Không phải “bỏ IELTS”, mà là đưa chứng chỉ ngoại ngữ về đúng vị trí
Chính sách bỏ điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển đại học là việc dừng cộng điểm thưởng ngoài thang điểm chính, nhưng vẫn cho phép sử dụng chứng chỉ để quy đổi điểm môn ngoại ngữ, chứng minh năng lực đầu vào cho chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài và công nhận học phần, chuẩn đầu ra, nhằm đánh giá thí sinh công bằng hơn theo các tiêu chí đã công khai.
Điều quan trọng cần khẳng định: Bộ GD&ĐT không loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh đại học, mà chỉ dừng cơ chế cộng thêm điểm ngoài thang đánh giá chính từ năm 2027. Nói “bỏ điểm cộng IELTS 2027” để mô tả đề xuất này là đúng, nhưng diễn giải thành “không còn xét chứng chỉ ngoại ngữ tuyển sinh” thì sai lệch và tạo hoang mang không cần thiết. Về bản chất, dự thảo đưa chứng chỉ ngoại ngữ về đúng vai trò: là bằng chứng năng lực, không phải tấm vé thưởng để nhảy hạng trong cuộc cạnh tranh điểm số. Điều này là bước tiếp theo của lộ trình chuẩn hóa xét tuyển đại học mới, chứ không phải quyết định đột ngột.
Vì sao phải bỏ điểm cộng: dữ liệu cho thấy bất công không nhỏ
Nếu nhìn từ góc độ thí sinh, điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ từng là “phao cứu sinh” trong cuộc đua điểm chuẩn. Nhưng từ góc độ hệ thống, nó đang trở thành nguồn bất công rõ rệt, buộc Bộ GD&ĐT phải điều chỉnh ngay.
Dữ liệu tuyển sinh 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh dùng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 dùng IELTS; riêng IELTS 6.0 có 8.318 thí sinh nhưng được các trường quy đổi thành tới 26 mức điểm cộng khác nhau. Ở nhóm ngành thuộc tốp 5% điểm chuẩn cao (ngưỡng tham chiếu 26,09/30), hơn 30% người nhập học có điểm cộng, trong khi ở nhóm ngoài tốp 25% tỷ lệ này chỉ 9,51%. Đáng nói hơn, trong ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng, hơn một nửa thí sinh có điểm cộng lại có điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển. Những con số này cho thấy điểm cộng đang quyết định thứ tự trúng tuyển ở các ngành cạnh tranh cao, đẩy nhiều bạn học tốt nhưng không có điều kiện thi chứng chỉ (chi phí cao, điều kiện ôn luyện) ra ngoài cuộc chơi.
Chứng chỉ ngoại ngữ tuyển sinh sẽ được dùng như thế nào trong quy chế mới?
Điều học sinh cần hiểu rõ là chứng chỉ vẫn còn giá trị mạnh mẽ trong xét tuyển đại học mới; nó chỉ không còn là “khoản thưởng điểm” ngoài thang điểm chính.
Theo dự thảo, chứng chỉ ngoại ngữ tuyển sinh sẽ được sử dụng theo ba hướng: quy đổi và thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển nếu ngành yêu cầu ngoại ngữ; chứng minh năng lực ngoại ngữ đầu vào đối với chương trình học bằng tiếng nước ngoài; và được xem xét để công nhận học phần hoặc chuẩn đầu ra ngoại ngữ ở bậc đại học. Nguyên tắc đặt ra là một năng lực phải được đánh giá đúng vị trí, ghi nhận một lần và áp dụng cùng quy tắc với mọi thí sinh trong cùng ngành. Nếu ngành chỉ xét Toán – Lý – Hóa, chứng chỉ tiếng Anh sẽ không được phép “chui” vào như điểm cộng làm đảo thứ hạng thí sinh; ngược lại, nếu tổ hợp đã có môn tiếng Anh, chứng chỉ chỉ nên dùng để quy đổi tương đương, tránh ghi nhận hai lần cùng một năng lực.
Học sinh nên điều chỉnh chiến lược: từ săn điểm cộng sang củng cố năng lực cốt lõi
Khi điểm cộng IELTS 2027 không còn, chiến lược tuyển sinh cần chuyển dịch rõ ràng: thay vì dồn lực săn mọi loại điểm thưởng, học sinh phải đặt trọng tâm vào năng lực học thuật cốt lõi và sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ đúng chỗ.
Thứ nhất, hãy đọc kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, từng ngành: nếu ngoại ngữ là hợp phần chính trong phương thức xét tuyển, chứng chỉ vẫn là “mũi nhọn” giúp quy đổi điểm ổn định và chứng minh năng lực ngay từ đầu. Thứ hai, đừng đánh đồng “không được cộng điểm” với “học ngoại ngữ không còn giá trị”; năng lực tiếng Anh vẫn quyết định khả năng theo học chương trình quốc tế, cơ hội học bổng, công việc sau này. Thứ ba, gia đình nên cân nhắc lại việc chi tiêu cho luyện thi chứng chỉ: thay vì ôn thi chỉ để lấy vài điểm cộng, hãy đầu tư vào việc học ngoại ngữ bài bản, dùng được trong đời sống và đồng thời nâng cao kết quả môn tiếng Anh ở trường. Tuyển sinh đại học bản chất là chọn đúng người cho đúng ngành trên nền năng lực thực chất, không phải cuộc chơi “ưu đãi chứng chỉ”.
Kết luận: Chuẩn hóa để công bằng, học sinh phải chủ động thích nghi
Quyết định bỏ điểm cộng trong xét tuyển đại học mới không nhằm “trừng phạt” những bạn đã đầu tư học ngoại ngữ, mà nhằm đưa mọi thí sinh về cùng một thước đo công bằng, minh bạch và có thể kiểm chứng.
Bộ GD&ĐT đã khởi động quá trình chuẩn hóa từ năm 2023 với yêu cầu quy đổi tương đương giữa các phương thức, tiếp tục khống chế điểm cộng tối đa 10% tổng điểm xét tuyển năm 2026; việc bỏ điểm cộng ngoài thang điểm chính chỉ là bước tiếp theo cần thiết để bảo đảm nguyên tắc công bằng. Từ nay, chiến lược ôn tập và chọn phương thức xét tuyển phải xoay quanh tiêu chí: năng lực nào thực sự cần cho ngành thì phải được thể hiện trực tiếp qua điểm thi hoặc quy đổi rõ ràng; năng lực nào không thuộc yêu cầu đầu vào thì không thể là “phần thưởng” làm thay đổi thứ tự thí sinh. Trong cuộc chơi mới này, học sinh biết tập trung vào nền tảng học thuật, sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ đúng chỗ và dài hạn sẽ là người có lợi thế bền vững hơn cả.
