Công trình lớn, mục tiêu không chỉ là có thêm lớp học
Trường nội trú vùng biên là mô hình tổ chức học tập và sinh hoạt tập trung, nhằm giúp học sinh ở địa bàn xa xôi tiếp cận điều kiện giáo dục tốt hơn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào những điểm trường lẻ. Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Buôn Đôn, Đắk Lắk, bắt đầu hoạt động ngày 26/8/2026 sau khi được đầu tư gần 248 tỷ đồng, với phòng học, nhà ăn, bếp và khu nội trú được xây dựng đồng bộ. Đây là bước tiến đáng kể về cơ sở vật chất giáo dục cho con em đồng bào dân tộc thiểu số. Ở Sơn Thủy, trường được xây dựng, cải tạo và mở rộng trên diện tích hơn 25.000 m², quy mô 30 lớp, đáp ứng khoảng 750 học sinh. Những đầu tư ấy mở ra cơ hội đổi mới giáo dục vùng biên, nhưng tòa nhà mới chỉ là điểm khởi đầu.
Khoảng cách và nỗi lo của cha mẹ vẫn giữ học sinh lại
Thước đo thành công không phải ngày khánh thành mà là việc trẻ có thể đến trường an toàn, đều đặn. Gần hai tháng sau ngày trường Buôn Đôn đi vào hoạt động, 27 học sinh lớp 1, 2 và 3 ở buôn Đrang Phốk vẫn học tại điểm trường cũ. Từ buôn đến trường chính khoảng 20 km; đường mùa mưa lầy lội, trơn trượt, có nơi ngập, còn nhiều gia đình khó khăn phải đánh đổi thời gian lao động để đưa đón con. Phụ huynh cũng lo trẻ nhỏ chưa tự lo được ăn uống, vệ sinh và ứng phó khi xa nhà. Đề xuất của người dân là có xe tập trung đón trẻ tại nhà cộng đồng, kèm người giám sát. Xã đã trình cấp tỉnh xem xét hỗ trợ hai xe 45 chỗ; kinh phí mua sắm dự kiến gần 5 tỷ đồng, chi phí vận hành khoảng 574 triệu đồng mỗi năm.
Nội trú cần cả người chăm sóc lẫn cách tổ chức phù hợp
Dồn học sinh về trường chính có thể giúp dạy học, chăm sóc và quản lý tốt hơn, nhưng chuyển đổi phải tính đến tuổi tác và địa hình. Tại Sơn Thủy, năm học 2026–2027, 248 học sinh lớp 4–9 học tập, sinh hoạt nội trú; 414 em ở các khối khác học bán trú, còn 65 học sinh lớp 1–3 tiếp tục học tại điểm lẻ bản Mùa Xuân vì nhiều bản cách trường hơn 20 km. Cách bố trí này cho thấy không nên áp một khuôn mẫu nội trú cho mọi lứa tuổi và khoảng cách. Ngay trong vận hành, trường Sơn Thủy chưa có nhà bếp riêng nên việc ăn uống của giáo viên còn tạm bợ. Nhà trường phải phân công nhân sự, tăng cường chăm sóc và giúp trẻ làm quen với nếp sống xa gia đình. Hạ tầng tốt cần đi cùng nhân lực và dịch vụ đủ sức vận hành.
Đầu tư chỉ thành kết quả khi gỡ được nút thắt cuối cùng
Mô hình nội trú có thể cải thiện việc học và sinh hoạt, đồng thời giúp học sinh vùng cao rèn tính tự lập. Một phụ huynh ở Sơn Thủy cho biết: “Con được học trong môi trường khang trang, ăn uống, ngủ nghỉ đều được bảo đảm nên tôi rất yên tâm”. Nhưng sự yên tâm ấy không thể mặc định có ở mọi nơi: tại Buôn Đôn, lời vận động của giáo viên chưa đủ để đưa trẻ nhỏ vượt qua quãng đường xa và nỗi lo của gia đình. Vì vậy, chính quyền cần sớm đánh giá tính cần thiết, khả thi, nguồn kinh phí và cách tổ chức phương tiện đưa đón như đề xuất, thay vì để vướng mắc kéo dài. Đồng thời, trường cần được hỗ trợ nhân sự, bếp ăn, chăm sóc và phương án phù hợp từng độ tuổi. Muốn trường mới tạo ra kết quả giáo dục, đầu tư phải theo học sinh đến tận cửa lớp.
