Giải phóng mặt bằng – “nút thắt cổ chai” của tham vọng phát triển Quảng Trị
Giải phóng mặt bằng Quảng Trị là quá trình Nhà nước thu hồi, bồi thường và bàn giao đất sạch cho nhà đầu tư để triển khai các dự án hạ tầng, năng lượng và đô thị, trong đó các vướng mắc về quyền lợi người dân, thủ tục pháp lý và phối hợp giữa các cơ quan đang trở thành điểm nghẽn trực tiếp quyết định tiến độ những dự án hàng nghìn tỷ mang tính chiến lược của tỉnh. Các dự án lớn như cảng hàng không Quảng Trị, điện gió LIG Hướng Hóa 1, đường ven biển hay Quốc lộ 15D đều đã có mặt bằng đạt trên 90% nhưng chỉ còn vài phần trăm diện tích chưa giải quyết xong lại kéo chậm toàn bộ công trình. Vấn đề không nằm ở thiếu quyết tâm chính trị mà ở việc thiếu cơ chế đủ linh hoạt để dung hòa lợi ích nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong từng quyết định bồi thường, hỗ trợ và tổ chức thi công bảo vệ.
Cảng hàng không Quảng Trị: vài hecta chưa xong có thể làm chậm cả sân bay
Cảng hàng không Quảng Trị là một trong những dự án hàng nghìn tỷ quan trọng nhất của tỉnh, đầu tư theo hình thức PPP với tổng mức hơn 5.800 tỷ đồng và đã được điều chỉnh quy hoạch từ cấp 4C lên 4E để đón tàu bay thân rộng như Boeing 787, Airbus A350. Đây là tuyên bố tham vọng đưa Quảng Trị lên bản đồ hàng không khu vực. Công tác giải phóng mặt bằng cho sân bay về cơ bản đã hoàn thành 267,804ha trên tổng 267,974ha, chỉ còn lại khoảng 0,32ha với ba trường hợp bị ảnh hưởng đất nông nghiệp. Tuy nhiên, chính phần diện tích nhỏ này – cùng các hạng mục di dời đường dây 110kV – đang là “nút thắt cuối cùng” khiến dự án phải tổ chức kiểm kê, áp giá, xác minh nguồn gốc đất từng hộ, kéo dài thời gian và làm tăng rủi ro chậm tiến độ dù các hạng mục đường cất hạ cánh, đài kiểm soát, nhà ga đã cơ bản được thi công.
Điện gió LIG Hướng Hóa 1: 2% diện tích còn lại, 131 hộ dân và bài toán đồng thuận
Khác với sân bay, dự án điện gió LIG Hướng Hóa 1 thể hiện rõ nhất bài toán xã hội của giải phóng mặt bằng Quảng Trị. Đây là nhà máy điện gió công suất 48MW, tổng đầu tư 2.100 tỷ đồng, đặt tại xã Khe Sanh. Tỉnh đã hoàn thành khoảng 98% công tác thu hồi, thuê đất cho các hạng mục chính như trạm biến áp, nhà điều hành, vị trí tuabin, đường nội khu và móng cột đường dây 220kV với diện tích được cho thuê là 146.861m2. Thế nhưng 2% diện tích còn lại liên quan đến đường dây 35kV và hành lang 220kV với 131 hộ dân mới là phần khó nhất: chỉ 19/65 hộ ở hành lang 35kV và 36/43 hộ ở hành lang 220kV chấp nhận phương án bồi thường, 53 hộ còn lại chưa đồng thuận. Rõ ràng, khoảng cách giữa chính sách và kỳ vọng thực tế của người dân vẫn chưa được thu hẹp, nên mỗi mét hành lang tuyến điện gió trở thành cuộc thương lượng kéo dài.
Chỉ đạo tháo gỡ điểm nghẽn: quyết tâm đã có, cơ chế vẫn cần đặc thù
Lãnh đạo tỉnh đã nhận diện rõ giải phóng mặt bằng là điểm nghẽn số một của các dự án hàng nghìn tỷ, từ sân bay, điện gió, khu bến cảng Mỹ Thủy đến Quốc lộ 15D. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Tiến trực tiếp cùng các sở ngành, địa phương xuống hiện trường, đối thoại với người dân, yêu cầu thực hiện đầy đủ chính sách bồi thường, hỗ trợ và tuyên truyền để tạo đồng thuận. Phó Chủ tịch Thường trực Hoàng Nam nhấn mạnh phải vận dụng tối đa cơ chế, chính sách phù hợp, xây dựng phương án bảo vệ thi công với các trường hợp chưa đồng thuận, huy động cả hệ thống chính trị để hoàn thành khối lượng công việc còn lại. Một phát biểu đáng chú ý là: “Các địa phương phải vận dụng tối đa cơ chế, chính sách phù hợp trong quá trình giải phóng mặt bằng, bảo đảm đúng quy định pháp luật và quyền lợi của người dân”. Điều đó cho thấy tỉnh chấp nhận dùng các công cụ pháp lý mạnh hơn, nhưng vẫn muốn giữ nền tảng là sự đồng thuận chứ không phải cưỡng chế đơn thuần.
Cần chiến lược giải phóng mặt bằng “ba tầng” để các dự án nghìn tỷ về đích
Điểm chung của các dự án hàng nghìn tỷ ở Quảng Trị là phần khó nhất không nằm ở khối lượng xây dựng mà ở vài phần trăm diện tích đất còn vướng, kéo theo rủi ro chậm toàn bộ tiến độ. Muốn tháo gỡ điểm nghẽn bền vững, tỉnh cần một chiến lược giải phóng mặt bằng ba tầng. Tầng thứ nhất là chuẩn hóa quy trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thống nhất cho tất cả dự án, tránh mỗi nơi làm một kiểu như yêu cầu vừa được lãnh đạo tỉnh đặt ra. Tầng thứ hai là thiết kế cơ chế đặc thù cho từng loại dự án – sân bay, điện gió, đường ven biển – nhất là vấn đề hành lang tuyến, quyền sử dụng đất lâu dài và sinh kế thay thế. Tầng thứ ba là cam kết tiến độ cụ thể: như với 78 hộ đã đồng ý phương án ở LIG Hướng Hóa 1, yêu cầu hoàn thành thẩm định, phê duyệt, chi trả tiền trước ngày 10/8/2026, đồng thời chuẩn bị sẵn phương án bảo vệ thi công với các trường hợp cố tình không chấp hành. Nếu ba tầng này được thực thi đồng bộ, giải phóng mặt bằng sẽ không còn là “nút thắt cổ chai” mà trở thành lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư.
