Hợp tác giáo dục Việt Thái – trụ cột mới sau 50 năm quan hệ ngoại giao
Hợp tác giáo dục Việt Thái là quá trình kết nối lâu dài giữa các cơ sở đào tạo, sinh viên và nhà nghiên cứu hai nước nhằm trao đổi tri thức, bồi dưỡng nguồn nhân lực, thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau và xây dựng một không gian học thuật chung trong khu vực ASEAN, gắn liền với những chương trình trao đổi, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu và hoạt động giao lưu thế hệ trẻ. Nửa thế kỷ sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, lĩnh vực giáo dục đã trở thành một trụ cột rõ ràng trong quan hệ song phương khi được xác định là nội dung quan trọng của đối tác chiến lược toàn diện và gắn với mục tiêu xây dựng tương lai bền vững cho cả hai bên.
Chuỗi hoạt động chào mừng quan hệ ngoại giao 50 năm không dừng ở lễ kỷ niệm tượng trưng mà tập trung vào hợp tác giáo dục, ngoại giao văn hóa và giao lưu nhân dân, với trọng tâm là kết nối thế hệ trẻ hai nước. Đây là lựa chọn có tính chiến lược: nếu trước đây thương mại và đầu tư là “động cơ chính”, thì hiện nay tri thức, nghiên cứu và trao đổi học thuật mới là lực đẩy giúp quan hệ Việt Thái đi xa hơn. Nhìn rộng trong bối cảnh ASEAN, việc đặt giáo dục vào trung tâm cũng là cách để hai nước chủ động thích nghi với cạnh tranh chất xám và dịch chuyển nhân lực trong khu vực.
Trung tâm Việt Nam học tại Đại học Khon Kaen: Hạ tầng tri thức mới của hợp tác song phương
Nếu phải chọn một biểu tượng mới cho hợp tác giáo dục Việt Thái, Trung tâm Việt Nam học tại Đại học Khon Kaen là cái tên xứng đáng. Ý tưởng này không xuất hiện trong một đêm mà là kết quả của quá trình hợp tác bền bỉ giữa Trường ĐH KHXH&NV và các trường Thái Lan từ sau bản MoU đầu tiên năm 1998. Theo các bên, nhà trường đã “đóng góp phần nhỏ bé đưa ý tưởng thành lập Trung tâm Việt Nam học tại ĐH Khon Kaen trở thành hiện thực”. Đây không chỉ là một phòng học mới, mà là cơ sở vật chất có tham vọng ảnh hưởng cấp khu vực, gắn với thư viện, các chương trình đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu về Việt Nam.
Việc Tổng lãnh sự quán phối hợp với Đại học Khon Kaen tổ chức khánh thành Trung tâm Việt Nam học trong tháng 9, hướng tới một trung tâm “có quy mô, tầm ảnh hưởng khu vực”, cho thấy cách tiếp cận mới: đầu tư hạ tầng tri thức trước, rồi từ đó kéo theo hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục, nhân dân. Theo một phát biểu chính thức, “cần tiếp tục thúc đẩy sáng kiến xây dựng Trung tâm Việt Nam học và Thư viện Việt Nam thành mô hình hợp tác giáo dục thực chất”. Nói cách khác, trung tâm này là phép thử quan trọng: nếu vận hành tốt, nó có thể trở thành mẫu hình nhân rộng cho các đại học khu vực ASEAN.
Mạng lưới sinh viên và thế hệ trẻ: Cây cầu hữu nghị sống động
Không có hợp tác giáo dục Việt Thái nào bền vững nếu thiếu một cộng đồng sinh viên năng động. Hội Sinh viên Việt Nam tại Thái Lan, thành lập ngày 26/12/2017 với tiền thân là Ban Liên lạc lâm thời sinh viên Việt Nam tại Thái Lan, là một trong 16 tổ chức hội sinh viên ngoài nước trực thuộc Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam. Trong các năm học gần đây, Hội liên tục tổ chức những hoạt động vừa mang tính học thuật, vừa mang tính cộng đồng như các cuộc thi tìm hiểu lịch sử, nghị quyết, kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, hay hỗ trợ đồng bào bị thiên tai.
