Giải phóng mặt bằng Hải Phòng: từ “nút thắt” thành ưu tiên chiến lược
Giải phóng mặt bằng Hải Phòng đối với các dự án đường nối Quốc lộ là quá trình thu hồi đất, bồi thường đất đai, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình, mồ mả để tạo “mặt bằng sạch” cho thi công những tuyến hạ tầng giao thông Hải Phòng trọng điểm, qua đó rút ngắn tiến độ, giảm chi phí xã hội và hạn chế xung đột giữa lợi ích phát triển đô thị với đời sống người dân dọc tuyến. Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10 dài khoảng 7,46 km, tổng mức đầu tư hơn 5.273 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, được xác định là một trong các trục kết nối chiến lược của đô thị cảng. Việc mặt bằng chậm trễ tại phường Kiến An và Phù Liễn cho thấy đây không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là phép thử cho năng lực điều hành, phối hợp của chính quyền. Khi Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trung Kiên trực tiếp kiểm tra hiện trường và yêu cầu “khẩn trương phối hợp giải quyết những tồn tại trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng”, thông điệp đã rất rõ: mặt bằng không thể tiếp tục là lý do trì hoãn tăng tốc hạ tầng.
Những điểm nghẽn cụ thể trên tuyến đường nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10
Nếu xã Kiến Thụy đã bàn giao 100% diện tích thu hồi 8,25 ha, thì bức tranh giải phóng mặt bằng Hải Phòng ở hai phường Kiến An và Phù Liễn lại đang gấp gáp nhưng chưa hoàn chỉnh. Tại Kiến An, dự án đường nối Quốc lộ đi qua 1,57 km, thu hồi 17,2 ha, liên quan 697 hộ dân; địa phương mới bàn giao 15,39 ha, đạt 89,48%. Phù Liễn còn khó hơn: 4,75 km tuyến, 28,26 ha thu hồi với 954 hộ, đến nay mới 21,92 ha, đạt khoảng 78%. Dù đã phê duyệt phương án bồi thường đất ở cho 219 hộ với tổng số tiền 366,6 tỷ đồng và có 197 hộ nhận tiền, hàng chục hộ vẫn chưa chấp nhận dịch chuyển. Đất mộ càng nhạy cảm: 532 ngôi mộ của 154 hộ phải di dời, trong đó 482 ngôi đã được chi trả hỗ trợ, nhưng phần còn lại cùng các mộ vô chủ vẫn là bài toán xã hội hơn là thủ tục hành chính. Những tỷ lệ phần trăm còn thiếu này chính là “điểm nghẽn” đang lùi tiến độ thi công các hạng mục hầm Trường Chinh, hầm Bùi Viện và cầu nhánh – các vị trí được lãnh đạo thành phố đánh giá có ý nghĩa quyết định tiến độ toàn tuyến.
Chiến lược tháo gỡ: vừa tăng áp, vừa chia sẻ rủi ro với người dân
Điểm đáng chú ý là cách Hải Phòng đang chọn chiến lược tháo gỡ vướng mắc: không chỉ hô khẩu hiệu “đẩy nhanh” mà đi vào từng nút cụ thể, giao rõ việc và mốc thời gian. Ban Quản lý dự án đề nghị thành phố sớm triển khai các khu tái định cư tại Kiến An, Phù Liễn để bố trí cho hộ có đất ở bị thu hồi – một động thái quan trọng để người dân thấy họ không bị bỏ lại sau các bản vẽ quy hoạch. Trong tháng 10, Kiến An phải phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng tại các vị trí hầm Trường Chinh, hầm Bùi Viện, cầu nhánh và khu vực di dời công trình điện; Phù Liễn phải hoàn thành di dời toàn bộ số mộ nằm trong phạm vi dự án; xã Kiến Thụy phải xử lý các ngôi mộ vô chủ. Đây là cách tiếp cận “điểm – tuyến – vùng”: giải quyết dứt từng mắt xích để không làm cả chuỗi dự án bị kéo lùi. Đi cùng là yêu cầu Ban Quản lý và nhà thầu huy động tối đa nhân lực, máy móc để thi công ngay trên các đoạn đã có mặt bằng sạch, tránh tâm lý chờ đủ 100% mới triển khai. Khi tiến độ thi công nhìn thấy được, niềm tin của người dân với chính sách bồi thường đất đai và tái định cư cũng có cơ hội tăng lên.
Tác động tới người dân và không gian phát triển đô thị, công nghiệp
Tuyến đường nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10 không chỉ là một đoạn nhựa mới mà là trục kết nối chiến lược, rút ngắn thời gian lưu thông, giảm chi phí vận tải và nâng cao năng lực kết nối giữa nội thành với Kiến An, An Lão, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo. Hạ tầng giao thông Hải Phòng vì thế được nâng lên một nấc mới: từ một trục quốc lộ xuyên suốt, thành mạng lưới liên kết vùng, mở rộng không gian đô thị và khu công nghiệp về phía Nam thành phố. Trong thời gian thi công, yêu cầu phân luồng, điều tiết giao thông hợp lý, bảo đảm an toàn và thuận lợi cho người dân cho thấy chính quyền nhận thức rõ “cái giá” mà cư dân dọc tuyến đang phải trả cho tương lai hạ tầng. Vấn đề ở đây không phải có làm hay không, mà làm thế nào để người dân thấy họ là đối tác trong phát triển, không chỉ là đối tượng bị thu hồi đất. Nếu giải phóng mặt bằng Hải Phòng được xử lý hài hòa, tuyến đường này sẽ là minh chứng rằng những dự án đường nối Quốc lộ lớn không nhất thiết phải “mắc kẹt” ở khâu mặt bằng như trước.
Một bài kiểm tra rộng hơn: quản lý vốn nhà nước và tính kỷ luật của hệ thống
Cùng chuyến kiểm tra mặt bằng tuyến đường hơn 5.273 tỷ đồng, Phó Chủ tịch UBND thành phố cũng yêu cầu rà soát hai dự án hạ tầng kỹ thuật và công trình Nhà học Khoa Ngoại ngữ, Khoa Kinh tế và Du lịch của Trường Đại học Hải Phòng, nơi các gói thầu xây lắp triển khai từ năm 2008 nhưng đến nay vẫn chưa quyết toán. Việc lãnh đạo thành phố nhấn mạnh phải đánh giá đầy đủ tồn tại, vướng mắc và trách nhiệm các bên, rồi báo cáo để xử lý theo quy định cho thấy một cách nhìn nhất quán: hạ tầng giao thông Hải Phòng chỉ có ý nghĩa khi đi kèm kỷ luật đầu tư công. Nếu một dự án đường nối Quốc lộ được “tăng tốc” nhưng những công trình vốn nhà nước khác vẫn lãng phí nguồn lực, niềm tin của xã hội vào chiến lược phát triển sẽ bị xói mòn. Vì vậy, câu chuyện giải phóng mặt bằng, bồi thường đất đai, tái định cư trên tuyến đường nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10 cần được nhìn rộng hơn: nó là phép thử cho khả năng hệ thống hành chính thành phố vừa dung hòa lợi ích người dân, vừa quản lý chặt chẽ đồng vốn công. Nếu Hải Phòng vượt qua được bài kiểm tra này, mọi dự án hạ tầng sau đó sẽ khởi động trong một môi trường minh bạch, có trách nhiệm và ít rủi ro xung đột hơn.
