Tiến độ chỉ có ý nghĩa khi cả hệ thống cùng về đích
Hạ tầng Phú Quốc phục vụ APEC là hệ thống công trình giao thông, hội nghị, sân bay và dịch vụ thiết yếu cần được hoàn thành đồng bộ để đón đại biểu, vận hành sự kiện và tạo giá trị lâu dài cho đảo. Đây không phải cuộc đua riêng của từng công trường: một hạng mục chậm có thể ảnh hưởng cả mạng lưới.
Trong 21 dự án APEC 2027, gồm 11 dự án đầu tư công và 10 dự án PPP hoặc đầu tư kinh doanh, tiến độ hiện không đồng đều. Đến thời điểm báo cáo, giải ngân đạt 9.385 tỷ đồng, tương đương 69,64% kế hoạch vốn năm 2026 là 13.477 tỷ đồng. Một số hạng mục đã đạt khối lượng cao, nhưng nơi khác vẫn vướng giải phóng mặt bằng, thiếu vật liệu, nhân lực, thiết bị hoặc thủ tục; thậm chí có công trình chưa khởi công. Con số giải ngân vì thế không thể thay thế việc kiểm tra từng dự án và các mắt xích kết nối.
Ngày 25/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn kiểm tra việc thực hiện cơ chế đặc thù tháo gỡ khó khăn cho các công trình tại Phú Quốc, đồng thời yêu cầu nhìn vào khả năng toàn bộ 21 dự án vận hành đồng bộ. Mục tiêu là hoàn thành các công trình trước tháng 6/2027; trọng tâm quản lý phải là kết quả sử dụng được, không chỉ phần trăm thi công.
Mặt bằng và vật liệu là bài toán phải giải bằng trách nhiệm cụ thể
Các nút thắt không nằm ở một khâu duy nhất. Vướng đất đai và giải phóng mặt bằng kéo theo chậm thi công; vận chuyển, cung ứng vật liệu, thiếu nhân công và thiết bị lại tạo thêm áp lực lên lịch trình. Muốn giữ mốc, chính quyền cần biến từng vướng mắc thành đầu việc có cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý và cách báo cáo rõ ràng.
Tại buổi đối thoại doanh nghiệp ngày 4/11, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng yêu cầu rà soát thủ tục đất đai, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và đổi mới cách làm giải phóng mặt bằng. Ông gợi ý huy động đơn vị tư vấn chuyên nghiệp từ nhiều nơi để hỗ trợ đo đạc, thay vì chỉ trông vào nguồn lực tại chỗ. Cách tiếp cận này có thể tăng tốc, nhưng phải đi cùng công khai thông tin và đối thoại thực chất với người dân.
Tái định cư không thể bị xem là việc phụ sau tiến độ. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu bố trí nơi ở trước khi người dân nhường đất, bảo đảm chỗ ở ổn định bằng hoặc tốt hơn nơi cũ. Đây vừa là điều kiện chính đáng của người dân, vừa giúp hạn chế tranh chấp và tránh để công trình bị đình trệ vì xử lý thiếu thấu đáo.
Xử lý rác thải và chuyển đổi xanh phải theo kịp xây dựng
Một đảo đón thêm khách quốc tế không thể chỉ có đường mới và nhà ga mới; môi trường đô thị, biển và rừng cũng phải chịu được sức ép tăng lên. Vì vậy, yêu cầu xử lý rác thải là một phần của năng lực tổ chức APEC, không phải hạng mục trang trí cho hình ảnh điểm đến.
Khoảng cách giữa mục tiêu và tiến độ hiện rất đáng lưu ý: Nhà máy điện rác Bãi Bổn mới đạt 5% tiến độ thi công, còn Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt An Thới đạt 11,2% tiến độ dự án theo kế hoạch. Tỉnh đặt mục tiêu đến cuối năm thu gom toàn bộ rác trên địa bàn về nhà máy xử lý; chính quyền cũng sẵn sàng hỗ trợ kinh phí thu gom cho người dân và doanh nghiệp để bảo vệ hệ sinh thái biển, rừng.
Chuyển đổi xanh cần được triển khai bằng lựa chọn cụ thể: đề án của tỉnh dự kiến yêu cầu taxi và xe buýt chuyển sang sử dụng 100% xe điện. Song song, kế hoạch đào tạo ngắn hạn cho người lao động tập trung vào ngoại ngữ, kỹ năng số và nghiệp vụ phục vụ khách quốc tế. Nếu các mục tiêu này được gắn với tiến độ, nguồn lực và trách nhiệm rõ ràng, chúng sẽ để lại lợi ích cho cư dân sau hội nghị thay vì chỉ tạo thành cam kết.
Không lùi mốc, nhưng cũng không được đánh đổi chất lượng
Một số hạng mục lớn cho thấy nỗ lực đang diễn ra: đường cất hạ cánh thuộc dự án mở rộng sân bay đã hoàn thành, nhà ga T2 đạt 84,45% và nhà ga VIP đạt 99,85% tính đến ngày 20/10. Trung tâm Hội nghị APEC đạt 79,33%, với mốc dự kiến hoàn thành ngày 30/6/2027; tuyến ĐT 975 đạt 57,64%, còn tuyến LRT đoạn 1 đạt 31,05%. Chênh lệch ấy cho thấy cần theo dõi sát từng công trình, thay vì để các hạng mục tiến triển tốt che khuất những nơi còn chậm.
Chủ tịch Quốc hội nêu tinh thần “ba không”: không lùi mốc 30/6/2027, không hạ chuẩn an toàn, chất lượng và mỹ thuật, không để xảy ra sai phạm; việc triển khai phải đúng luật, minh bạch và không thất thoát. Điều đó đặt ra một phép thử khó nhưng cần thiết: tăng tốc thi công đồng thời bảo đảm nghiệm thu, an toàn vận hành và quyền lợi cộng đồng.
Kết luận, Phú Quốc chỉ kịp chuẩn bị tốt cho APEC nếu chính quyền tháo gỡ đồng thời ba nhóm việc: đất đai và mặt bằng, nguồn lực thi công, môi trường và dịch vụ thiết yếu. Mốc thời gian phải đi cùng kiểm soát chất lượng, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Khi đó, các dự án không chỉ phục vụ một sự kiện mà còn góp phần tạo hạ tầng hữu ích cho người dân và du khách về sau.
