Mạng lưới giao thông mới: tham vọng biến Phú Thọ thành nút kết nối Tây Bắc
Dự án giao thông Phú Thọ là cụm từ chỉ loạt công trình đường bộ, cao tốc và cầu trọng điểm mà tỉnh đang đồng loạt triển khai, với mục tiêu biến Phú Thọ thành trung tâm kết nối vùng Tây Bắc với Vùng Thủ đô và các hành lang kinh tế trọng yếu quốc gia, đồng thời mở ra dư địa tăng trưởng mới cho công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp hiện đại.
Điểm khác biệt của giai đoạn này không chỉ là số lượng dự án, mà là cách Phú Thọ chủ động nhìn giao thông như một chiến lược phát triển vùng, chứ không dừng ở chuyện làm đường để giải tỏa ách tắc. UBND tỉnh đã ban hành Thông báo 625/TB-UBND, yêu cầu các sở, ngành tập trung đôn đốc tiến độ các dự án giao thông trọng điểm, đô thị và nhà ở xã hội, trong đó nhấn mạnh tuyến cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu, các nút giao IC2, IC5 trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai và tuyến song song đường sắt Hà Nội – Lào Cai từ Vĩnh Yên đến cầu Hạc Trì. Đây là tín hiệu rõ ràng: Phú Thọ không muốn bỏ lỡ "cửa sổ cơ hội" kết nối vùng Tây Bắc.
Tư duy đó càng thể hiện khi lãnh đạo tỉnh chỉ ra những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại, nhưng thay vì chờ đợi, họ yêu cầu triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ để tháo gỡ. Với cách tiếp cận chủ động, các dự án giao thông không còn là chuyện của riêng ngành giao thông, mà trở thành bài kiểm tra năng lực điều phối, huy động nguồn lực và tầm nhìn dài hạn của cả hệ thống.
Tuyến Việt Trì – Hòa Bình: trục xương sống mới cho kết nối vùng Tây Bắc
Trong số các dự án giao thông Phú Thọ, tuyến Việt Trì – Hòa Bình rõ ràng là con bài chiến lược. Tuyến đường này được xác định là "mạch máu giao thông" kết nối trực tiếp cao tốc Nội Bài – Lào Cai với cao tốc Hòa Bình – Sơn La, tạo trục xương sống liên kết vùng Tây Bắc với Vùng Thủ đô và cả nước. Nói thẳng, nếu tuyến này chậm, tham vọng dẫn dắt không gian phát triển Tây Bắc của Phú Thọ cũng chậm theo.
Dự án có chiều dài nghiên cứu khoảng 57km, trong đó khoảng 52km theo tiêu chuẩn cao tốc 4 làn xe hoàn chỉnh với vận tốc thiết kế 100km/h và khoảng 5km còn lại theo tiêu chuẩn đường đô thị. Tổng mức đầu tư dự kiến lên tới 15.700 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và tỉnh, chia thành 11 dự án thành phần để dễ tổ chức thực hiện. Nhưng quy mô tài chính lớn đồng nghĩa với áp lực về nguồn vốn: dự án hiện gặp vướng mắc tiến độ vì chưa xác định được phần hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, buộc tỉnh phải rà soát chặt thông số kỹ thuật, làm rõ cơ cấu vốn đối ứng.
Điểm đáng chú ý là Phú Thọ không chấp nhận một tuyến cao tốc chỉ để đi cho nhanh. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu dự án phải kiến tạo những công trình có giá trị thẩm mỹ cao, lựa chọn phương án cầu dây văng 2 làn xe và tổ chức thi tuyển kiến trúc, nhấn mạnh cả hệ thống chiếu sáng nghệ thuật. Cùng với việc thống nhất xây dựng 2 ống hầm xuyên núi quy mô 4 làn xe và yêu cầu áp dụng công nghệ thi công hiện đại, tuyến Việt Trì – Hòa Bình được đặt kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của kết nối vùng Tây Bắc chứ không chỉ là một dấu gạch nối trên bản đồ.
Cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu và câu chuyện cầu dây văng tại Việt Nam
Nếu Việt Trì – Hòa Bình là trục xương sống, thì cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu là cánh tay vươn sâu vào không gian Tây Bắc. Tuyến cao tốc này dài khoảng 85km, được xác định là trục giao thông chiến lược kết nối vùng Tây Bắc với đồng bằng Bắc Bộ. Đáng chú ý, đoạn qua địa bàn Hòa Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ, dài khoảng 53km với tổng vốn gần 10.000 tỷ đồng và đã được khởi công cuối năm 2024. Nói cách khác, Phú Thọ đang nằm ngay trên trục tăng trưởng mới của Tây Bắc.
Một trong những hạng mục then chốt của tuyến là cầu Hòa Sơn – cây cầu dây văng được xếp vào nhóm có nhịp lớn hàng đầu tại Việt Nam với nhịp chính dài 550m, khởi công ngày 15/4/2025. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là tuyên bố về mức độ dám nghĩ dám làm trong lĩnh vực cầu dây văng Việt Nam. Theo nhận định từ cơ quan chức năng, khi hoàn thành, cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu được kỳ vọng hình thành thêm một trục giao thông quan trọng kết nối khu vực Tây Bắc với đồng bằng Bắc Bộ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao thương, mở rộng không gian phát triển kinh tế – du lịch, cải thiện đời sống người dân và tăng sức hút đầu tư cho khu vực.
