Giáo dục ngoài công lập: Động lực phát triển và áp lực quản lý mới
Giáo dục ngoài công lập là toàn bộ các cơ sở giáo dục hoạt động ngoài hệ thống trường công lập, gồm trường tư thục, trung tâm ngoại ngữ tin học, cơ sở kỹ năng sống, tư vấn du học và giáo dục hòa nhập, vừa chia sẻ áp lực tuyển sinh với khu vực công vừa tạo ra các mô hình quản trị, chương trình học và dịch vụ đa dạng cho người học ở đô thị lớn như TPHCM. Trong năm học 2025-2026, tại hội nghị tổng kết và triển khai nhiệm vụ cho các cơ sở giáo dục ngoài công lập tổ chức sáng 17/9, TPHCM khẳng định khu vực này là một bộ phận quan trọng của hệ thống giáo dục, không còn là "phần phụ" mà là trụ cột song song với trường công khi nhu cầu học tập, hội nhập quốc tế ngày càng tăng.
Bùng nổ trung tâm ngoại ngữ tin học: Mở 292, giải thể 112 và thông điệp thị trường
Những con số mới nhất cho thấy bức tranh giáo dục ngoài công lập ở TPHCM đang giãn nở rất nhanh, nhưng không ít mảng tối đi kèm. Trong năm học 2025-2026, thành phố cấp phép mới 6 trường phổ thông tư thục, 2 trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, 148 tổ chức tư vấn du học, 67 trung tâm giáo dục kỹ năng sống và đặc biệt là 292 trung tâm ngoại ngữ tin học, cơ sở đào tạo bồi dưỡng có vốn đầu tư nước ngoài. Có thể trích dẫn rõ ràng rằng: “Trong năm học 2025-2026, TPHCM có 112 trung tâm ngoại ngữ, tin học bị giải thể hoặc thu hồi quyết định, trong khi có 292 trung tâm, cơ sở đào tạo bồi dưỡng có vốn đầu tư nước ngoài được mở mới.” Việc hàng trăm đơn vị cùng lúc được mở mới và giải thể cho thấy thị trường cạnh tranh gay gắt, các trung tâm không đạt chuẩn bị loại bỏ, nhưng cũng phản ánh một hệ sinh thái còn nhiều rủi ro về quản lý chất lượng giáo dục và tuân thủ pháp luật.
Không chỉ chia lửa cho trường công: Vai trò hệ thống của khu vực tư thục TPHCM
Nhìn từ nhu cầu xã hội, giáo dục ngoài công lập ở TPHCM đã bước qua giai đoạn “giải pháp tình thế” để thành một cấu phần hệ thống. Các trường tư thục TPHCM và mạng lưới trung tâm ngoại ngữ tin học, kỹ năng sống, tư vấn du học góp phần đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng, từ ôn luyện chứng chỉ quốc tế, học chương trình liên kết đến can thiệp sớm cho trẻ khuyết tật. Thành phố ghi nhận hệ thống cơ sở ngoài công lập có quy mô lớn, đa dạng, ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của người dân. Điều đáng nói là khu vực này tạo ra những phương thức quản trị mới, thí điểm chuyển đổi số, mô hình giáo dục hòa nhập, mở rộng các loại hình có yếu tố nước ngoài phù hợp định hướng Nghị quyết 57 và 59. Khi phụ huynh lựa chọn trường tư, trung tâm ngoài công lập không chỉ vì chỗ học mà vì kỳ vọng về chương trình, dịch vụ và khả năng hội nhập, thì trách nhiệm với chất lượng và an toàn người học không thể bị xem nhẹ.
Từ quản lý hành chính sang quản lý chất lượng giáo dục dựa trên dữ liệu
Điểm tích cực là hệ thống quản lý nhà nước không đứng ngoài cuộc trước làn sóng mở rộng của giáo dục ngoài công lập. Ngành giáo dục TPHCM đặt mục tiêu chuyển từ quản lý hành chính sang mô hình quản lý chất lượng giáo dục dựa trên dữ liệu và phân loại mức độ rủi ro: quản lý theo dữ liệu, kiểm tra dựa trên rủi ro, cấp phép gắn với hậu kiểm, vừa giám sát vừa đồng hành với cơ sở. Đây là bước chuyển rất cần thiết khi trung tâm ngoại ngữ tin học, trường tư thục TPHCM ngày càng đa dạng về nguồn vốn, mô hình và đối tượng phục vụ. Phó Giám đốc Sở nhấn mạnh 4 cặp yêu cầu: phát triển phải đi cùng trách nhiệm, tự chủ đi cùng tuân thủ, đầu tư đi cùng chất lượng và an toàn, và không được vì tăng trưởng quy mô mà xem nhẹ điều kiện bảo đảm chất lượng. Nếu không có quản lý theo dữ liệu và đánh giá rủi ro, việc hàng loạt đơn vị bị đình chỉ, giải thể sẽ còn tiếp diễn, gây bất ổn cho người học.
Kết luận: Mở rộng có chọn lọc, siết trách nhiệm để hệ sinh thái tư thục bền vững
Những gì diễn ra trong năm học vừa qua cho thấy một thông điệp rõ ràng: giáo dục ngoài công lập ở TPHCM không thể phát triển theo kiểu “ai cũng làm được trung tâm, ai cũng mở trường”. Việc 292 trung tâm ngoại ngữ tin học có vốn đầu tư nước ngoài được mở mới song song với 112 trung tâm bị giải thể, thu hồi quyết định là lời nhắc về ranh giới rõ rệt giữa năng lực thực chất và tham vọng kinh doanh. Hệ thống trường tư thục TPHCM, các cơ sở kỹ năng sống, giáo dục hòa nhập… đang giữ vai trò ngày càng lớn trong đáp ứng nhu cầu học tập và nâng cao năng lực hội nhập của người dân. Nhưng nếu quản lý chất lượng giáo dục không theo kịp, người gánh rủi ro đầu tiên chính là học sinh và phụ huynh. Vì vậy, giai đoạn tới phải là giai đoạn chọn lọc: khuyến khích những mô hình có quản trị tốt, chuyển đổi số bài bản, minh bạch dữ liệu; kiên quyết đóng cửa những đơn vị không đảm bảo điều kiện hoạt động và an toàn. Chỉ với sự kết hợp giữa mở rộng quy mô và siết trách nhiệm, hệ sinh thái giáo dục ngoài công lập mới có thể bền vững và xứng đáng với niềm tin xã hội.
