Lễ hội ẩm thực Việt Nam: không chỉ là ăn ngon mà là hiểu vùng đất
Lễ hội ẩm thực Việt Nam là những sự kiện tập trung món ăn, sản phẩm OCOP địa phương và hoạt động giao lưu cộng đồng, nhằm giới thiệu bản sắc ẩm thực dân tộc, thúc đẩy du lịch ẩm thực vùng miền và mở thêm cơ hội kinh tế cho người dân bản địa. Chính ở những không gian này, du khách nếm được hương vị từng vùng đất, còn địa phương kể được câu chuyện văn hóa của mình qua từng món ăn. Góc nhìn cần khẳng định: nếu chỉ coi lễ hội là chương trình “ăn chơi” theo mùa, chúng ta sẽ bỏ lỡ một công cụ mạnh mẽ để bảo tồn di sản, nuôi dưỡng sinh kế. Từ ẩm thực Tây Đô bên bờ Ninh Kiều đến “hành lang hương vị” ở Điện Biên, xu hướng tổ chức lễ hội ẩm thực đang cho thấy một cách tiếp cận du lịch mới: đi ăn để hiểu người, hiểu đất.
Tây Đô dưới trăng đoàn viên: ẩm thực thành phố không chỉ dành cho dân địa phương
Can Thơ đã lựa chọn mùa Trung thu – mùa đoàn viên – để mở hội chợ “Trăng đoàn viên – Mỹ vị Tây Đô” ngay trên phố đi bộ Ninh Kiều, trong khuôn khổ Tuần lễ mua sắm và ẩm thực của thành phố. Cách làm này cho thấy ẩm thực Tây Đô không còn đóng khung trong những hàng quán quen thuộc, mà bước ra phố như một lời mời gọi công khai, thân thiện. Với khoảng 100 gian hàng trưng bày sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP địa phương, nông sản, thực phẩm, bánh truyền thống và quà tặng, không gian lễ hội trở thành nơi người dân lẫn du khách dạo chơi, mua sắm và thưởng thức món ngon một cách tiện lợi. Câu nói đáng nhớ ở đây là: "Thông qua hoạt động kết nối, quảng bá tại hội chợ, sản phẩm ẩm thực và đặc sản địa phương có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị". Đó là lời khẳng định rõ ràng rằng mỗi chiếc bánh, mỗi đĩa ăn là một sản phẩm kinh tế chứ không chỉ là cuộc vui.
Điện Biên và “hành lang hương vị” kết nối ba miền qua ẩm thực dân tộc
Ở phía Tây Bắc, Điện Biên chọn cách kể câu chuyện ẩm thực dân tộc bằng một lễ hội quy mô lớn trên phố đi bộ Mường Thanh, với chủ đề “Điện Biên – Hương vị cao nguyên – Tinh hoa ẩm thực”. Hơn 100 gian hàng từ các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, làng nghề, chuyên gia ẩm thực tụ hội tạo thành một “hành lang hương vị” được sắp xếp theo bốn vùng: Bắc, Trung, Nam và Điện Biên. Đây chính là du lịch ẩm thực vùng miền theo nghĩa đầy đủ: đi một nơi mà vẫn nếm được tinh hoa ba miền, lại có thêm món đặc sắc của vùng cao như xôi nếp, măng rừng, cá suối cùng các loại gia vị mắc khén, hạt dổi, ớt rừng. Không gian lễ hội được bổ sung các tiết mục hát, múa, nhạc dân gian, khiến câu chuyện ẩm thực gắn chặt với đời sống cộng đồng đa dân tộc. Khi lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh đây là dịp liên kết ẩm thực với chương trình, tuyến và điểm du lịch để tăng sức hút của Điện Biên, thông điệp đã rõ: ẩm thực là cầu nối mềm nhưng bền giữa văn hóa, du lịch và thương mại.
Lâm Bình, Khánh Hòa: ẩm thực dân tộc và sản phẩm OCOP địa phương bước lên sân khấu
Nếu Điện Biên là điểm hẹn ba miền, thì Lâm Bình và Khánh Hòa lại cho thấy chiều sâu của từng vùng đất trong cách tổ chức lễ hội ẩm thực Việt Nam. Tại xã Lâm Bình, Ngày hội Ẩm thực dân tộc và Xúc tiến sản phẩm OCOP với chủ đề “Hương sắc bản làng – Tinh hoa ẩm thực Lâm Bình” diễn ra trong 3 ngày từ 9 đến 11/10 trên tuyến phố đi bộ ẩm thực và Quảng trường Cột mốc KM0. Không gian ẩm thực dân tộc được dự kiến bố trí 10–15 gian hàng của các nhà hàng, tổ hợp tác từ nhiều thôn, tập trung vào món ăn của đồng bào Tày, Dao, Mông và hướng tới xây dựng thương hiệu du lịch ẩm thực Lâm Bình. Song song là khu trưng bày sản phẩm OCOP địa phương như chè Shan tuyết cổ thụ, thịt lợn đen sấy khô, mật ong rừng, thảo dược tắm người Dao. Ở miền biển, Khánh Hòa tổ chức Liên hoan ẩm thực truyền thống và trưng bày, quảng bá sản phẩm đặc trưng tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Đồng Thuận. Tại đây, các hợp tác xã, doanh nghiệp, cơ sở du lịch mang đến món ăn truyền thống, ẩm thực địa phương cùng sản phẩm OCOP phục vụ du lịch nông nghiệp, cộng đồng, sinh thái, với các đặc sản như hải sản, yến sào, nho, dê, cừu, măng tây được giới thiệu và chế biến thành món ăn.
Từ lễ hội đến chiến lược: vì sao ẩm thực vùng miền phải được coi là “tài sản chung”
Nhìn từ Tây Đô, Điện Biên, Lâm Bình và Khánh Hòa, có thể thấy một điểm chung: mỗi lễ hội ẩm thực đều đang gánh hai nhiệm vụ song song. Thứ nhất là bảo tồn, tôn vinh ẩm thực dân tộc qua việc đưa món ăn, nguyên liệu, tri thức chế biến của cộng đồng Tày, Dao, Mông hay cư dân vùng biển, vùng núi lên một không gian vừa gần gũi vừa trang trọng. Thứ hai là thúc đẩy kinh tế địa phương, khi sản phẩm OCOP địa phương, nông sản đặc trưng, sản phẩm du lịch nông nghiệp và cộng đồng được kết nối với người tiêu dùng, doanh nghiệp, hợp tác xã ngay tại sự kiện. Đây cũng là dịp để các đơn vị sản xuất, kinh doanh tăng cường hợp tác, mở rộng thị trường, tiêu thụ sản phẩm. Nếu các địa phương xem lễ hội ẩm thực vùng miền là một phần trong chiến lược du lịch dài hạn – thay vì hoạt động phong trào ngắn hạn – thì ẩm thực sẽ trở thành “tài sản chung”: vừa là điểm tự hào văn hóa, vừa là sinh kế bền vững cho cộng đồng. Du khách, khi chọn tham gia những lễ hội này, không chỉ ăn ngon mà còn góp phần giữ gìn một hệ sinh thái văn hóa – kinh tế đang hình thành quanh mỗi món ăn bản địa.