Điều đáng bàn là Phú Thọ không chỉ trông chờ vào lợi ích "đi nhờ" tuyến cao tốc này. Thông qua chỉ đạo đôn đốc tiến độ, xử lý các dự án tồn đọng và tài sản công để tạo nguồn lực, tỉnh đang cố gắng biến lợi thế đi ngang thành lợi thế dẫn dắt. Khi cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu nối với tuyến Việt Trì – Hòa Bình và các nút giao trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai, Phú Thọ có cơ hội thực sự trở thành điểm trung chuyển chiến lược trong mạng lưới kết nối vùng Tây Bắc.
Quốc lộ 2 Việt Trì và mạng đường liên vùng: tác động thấy ngay ở từng hộ dân
Ở tầm vi mô, những thay đổi trên quốc lộ 2 Việt Trì và hệ thống đường liên vùng cho thấy hiệu ứng rất cụ thể với đời sống người dân. Quốc lộ 2 đoạn từ phường Vĩnh Yên đến phường Việt Trì hiện đang được đẩy nhanh tiến độ thi công. Cùng lúc, nhiều tuyến kết nối cầu, quốc lộ, cao tốc, khu công nghiệp và vùng sản xuất được triển khai, từ đường nối cầu Phong Châu với Quốc lộ 32 đến tuyến liên kết Quốc lộ 32C với nút giao IC10 cao tốc Nội Bài – Lào Cai.
Người dân dọc tuyến đã cảm nhận sự khác biệt. Tại xã Vạn Xuân, nhờ tuyến đường kết nối cầu Phong Châu mới với đường liên vùng, phương tiện có thể vào sát khu sản xuất, thời gian đi lại và chi phí vận chuyển giảm rõ rệt. Hợp tác xã nông nghiệp tại Tiên Lương khẳng định: khi đường mới hoàn thành, việc đưa sản phẩm ra Quốc lộ 32C, lên cao tốc thuận lợi hơn, cho phép mở rộng vùng nguyên liệu, liên kết thêm hộ dân và tìm thị trường xa hơn. Đây là minh chứng rõ nhất rằng kết nối vùng Tây Bắc không phải là khái niệm xa vời, mà là chỗ đứng, giá nông sản và thu nhập của từng hộ.
Mặt khác, tuyến từ nút giao IC9 đến ĐT315B và nhánh vào Khu công nghiệp Phú Hà cho thấy cách Phú Thọ dùng hạ tầng để kéo nông thôn gần hơn với công nghiệp và dịch vụ. Khi khu công nghiệp có thêm doanh nghiệp, nhu cầu vận tải, vật liệu, dịch vụ ăn ở tăng lên; giao thông thuận lợi giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao nhận, tạo thêm việc làm ngoài nông nghiệp. Nhìn dưới góc độ đó, quốc lộ 2 Việt Trì và mạng đường liên vùng không chỉ là đường cho xe chạy, mà là đường cho dòng vốn, lao động và cơ hội phát triển chảy mạnh hơn qua Phú Thọ.
Từ thủ tục tới thực thi: Phú Thọ phải giữ tốc độ để không tụt khỏi "đoàn tàu" phát triển
Điểm mạnh của Phú Thọ lúc này là tầm nhìn giao thông gắn với chiến lược vùng, thể hiện trong việc khẩn trương hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư cho hàng loạt dự án giao thông trọng điểm với quyết tâm cao độ. Những bước đi quyết liệt này cho thấy tư duy chủ động, không ngồi chờ nguồn lực từ trên, mà tìm cách tháo gỡ về kỹ thuật, vốn và quy hoạch để sẵn sàng "vào cuộc" ngay khi có cơ hội.
Tuy vậy, thách thức không nhỏ. Dự án Việt Trì – Hòa Bình còn vướng vốn Trung ương; cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu đòi hỏi giải quyết nhanh các hạng mục then chốt như cầu Hòa Sơn; các dự án tồn đọng, kéo dài và tài sản công phải được xử lý đúng hạn theo kế hoạch; 521 cơ sở nhà, đất dôi dư cần được đưa vào đấu giá để tạo thêm nguồn lực. Nếu thủ tục chậm, nguy cơ lỡ nhịp với các trục kết nối vùng Tây Bắc là rất rõ.
Ở chiều ngược lại, nếu Phú Thọ giữ được tốc độ hiện nay, bám sát chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, tập trung triển khai trước 5 nút giao cần thiết và chuẩn bị sẵn thiết kế kỹ thuật cho 3 nút giao còn lại trên tuyến Việt Trì – Hòa Bình, tỉnh sẽ không chỉ đi cùng đoàn tàu hạ tầng Tây Bắc, mà có thể trở thành toa đầu kéo. Kết nối vùng Tây Bắc rồi sẽ là cuộc đua không chỉ về cây số đường, mà về tốc độ ra quyết định, chất lượng công trình và khả năng biến đường sá thành tăng trưởng bao trùm. Ở cuộc đua đó, Phú Thọ đang khởi động sớm – vấn đề là phải duy trì ga mạnh cho đến vạch đích.
