Giải phóng mặt bằng Hà Nội: không chỉ là di dời, mà là tái thiết niềm tin
Giải phóng mặt bằng Hà Nội là quá trình thu hồi đất, di dời công trình và sắp xếp tái định cư cộng đồng để triển khai các dự án giao thông Hà Nội quy mô lớn, trong đó chính quyền thành phố chủ động chuẩn bị quỹ nhà, hạ tầng tái định cư và cơ chế đối thoại nhằm bảo đảm tiến độ thi công đường cao tốc 1A cùng các tuyến kết nối, đồng thời tạo đồng thuận xã hội, ổn định cuộc sống người dân bị ảnh hưởng và giảm các điểm nghẽn giao thông lâu năm. Trong cách tiếp cận mới, mặt bằng không còn là “điểm nóng” xung đột mà trở thành phép thử cho năng lực quản trị đô thị: tiến độ không thể tách rời niềm tin của người dân, và sự đồng thuận chính là nguồn lực quyết định để dự án về đích đúng hẹn.
Trục đường cao tốc 1A: dự án giao thông Hà Nội được đẩy nhanh từ cấp phường
Dự án trục không gian Quốc lộ 1A gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị (đoạn Vành đai 1 - Cầu Giẽ) là công trình giao thông then chốt của Hà Nội, dài 36,3km, đi qua 18 phường, xã. Trên thực tế, điểm nghẽn lớn nhất lại nằm ở từng ki-lô-mét mặt đường, nơi chính quyền cơ sở phải đối diện trực tiếp với người dân. Phường Bạch Mai đang trở thành ví dụ điển hình: chỉ trên 1,1km tuyến, công tác giải phóng mặt bằng liên quan tới 52.000m2 đất, 230 hộ dân và 9 tổ chức. Việc coi giải phóng mặt bằng là "chìa khóa" đã giúp địa phương này tiên phong tổ chức phá dỡ công trình và bàn giao đất công, trong đó có khu đất trường mầm non Bách Khoa và nhà văn hóa tổ dân phố 48 trên phố Giải Phóng. Đây không chỉ là con số kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy cấp phường có thể kéo cả tuyến đường cao tốc 1A tiến lên, nếu dám nhận trách nhiệm và tổ chức lại đối thoại cộng đồng.
Chiến lược tái định cư cộng đồng: nhà mới đổi lấy đồng thuận mới
Bài học quan trọng nhất từ các địa phương đang đẩy mạnh giải phóng mặt bằng là: không có đồng thuận nếu không có phương án tái định cư cộng đồng rõ ràng. Tại một dự án kết nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10, đơn vị quản lý dự án phối hợp với địa phương rà soát nhu cầu từng hộ, đồng thời chuẩn bị quỹ đất và kế hoạch tái định cư chi tiết. Yêu cầu đặt ra là phải chủ động bố trí nơi ở mới và bảo đảm điều kiện để người dân nhanh chóng ổn định lại cuộc sống sau di dời; khi quyền lợi và chỗ ở của người dân được xem xét thỏa đáng, việc bàn giao mặt bằng trở nên thuận lợi hơn, tiến độ dự án cũng được bảo đảm. Dự án tái định cư đang triển khai tại nhiều vị trí, với tổng diện tích khoảng 33ha, dự kiến cung cấp khoảng 1.235 lô với đầy đủ hạ tầng giao thông, cấp thoát nước, điện, chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy. Câu nói "nơi ở mới, đồng thuận mới" ở đây không phải khẩu hiệu, mà là cách tiếp cận thực tế: trả lại cho người dân tương lai an cư, đổi lấy sự đồng ý rời bỏ nơi chốn cũ.
Đối thoại trực tiếp, minh bạch chính sách: bí quyết tăng tốc giải phóng mặt bằng
Ở Bạch Mai, đằng sau những bức tường bị phá dỡ đúng tiến độ là nỗ lực lặng lẽ của đội ngũ cán bộ địa phương. Thay vì chỉ thông báo hành chính, phường sử dụng loa truyền thanh, nhóm Zalo và đến từng nhà để giải thích chính sách bồi thường, hỗ trợ, tạo sự minh bạch và đồng thuận cao. Các tổ dân phố, lực lượng an ninh, cựu chiến binh và hội phụ nữ cùng tham gia di chuyển trang thiết bị, hỗ trợ tháo dỡ, thể hiện rõ tinh thần "hệ thống chính trị cùng vào cuộc". Một tổ trưởng nhận xét: "Cấp ủy Đảng và chính quyền phường hướng dẫn cụ thể từng bộ phận; lãnh đạo trực tiếp xuống dân bàn giải pháp tối ưu; những công trình đầu tiên được tháo dỡ nhanh, an toàn… tất cả làm tăng niềm tin của người dân". Tuy vậy, những hộ bị thu hồi toàn bộ đất vẫn còn băn khoăn về chính sách và vị trí tái định cư, mong muốn sớm có thông tin để yên tâm bàn giao đất và ổn định cuộc sống. Nếu không giải được "nút thắt" thông tin này, tiến độ sẽ luôn bị đe dọa bởi tâm lý bất an.
Khi hạ tầng gắn với cuộc sống: tác động thực tế và yêu cầu đi tới cùng
Các dự án giao thông Hà Nội không chỉ để hoàn thành chỉ tiêu quy hoạch, mà trực tiếp giảm áp lực lên những trục hiện hữu, cải thiện kết nối giữa trung tâm và các khu vực phía nam, tây nam, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị. Với trục Quốc lộ 1A, thành phố đặt mốc hoàn thành bàn giao mặt bằng khu dân cư vào giữa tháng 10, hướng tới xử lý điểm nghẽn ở cửa ngõ phía nam của Thủ đô. Tính đến đầu tháng 10, Bạch Mai đã có 5/9 tổ chức bàn giao 9.743,2m2 đất, gồm hai đơn vị đất công đã phá dỡ và phần đất thuộc ba trường đại học lớn; 100% hồ sơ điều tra, dự thảo phương án bồi thường đã hoàn thành, 125 phương án được công khai. Nhưng để những con đường mới thực sự phục vụ người dân, chính quyền không thể dừng lại ở mốc tiến độ. Cần giám sát đến cùng chất lượng khu tái định cư, tiếp tục đối thoại sau khi bàn giao đất, và đảm bảo người dân bị di dời không trở thành "người ngoài" trong chính câu chuyện phát triển đô thị mà họ đã góp đất để làm nên.
