Giải phóng mặt bằng: nút thắt quyết định cho chiến lược năng lượng Quảng Ngãi
Giải phóng mặt bằng dự án năng lượng tại Quảng Ngãi là quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và bố trí lại không gian sử dụng đất nhằm tạo quỹ đất sạch cho các công trình điện, thủy điện và hạ tầng truyền tải, trong đó vai trò phối hợp giữa chính quyền, nhà đầu tư và người dân mang tính quyết định đến tiến độ và hiệu quả dự án. Trong bối cảnh nhiều vướng mắc dự án năng lượng chưa được tháo gỡ, tỉnh đang chọn cách đối diện trực diện với điểm nghẽn đất đai, thay vì để các dự án kéo dài và nguồn lực bị chôn chân. Quảng Ngãi không chỉ rà soát hồ sơ, mà còn yêu cầu nhà đầu tư giải trình nguyên nhân chậm tiến độ và hoàn thiện pháp lý để điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với các dự án đủ điều kiện. Đây là bước đi thể hiện quan điểm: muốn tăng tốc phải siết trách nhiệm.
Hệ thống dự án năng lượng bị chậm: từ thủy điện đến trạm biến áp Dung Quất 2
Khi nhìn toàn cảnh năng lượng Quảng Ngãi, có thể thấy giải phóng mặt bằng không chỉ làm chậm một dự án đơn lẻ mà đang ảnh hưởng cả một chuỗi hạ tầng chiến lược. Theo Sở Tài chính Quảng Ngãi, hàng loạt dự án từ điện mặt trời KN Ialy Kon Tum, Thủy điện Sơn Linh, Đăk Bla, Sông Liên 2, Đăk Mi 1A đến cụm công trình thủy điện Tây Trà đều vướng tiến độ, bất cập về quy hoạch, đất đai, nghĩa vụ pháp lý và phương án đấu nối. Trung tâm chú ý hiện nay là dự án trạm biến áp Dung Quất 2 220kV với tổng mức đầu tư 438 tỷ đồng, hai máy biến áp tổng công suất 500MVA và 2,7km đường dây 220kV, khởi công từ tháng 3/2026 nhưng tiến độ chậm vì bồi thường, giải phóng mặt bằng. Đây không chỉ là chuyện chậm một công trình, mà là nguy cơ kìm hãm nhu cầu điện của Khu kinh tế Dung Quất.
Chiến lược mới: rà soát, siết hồ sơ và minh bạch thông tin đất đai
Điểm đáng chú ý trong cách Quảng Ngãi tháo gỡ vướng mắc dự án năng lượng là đặt hồ sơ pháp lý và minh bạch thông tin đất đai ở vị trí trung tâm. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Phước Hiền khẳng định tỉnh sẽ thống nhất điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với các dự án đủ cơ sở, nhưng hồ sơ phải rõ ràng, căn cứ pháp lý phải chắc chắn và phù hợp thực tế. Nhà đầu tư buộc phải giải trình nguyên nhân chậm tiến độ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ký quỹ sau khi được điều chỉnh. Với trạm biến áp Dung Quất 2, lãnh đạo tỉnh yêu cầu UBND xã Vạn Tường và Trung tâm Phát triển quỹ đất khẩn trương sao lưu giấy tờ, hồ sơ đất đai để lập phương án bồi thường và thu hồi đất, đồng thời công khai chế độ, chính sách bồi thường, hỗ trợ, thu hồi đất tới từng hộ dân và doanh nghiệp. Đây là cách đưa các tranh chấp tiềm ẩn ra ánh sáng ngay từ đầu.
Giải bài toán tiến độ: chọn nhà đầu tư có năng lực, khóa chặt mốc thời gian
Quảng Ngãi không chỉ chữa cháy cho các vướng mắc hiện tại, mà đang dùng cơ chế sàng lọc để phòng ngừa chậm tiến độ về lâu dài. Tỉnh yêu cầu các cơ quan khi lựa chọn nhà đầu tư phải chú trọng đánh giá năng lực thực hiện, ưu tiên đơn vị có kinh nghiệm năng lượng, đủ nguồn lực tài chính và khả năng đáp ứng tiến độ triển khai dự án. Mốc thời gian cũng được khóa chặt: Sở Tài chính phải hoàn thiện hồ sơ, tham mưu điều chỉnh chủ trương đầu tư trước ngày 1/10/2026, còn riêng giải phóng mặt bằng dự án trạm biến áp Dung Quất 2 phải hoàn thành trong năm 2026 để công trình triển khai đúng kế hoạch. Cách đặt hạn cứng này tạo áp lực cần thiết lên cả chính quyền, nhà đầu tư lẫn đơn vị thực hiện, thay vì để các dự án trôi trong vùng xám tiến độ.
Từ điểm nghẽn đất đai đến cơ hội tái thiết quản trị dự án năng lượng
Điều quan trọng là Quảng Ngãi đang biến khó khăn trong giải phóng mặt bằng dự án thành cơ hội chỉnh đốn lại toàn bộ cách quản trị dự án năng lượng. Khi các sở, ngành được yêu cầu chủ động rà soát, tham mưu giải quyết dứt điểm vướng mắc theo đúng quy định, quy trình không còn là câu chuyện riêng của một dự án, mà là chuẩn mới cho cả hệ thống. Với trạm biến áp Dung Quất 2, mục tiêu tăng độ tin cậy, đảm bảo khả năng cung cấp điện cho khu vực, nhất là nhu cầu sản xuất, kinh doanh tại Khu kinh tế Dung Quất, cho thấy giải phóng mặt bằng không đơn thuần là việc kỹ thuật mà gắn trực tiếp với sức cạnh tranh địa phương. Nếu Quảng Ngãi duy trì được cách làm: rõ hồ sơ, minh bạch đất đai, siết trách nhiệm nhà đầu tư và chọn đúng đối tác, bài toán vướng mắc dự án năng lượng sẽ từ điểm nghẽn thành lợi thế.
