Từ mốc 50 năm ngoại giao đến lựa chọn chiến lược: đặt giáo dục ở vị trí trung tâm
Hợp tác giáo dục Việt Nam Thái Lan là tổng hòa của các chương trình trao đổi sinh viên, nghiên cứu chung, xây dựng trung tâm học thuật và hoạt động giao lưu văn hóa, qua đó tạo nền tảng tri thức và lòng tin giữa hai xã hội, kết nối thế hệ trẻ hai nước trong một không gian khu vực đang được định hình bởi tri thức, đối thoại và trách nhiệm chung đối với tương lai. Năm 2026 được xác định là năm bản lề với kỷ niệm quan hệ 50 năm, và điều đáng chú ý là hai bên chọn giáo dục cùng văn hóa làm điểm nhấn cho chặng đường mới. Thay vì chỉ kỷ niệm bằng nghi thức ngoại giao, chuỗi sự kiện tại Bangkok và Udon Thani chủ ý đặt sinh viên, nhà khoa học và cộng đồng kiều bào vào vị trí trung tâm: hội thảo quốc tế về 5 thập kỷ quan hệ, lễ hội văn hóa, các cuộc thi tìm hiểu tiếng Việt – tiếng Thái, và lễ khai mạc Thư viện Việt Nam đầu tiên ngoài lãnh thổ Việt Nam. Cách tiếp cận này cho thấy tư duy rõ ràng: tương lai quan hệ không chỉ nằm trên bàn đàm phán, mà nằm trong giảng đường, thư viện và những cộng đồng học thuật đang hình thành.
Hội Sinh viên Việt Nam tại Thái Lan: 10 năm xây một cộng đồng, 50 năm nối một cây cầu
Nếu coi hợp tác giáo dục Việt Nam Thái Lan là một cây cầu dài, thì Hội Sinh viên Việt Nam tại Thái Lan chính là lực lượng bước chân trên cầu mỗi ngày. Thành lập ngày 26/12/2017, từ một ban liên lạc lâm thời, hội nay là tổ chức đại diện cho cộng đồng sinh viên, nghiên cứu sinh và lưu học sinh Việt Nam trên khắp Thái Lan. Theo Chủ tịch Trần Hữu Duy, năm học 2026-2027 đồng thời đánh dấu 10 năm thành lập hội, trùng với cột mốc quan hệ 50 năm, đặt thế hệ trẻ vào tâm thế của những "đại sứ trẻ". Điều này không phải khẩu hiệu: trong năm học 2025-2026, hội tổ chức các cuộc thi tìm hiểu lịch sử, nghị quyết của Đảng, hoạt động kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và hỗ trợ đồng bào chịu thiên tai, qua đó bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong cộng đồng lưu học sinh. Tại chương trình "VSAT Reunion 2026", danh hiệu "Sinh viên 5 tốt" và "Nhà nghiên cứu khoa học trẻ Việt Nam tại Thái Lan" được trao như lời khẳng định rằng sinh viên Việt Nam tại Thái Lan không chỉ đi học, mà đang âm thầm định hình chất lượng của cây cầu giáo dục chung.
Trung tâm Việt Nam học Khon Kaen: hạ tầng học thuật mới cho một không gian khu vực
Một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trong giáo dục sẽ khó bền nếu thiếu hạ tầng học thuật. Việc hình thành Trung tâm Việt Nam học tại Đại học Khon Kaen cho thấy cả hai bên đã bước sang giai đoạn xây "nhà" chung, không chỉ tổ chức sự kiện. Tổng lãnh sự quán phối hợp với Đại học Khon Kaen để khánh thành trung tâm này, được thiết kế với tầm ảnh hưởng khu vực, đi cùng biên bản ghi nhớ mới về các sáng kiến giao lưu văn hóa, giáo dục và nhân dân. Theo kế hoạch, trung tâm chính thức khai trương ngày 9/9, và từ tháng 5, PGS.TS Nguyễn Tương Lai – người sáng lập chuyên ngành Thái Lan học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – đã đảm nhiệm vai trò giám đốc, cho thấy sự đan xen hai dòng học thuật Việt – Thái ngay ở cấp lãnh đạo chuyên môn. Song song, Thư viện Việt Nam tại Trung tâm Việt Nam học ở Udon Thani – thư viện Việt Nam đầu tiên trong khu vực ngoài lãnh thổ Việt Nam – đã mở cửa như một kho tri thức chung, gắn với lễ hội văn hóa và các cuộc thi về tiếng Việt – tiếng Thái. Những thiết chế này có ý nghĩa vượt khỏi nghi lễ: chúng tạo chỗ đứng lâu dài cho Việt Nam học trong không gian Mekong, để sinh viên Thái có thể học về Việt Nam không phải qua định kiến, mà qua tài liệu, giao lưu và trải nghiệm trực tiếp.