Điều đáng chú ý là các hoạt động này không chỉ phục vụ nội bộ mà còn nhấn mạnh vai trò “cầu nối” của thế hệ trẻ trong việc gắn kết kiều bào với quê hương và vun đắp tình hữu nghị Việt Nam – Thái Lan. Cũng trong khuôn khổ phong trào, các danh hiệu như “Sinh viên 5 tốt” và “Nhà nghiên cứu khoa học trẻ Việt Nam tại Thái Lan” được trao tặng, trở thành minh chứng cho bản lĩnh, trí tuệ của lưu học sinh. Năm học 2026–2027 diễn ra trong bối cảnh quan hệ ngoại giao 50 năm, và Hội đã lên kế hoạch chuỗi hoạt động mới, từ cuộc thi trực tuyến, hành trình về nguồn tới tuần lễ rèn luyện “Sinh viên 5 tốt” và hội thao sinh viên Việt Nam tại Thái Lan.
Đại học hai nước và mạng lưới ASEAN: Từ trao đổi sinh viên đến kết nối hạ tầng
Ở cấp độ tổ chức, các trường đại học Việt Nam và Thái Lan đang chuyển từ hợp tác lễ nghi sang hợp tác đa ngành, chú trọng nhân lực và cơ sở vật chất. Một trường hợp tiêu biểu là Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN: sau khi ký MoU đầu tiên với đối tác Thái Lan năm 1998, đến nay nhà trường duy trì hợp tác với nhiều cơ sở giáo dục hàng đầu như Mahidol, Thammasat, Khon Kaen, Chiang Mai. Mô hình được lựa chọn là “cấp trường mở băng thông hợp tác đủ rộng” để cấp khoa, bộ môn và nhóm nghiên cứu triển khai chương trình thực chất, đi vào chiều sâu. Ở đây, hợp tác giáo dục không còn là hoạt động ngoại giao mềm yếu mà trở thành chiến lược phát triển học thuật nghiêm túc.
Một trụ cột quan trọng là trao đổi sinh viên: hàng năm, hai bên tiến hành trao đổi khoảng hơn 200 lượt sinh viên và học viên sau đại học, gắn với giao lưu văn hóa và các chương trình thực tập, học tập ngắn hạn. Song song, hai bên còn mở rộng sang lĩnh vực mới như Mekong học, tăng cường kết nối nhân lực và cơ sở vật chất cho chuyên ngành Thái Lan học, với định hướng “thúc đẩy mạnh hơn nữa chuyên ngành Thái Lan học, cả về phát triển nguồn nhân lực và cơ sở vật chất”. Việc tham gia ký kết Mạng lưới giáo dục đại học Tiểu vùng sông Mê Kông với 17 trường đại học là bước đi giúp các trường Việt Nam hòa vào một không gian đại học khu vực ASEAN rộng hơn, nơi sinh viên không chỉ học một quốc gia mà học cả một tiểu vùng.
Từ nền tảng lịch sử đến cây cầu cho tương lai
Nền tảng lịch sử của quan hệ Việt Nam – Thái Lan không phải mới, khi sử sách Đại Việt đã ghi nhận giao thương với người Xiêm La từ năm 1149, và dấu ấn đặc biệt là thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động tại Thái Lan cuối thập niên 1920. Từ đó tới nay, các thế hệ kiều bào đã bền bỉ gắn bó với quê hương thứ hai, trở thành “nhịp cầu hữu nghị” nối hai nước. Điểm quan trọng của giai đoạn hiện nay là sự chuyển giao vai trò cho thế hệ trẻ và các thiết chế giáo dục: từ trung tâm Việt Nam học, các chương trình trao đổi sinh viên, tới hội sinh viên và mạng lưới đại học khu vực.
Các hoạt động gắn kết kiều bào và bạn trẻ hai nước đang được nhìn nhận là đóng góp thiết thực cho “nền tảng tương lai bền vững” của quan hệ hợp tác Việt Nam – Thái Lan. Khi quan hệ đã được nâng lên Đối tác Chiến lược toàn diện, cây cầu văn hóa và giáo dục không còn là lựa chọn phụ, mà là yêu cầu bắt buộc nếu hai nước muốn cùng đi xa trong một môi trường khu vực nhiều cạnh tranh. Nhìn từ hiện tại, thông điệp rõ ràng là: nếu tiếp tục đầu tư vào hạ tầng tri thức, mạng lưới sinh viên và các đại học khu vực ASEAN, hợp tác giáo dục Việt Thái sẽ không dừng ở kỷ niệm 50 năm mà có thể trở thành một trong những câu chuyện thành công tiêu biểu của ASEAN.
