Giáo dục ngoài công lập: từ “phần phụ” đến trụ cột song hành
Giáo dục ngoài công lập là tập hợp các cơ sở giáo dục tư thục, trung tâm ngoại ngữ, tin học, kỹ năng sống, tư vấn du học và cơ sở hỗ trợ giáo dục hòa nhập hoạt động ngoài hệ thống công lập, giữ vai trò chia sẻ gánh nặng trường công, đồng thời thử nghiệm các mô hình quản trị, chương trình và công nghệ mới để nâng cao chất lượng học tập cho người dân đô thị. Trong năm học 2025–2026, TPHCM mở mới 6 trường phổ thông tư thục, 2 trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập cùng 292 trung tâm ngoại ngữ, tin học, cơ sở đào tạo bồi dưỡng có vốn đầu tư nước ngoài, 148 tổ chức tư vấn du học và 67 trung tâm giáo dục kỹ năng sống. Cách nhìn của cơ quan quản lý đã dịch chuyển: giáo dục ngoài công lập không còn là “chỗ tràn” của trường công mà là một bộ phận quan trọng của hệ thống, nơi thử nghiệm mô hình mới và phương thức quản trị hiện đại, trực tiếp góp phần nâng chất lượng giáo dục của thành phố.
Bùng nổ trung tâm ngoại ngữ TPHCM song hành làn sóng giải thể
Sự phát triển của mạng lưới trung tâm ngoại ngữ TPHCM không đơn thuần là câu chuyện tăng số lượng mà đang là bức tranh hai mặt: mở mới mạnh mẽ và giải thể ồ ạt. Trong cùng năm học 2025–2026, thành phố cấp phép hoạt động cho 292 trung tâm ngoại ngữ, tin học và cơ sở đào tạo bồi dưỡng có vốn đầu tư nước ngoài, nhưng đồng thời có đến 112 trung tâm ngoại ngữ, tin học bị giải thể hoặc thu hồi quyết định. Đây không phải chỉ là cơ chế sàng lọc tự nhiên của thị trường, mà phản ánh sức ép tuân thủ pháp lý, chuẩn chất lượng và áp lực cạnh tranh ngày càng cao trong quản lý giáo dục tư nhân. Khi một trường phổ thông như Trường TH, THCS và THPT Quốc tế Mỹ bị giải thể cùng nhiều trung tâm kỹ năng sống, tư thục bị đình chỉ hoạt động, thông điệp gửi tới nhà đầu tư khá rõ: không thể dựa vào nhu cầu lớn để làm giáo dục như một ngành dịch vụ thuần túy, mà phải chấp nhận chuẩn chơi cao hơn, minh bạch hơn.
| Loại hình | Mở mới | Giải thể/thu hồi |
|---|---|---|
| Trung tâm ngoại ngữ, tin học | 292 | 112 |
| Trường phổ thông tư thục | 6 cấp phép | 1 trường bị giải thể, 2 trường bị đình chỉ |
| Trung tâm kỹ năng sống | 67 cấp phép | 10 bị giải thể hoặc thu hồi quyết định |
Giảm tải cho trường công hay phòng thí nghiệm đổi mới?
Nếu nhìn giáo dục ngoài công lập chỉ như nơi “chứa” phần cầu vượt quá khả năng trường công, TPHCM sẽ bỏ lỡ giá trị lớn nhất của khu vực này. Hệ thống cơ sở ngoài công lập với quy mô lớn, đa dạng đang đáp ứng ngày càng tốt nhu cầu học tập của người dân, từ học ngoại ngữ, công nghệ thông tin đến kỹ năng sống và hỗ trợ giáo dục hòa nhập. Tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Hoa Mặt Trời, 55 trẻ đang được can thiệp với sự tham gia trực tiếp của 20 nhân sự chuyên môn; 100% phụ huynh sử dụng hệ thống Luca Education để theo dõi kế hoạch can thiệp, mục tiêu, nhật ký học tập và kết quả của con. Đây chính là hình ảnh của giáo dục ngoài công lập như một phòng thí nghiệm đổi mới: thử nghiệm chuyển đổi số, cách phối hợp với gia đình và mô hình quản trị dữ liệu mà trường công khó có thể triển khai nhanh. Câu hỏi quản lý vì thế không chỉ là “làm sao kiểm soát?” mà phải chuyển thành “làm sao hỗ trợ để nhân rộng những mô hình tốt?”.
Quản lý giáo dục tư nhân: từ hành chính sang quản trị dữ liệu và rủi ro
Điểm tích cực là cơ quan quản lý đã nhận ra giới hạn của tư duy quản lý hành chính với giáo dục ngoài công lập. Định hướng cho năm học 2026–2027, Phòng quản lý cơ sở giáo dục ngoài công lập đặt mục tiêu xây dựng mô hình quản lý theo dữ liệu và phân loại mức độ rủi ro, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu, ưu tiên kiểm tra các cơ sở có nguy cơ cao. Bà Lâm Hồng Lãm Thúy nhấn mạnh bốn từ khóa “dữ liệu, rủi ro, hậu kiểm và đồng hành”: quản lý dựa trên dữ liệu, kiểm tra theo mức độ rủi ro, cấp phép gắn với hậu kiểm, quản lý nhà nước gắn với kiến tạo và đồng hành. Đây là bước thay đổi tư duy quan trọng trong quản lý giáo dục tư nhân, nhưng đi kèm là yêu cầu rất thực tế đối với các cơ sở: duy trì đầy đủ điều kiện hoạt động, công khai minh bạch học phí, các khoản thu và dữ liệu pháp lý; tự kiểm tra, cập nhật thông tin kịp thời và nghiêm túc khắc phục các sai phạm sau thanh tra.
Chuyển đổi số và chính sách giáo dục ngoài công: điều kiện để phát triển bền vững
Nếu không có một nền tảng chính sách giáo dục ngoài công rõ ràng, quá trình sàng lọc hôm nay dễ trượt thành phong trào “mở – đóng” thiếu chiến lược. TPHCM đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trong toàn hệ thống, tạo điều kiện nâng cao chất lượng quản lý, khai thác dữ liệu và phát triển các loại hình giáo dục có yếu tố nước ngoài, phù hợp định hướng các nghị quyết về giáo dục của Thành ủy. Ở cấp cơ sở, câu chuyện chuyển đổi số tại Trung tâm Hoa Mặt Trời cho thấy nếu công nghệ được thiết kế xoay quanh người học và người thầy, nó giúp giáo viên có thêm thời gian cho trẻ chứ không biến lớp học thành nơi “thí nghiệm” phần mềm. Ở cấp nhà nước, Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các chương trình liên kết quốc tế, đội ngũ giáo viên và chuyên gia nước ngoài phải đúng phạm vi được phép và bảo đảm chất lượng. Phát triển phải đi cùng trách nhiệm, tự chủ phải đi cùng tuân thủ; nếu quản lý bỏ qua chất lượng và an toàn, một quyết định sai có thể tác động trực tiếp tới quyền lợi hàng trăm, hàng ngàn người học. Cân bằng giữa kiến tạo và kỷ luật là cách duy nhất để giáo dục ngoài công lập ở TPHCM trở thành động lực phát triển bền vững chứ không phải điểm nóng xử lý sai phạm.