Một mạng lưới đa ngành: khi trao đổi sinh viên trở thành chiến lược khu vực
Hợp tác giáo dục đa ngành giữa các trường đại học không còn là những chuyến đi "tham quan" ngắn hạn, mà đang dần thành cấu trúc mạng lưới. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội khẳng định quan hệ với các đại học Thái Lan là kết quả của một quá trình bền bỉ: MoU đầu tiên ký từ năm 1998, đến nay mở rộng tới Mahidol, Thammasat, Khon Kaen, Chiang Mai cùng nhiều đối tác khác. Hàng năm, hai bên trao đổi hơn 200 lượt sinh viên, học viên sau đại học – một con số cho thấy dòng chảy nhân lực hai chiều đang ngày càng đều nhịp. Đáng chú ý, hợp tác không chỉ dừng ở ngành ngôn ngữ, mà mở sang Mekong học, bảo tồn di sản văn hóa số, nghiên cứu chính sách ngôn ngữ, và kết nối nhân lực cho chuyên ngành Thái Lan học. Tháng 6, trường tham gia ký MoU nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong Mạng lưới giáo dục đại học Tiểu vùng sông Mekong, với 17 đại học, trong đó có 13 của Thái Lan, 2 của Lào và 2 của Việt Nam. Đây không phải chi tiết kỹ thuật: nó cho thấy hợp tác giáo dục Việt Nam Thái Lan đang dần "thoát" khỏi song phương, trở thành nền tảng cho một không gian học thuật Mekong rộng hơn, nơi sinh viên hai nước là một phần của câu chuyện khu vực.
Giáo dục và văn hóa như cây cầu: nền tảng cho nửa thế kỷ tiếp theo
Nhìn lại chặng đường kỷ niệm quan hệ 50 năm, dễ thấy một lựa chọn chính trị rõ ràng: đặt hợp tác văn hóa, giáo dục thành trụ cột quan trọng, không chỉ như hoạt động bổ trợ. Lễ hội văn hóa Việt Nam – Thái Lan tại Udon Thani, gắn với Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và cộng đồng người gốc Việt ở Đông Bắc Thái Lan, diễn ra trong bối cảnh 3/4 số trường trung học trên toàn Thái Lan đưa tiếng Việt vào giảng dạy như một ngoại ngữ (32/41 trường). Đây là một trong những câu chuyện hiếm ở khu vực: ngôn ngữ của nước láng giềng được đưa vào chương trình chính khóa, biến hiểu biết lẫn nhau thành kỹ năng học đường. Tổng lãnh sự Đinh Hoàng Linh nhấn mạnh rằng các hoạt động hợp tác giáo dục và đào tạo là nội dung quan trọng của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, và thế hệ trẻ chính là chủ thể quyết định diện mạo tương lai. Cộng đồng kiều bào, từ dấu ấn Thầu Chín – Chủ tịch Hồ Chí Minh – tại Thái Lan đến những sinh viên hôm nay, đang trở thành nhịp cầu hữu nghị nối hai xã hội. Nói cách khác, giáo dục và văn hóa không còn là "phần mềm" đi kèm kinh tế, mà là kết cấu hạ tầng chiến lược: trung tâm Việt Nam học, thư viện, mạng lưới sinh viên, các cuộc thi, lễ hội… tất cả đang tạo nên một không gian chung, nơi Việt Nam và Thái Lan cùng viết tiếp nửa thế kỷ mới bằng tri thức và tôn trọng lẫn nhau.
