lỏng sau cấp phép. Cách làm này cho thấy tỉnh nhận ra rằng để Quảng Trị năng lượng không dừng lại ở khẩu hiệu, kỷ luật thực thi và trách nhiệm cá nhân phải được đặt ngang với mục tiêu tăng trưởng.
Hạ tầng truyền tải điện: nút thắt của tham vọng trung tâm năng lượng miền Trung
Dù siết tiến độ nguồn điện, nếu hạ tầng truyền tải điện không được hoàn thành đúng nhịp, tham vọng trở thành trung tâm năng lượng miền Trung sẽ bị chặn lại ngay từ cửa ngõ. Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh hạ tầng truyền tải là yếu tố then chốt để khai thác hiệu quả tiềm năng điện năng và yêu cầu đẩy nhanh phát triển hệ thống truyền tải, bám sát chỉ đạo Bộ Công Thương để bổ sung, hoàn thiện quy hoạch điện và thúc đẩy đầu tư các công trình truyền tải liên quan. Theo dự báo, đến năm 2030 riêng Quảng Trị cần truyền tải khoảng 13.700 MW; nguồn điện đấu nối vào lưới 110 kV dự kiến tăng thêm hơn 2.400 MW, nguy cơ quá tải các tuyến Đông Hà - Lao Bảo, Đông Hà - Đồng Hới, Tuyên Hóa - Sông Gianh và Ba Đồn - Đồng Hới. Để đưa nguồn mới lên lưới, tỉnh đang thúc đẩy các công trình như Trạm cắt 500 kV Quảng Trị 2, đường dây 500 kV Lao Bảo - Quảng Trị 2, Trạm biến áp 500 kV Lao Bảo. Nếu các tuyến truyền tải này tiếp tục chậm, mọi nỗ lực tăng công suất nguồn sẽ trở thành "điện bị mắc kẹt", và Quảng Trị năng lượng sẽ khó bước qua ngưỡng một trung tâm trên giấy.
