Sách giáo khoa giá cao: vấn đề không nhỏ trước thềm khai giảng
Tình trạng sách giáo khoa giá cao là hiện tượng các đầu sách phục vụ chương trình học chính khóa bị rao bán trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử với mức giá cao hơn nhiều lần giá bìa sách giáo khoa chính thức, trong bối cảnh khan hiếm cục bộ và mua gom đầu cơ, khiến phụ huynh dễ rơi vào lừa đảo sách giáo khoa và trả số tiền vô lý cho những bộ sách bắt buộc phải có đầu năm học.
Thực tế, khảo sát trên một sàn thương mại điện tử cho thấy có những cuốn sách giáo khoa được rao bán với giá cao gấp 4-6 lần giá bìa. Đặc biệt, sách Âm nhạc lớp 1 giá bìa 7.000 đồng bị đẩy lên 32.000–44.000 đồng, tương đương gấp 4,6 đến 6,3 lần mức niêm yết. Đây không còn là vài nghìn chênh lệch, mà là kiểu trục lợi trắng trợn trên nhu cầu thiết yếu của gia đình có con đi học. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại TPHCM cũng xác nhận nhiều cá nhân thu gom sách rồi bán lại với giá cao gấp 2–3 lần giá bìa. Những con số này cho thấy đây là một “vùng rủi ro” thực sự, không phải chuyện nhỏ có thể bỏ qua.
Vì sao sách giáo khoa bị thổi giá: khan hiếm cục bộ và “cò” SGK
Điều đáng nói là nguồn sách giáo khoa trên toàn hệ thống không thiếu: đơn vị phát hành khẳng định hiện tượng thiếu SGK tại một số cửa hàng bán lẻ gần ngày khai giảng chủ yếu do đứt gãy, gián đoạn kênh đăng ký mua sách truyền thống tại nhà trường và các vướng mắc về lộ trình chính sách từ một số sở giáo dục. Tuy vậy, sự khan hiếm cục bộ này lại tạo “khoảng trống” để thương lái và cò SGK chen vào đẩy giá lên cao, khiến thị trường mất cân bằng và phụ huynh hoang mang.
Các điểm bán trực tiếp ghi nhận hiện tượng thuê lao động tự do, học sinh, sinh viên xếp hàng mua số lượng lớn SGK, sau đó đứng gần cửa hàng chào mời phụ huynh hoặc đưa lên mạng bán chênh giá. Cùng lúc, trên mạng xã hội xuất hiện hàng loạt lời mời “mua hộ SGK” với giá cao hơn giá bìa, phổ biến là mức 2–3 lần. Điểm chung của những lời chào là giá luôn cao, đánh vào tâm lý sợ thiếu sách, ngại xếp hàng, ngại thủ tục của phụ huynh bận rộn. Nếu không tỉnh táo, phụ huynh dễ trở thành “mỏ vàng” cho những cuộc đầu cơ này.
Những rủi ro ẩn phía sau sách giáo khoa giá cao và trò lừa đảo
Trả tiền cao cho sách giáo khoa giá cao mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Nguy hiểm hơn là các chiêu lừa đảo sách giáo khoa tinh vi đang bám theo làn sóng này. Phụ huynh có thể mua nhầm sách cũ, sách nâng cao, đầu sách thuộc chương trình khác, thậm chí hàng giả hoặc bản in kém chất lượng nếu không kiểm tra mã sách và năm xuất bản cẩn thận. Mua về mà con không dùng được, không chỉ lãng phí tiền, mà còn làm chậm việc chuẩn bị cho năm học mới.
Không ít trường hợp, người bán yêu cầu chuyển khoản đủ tiền rồi mới giao sách. Một phụ huynh mua bộ SGK lớp 6 với giá 450.000 đồng trong khi giá bìa chỉ 279.800 đồng, sau đó còn phải trả thêm phí giao hàng dù đã thanh toán trước. Tệ hơn, nhiều phụ huynh chuyển tiền xong lập tức bị chặn tài khoản, không liên hệ được với người bán. Nguy cơ còn lan sang việc lộ thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng, hoặc nhấp vào đường link chứa mã độc, trở thành nạn nhân của các phi vụ lừa đảo khác. Chấp nhận mua sách giáo khoa ngoài kênh an toàn đồng nghĩa với việc tự mở khóa cho nhiều rủi ro không đáng có.
Cách tự bảo vệ: xác minh giá bìa sách giáo khoa và kênh mua an toàn
Trước khi móc ví, phụ huynh cần coi việc xác minh giá bìa sách giáo khoa là bước bắt buộc. Giá bìa SGK được niêm yết công khai trên sách; chỉ một thao tác đối chiếu đơn giản đã đủ để nhận ra sách giáo khoa giá cao bất thường. Khi thấy giá chênh lên gấp 2, 3 hay 4–6 lần, đó gần như chắc chắn là dấu hiệu đầu cơ hoặc lừa đảo sách giáo khoa. Đừng để sự vội vàng vì sợ con thiếu sách khiến bạn bỏ qua bước kiểm tra tối thiểu này.
Nguyên tắc mua sách giáo khoa an toàn là: hạn chế tối đa mua qua tài khoản cá nhân không rõ thông tin, không chuyển khoản toàn bộ trước khi có hàng, và luôn kiểm tra mã sách, năm xuất bản như lời cảnh báo của chính đơn vị phát hành. Phụ huynh và học sinh nên ưu tiên mua trực tiếp tại các địa chỉ thuộc hệ thống phân phối chính thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoặc các đối tác bán lẻ lớn, uy tín. Nếu buộc phải mua online, hãy chọn gian hàng chính hãng trên sàn, đọc kỹ mô tả, xem đánh giá, tránh mọi đường link lạ gửi qua tin nhắn riêng. Tiết kiệm vài giờ xếp hàng không đáng để đánh đổi bằng nguy cơ mất tiền và mất an toàn dữ liệu.
Nhà xuất bản siết đầu cơ, phụ huynh vẫn phải chủ động tự bảo vệ
Nhà xuất bản và các đơn vị phát hành đã bắt đầu hành động, nhưng đó chỉ là lớp bảo vệ đầu tiên. Một số cửa hàng tăng cường sàng lọc người mua, bảo vệ hỏi rõ mua cho lớp nào, học ở đâu, số lượng bao nhiêu; nếu phát hiện dấu hiệu mua gom nhằm đầu cơ sẽ từ chối bán để ưu tiên người mua có nhu cầu thực. Trụ sở tại TPHCM còn quy định mỗi lượt chỉ được mua SGK cho một khối lớp; trường hợp mua cho anh chị em cùng nhà phải xuất trình VNeID để chứng minh. Đồng thời, đơn vị phát hành phối hợp lực lượng chức năng để duy trì an ninh trật tự trước tình trạng chèo kéo, cò mồi tại các điểm bán.
Những biện pháp này đáng hoan nghênh, nhưng không thể thay thế trách nhiệm tự bảo vệ của phụ huynh. Thị trường càng căng thẳng, “cò” SGK càng tìm cách lách quy định. Cách duy nhất để không trở thành nạn nhân là trang bị thói quen kiểm tra giá bìa sách giáo khoa, nhận diện dấu hiệu sách giáo khoa giá cao, không tin vào lời chào mời hấp dẫn trên mạng, và kiên định chỉ mua sách giáo khoa an toàn từ nguồn chính thức. Khi phụ huynh đồng loạt nói không với đầu cơ, trò thổi giá sẽ không còn đất sống.
