Từ một tấm bản đồ đến khủng hoảng niềm tin với đồng minh
Bản đồ Trump lãnh thổ là hình ảnh do Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội, trong đó quốc kỳ Mỹ phủ kín lãnh thổ Mỹ, Canada, Mexico, Greenland, Iceland, một phần Trung Mỹ và các quốc đảo Caribe, khiến nhiều nước đồng minh lo ngại về thông điệp lãnh thổ và chủ quyền mà nó hàm ý. Vấn đề không nằm ở kỹ thuật đồ họa, mà ở thái độ quốc gia: khi cờ Mỹ trùm lên lãnh thổ các nước độc lập, nó gửi đi tín hiệu về một kiểu tưởng tượng quyền lực vượt biên giới pháp lý. Không có dòng giải thích nào kèm theo, song bối cảnh phát ngôn trước đó của Trump biến bức ảnh thành một tuyên bố chính trị ngầm, chứ không phải trò đùa vô hại. Tấm bản đồ lập tức kích hoạt phản ứng ngoại giao từ Iceland, Đan Mạch và làm sâu thêm những rạn nứt giữa Washington với láng giềng Canada và Mexico. Ở cấp độ hình ảnh, đây là một hành động biểu tượng; ở cấp độ quan hệ quốc tế, nó là cú đấm thẳng vào niềm tin của các đối tác về sự tôn trọng chủ quyền mà Mỹ vẫn nói tới.
Iceland triệu tập đại sứ: đồng minh an ninh nhưng không chấp nhận bị "nuốt" trên bản đồ
Phản ứng mạnh nhất đến từ Iceland: Bộ Ngoại giao nước này thông báo đã triệu tập Đại sứ Mỹ để “truyền đạt thông điệp rõ ràng rằng hình ảnh đó hoàn toàn không phù hợp”. Theo tường thuật, Ngoại trưởng Iceland Thorgerdur Gunnarsdottir trực tiếp triệu tập Đại sứ Billy Long, người mới nhậm chức một tháng trước, và khẳng định lập trường rằng bài đăng của Trump là điều không thể chấp nhận. Điều đáng chú ý là Iceland không có quân đội, phụ thuộc nhiều vào Mỹ về an ninh, đồng thời là thành viên sáng lập NATO và ký thỏa thuận quốc phòng song phương với Washington từ năm 1951. Dù ở thế lệ thuộc an ninh, Reykjavik vẫn chọn cách công khai phản đối. Đây là tín hiệu rõ ràng: liên minh không đồng nghĩa với việc chấp nhận mọi tuyên bố lãnh thổ Trump hay hình ảnh mang màu sắc sáp nhập. Khi một quốc gia nhỏ nhưng tự tin về chủ quyền phải dùng đến biện pháp triệu tập đại sứ, đó là lời nhắc nhở trực diện với Nhà Trắng rằng ngoại giao hình ảnh cũng có giới hạn.
Tham vọng lãnh thổ Trump: từ Greenland, Canada đến trò chơi đặt tên
Bản đồ gây tranh cãi không xuất hiện trong khoảng trống chính trị; nó nối tiếp chuỗi tuyên bố lãnh thổ Trump đã gây sốc dư luận và làm dày thêm hồ sơ tranh chấp lãnh thổ Mỹ trên diễn đàn ngoại giao. Trump từng công khai tuyên bố muốn sáp nhập Canada và đảo Greenland vào Mỹ, làm gia tăng căng thẳng với Copenhagen và gây lo ngại khắp châu Âu. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen khẳng định chính quyền và người dân Greenland “nhiều lần nói rằng không muốn trở thành người Mỹ”, một câu nói như đóng đinh vào mọi ý tưởng sáp nhập. Song song đó là một loạt động thái đặt lại tên địa lý: đề xuất đổi tên eo biển Hormuz thành “eo biển Trump”, đổi tên bang New Mexico thành “New America”, đổi tên vịnh Mexico và hồ Ontario thành “vịnh Mỹ” và “hồ Mỹ”. Những động thái này bị phía Mexico, Canada và giới lãnh đạo địa phương phản đối, nhưng Trump vẫn liên tục sử dụng chúng như công cụ gây chú ý và khẳng định cái tôi lãnh thổ. Khi được lặp lại đủ nhiều, trò chơi tên gọi biến thành chiến lược bào mòn cảm nhận về ranh giới quốc gia.
Ngoại giao Mỹ-Canada và Mexico dưới bóng cờ Mỹ phủ kín bản đồ
Với Canada và Mexico, bức bản đồ không chỉ là hình ảnh mà là phần mở rộng của một xu hướng ngoại giao căng thẳng. Mỹ và Canada đang trong giai đoạn đối đầu thương mại, hai bên liên tiếp áp thuế lên hàng hóa của nhau từ tháng trước. Việc Trump ký sắc lệnh đổi tên hồ Ontario – một hồ nước nằm giữa hai nước – thành “hồ Mỹ” khiến Ottawa phản đối mạnh mẽ, Thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định hồ Ontario sẽ “mãi mãi” mang tên này. Ở phía nam, Mexico đã bác bỏ việc Trump đổi tên vịnh Mexico thành “vịnh Mỹ”, một động thái mang đậm màu sắc chiếm hữu biểu tượng. Khi bản đồ Trump lãnh thổ tiếp tục phủ cờ Mỹ lên Canada, Mexico và khu vực Trung Mỹ, nó củng cố cảm giác rằng Nhà Trắng nhìn Bắc Mỹ như một không gian có thể tái thiết lại về mặt chủ quyền. Điều đó khiến các tranh chấp lãnh thổ Mỹ không còn là câu chuyện giả định, mà thành mối lo ngại thực tế trong tư duy chiến lược của các láng giềng.
Thông điệp từ Iceland và Greenland: giới hạn cho những tuyên bố lãnh thổ Trump
Trong khi tranh luận về hội nhập Bắc Mỹ và chủ quyền chưa có lời giải chính trị rõ ràng, phản ứng của Iceland và Greenland đã đặt ra một nguyên tắc tối thiểu: mọi thảo luận về liên kết khu vực phải khởi đi từ sự tôn trọng chủ quyền và tiếng nói của người dân. Iceland mới đây trưng cầu ý dân và bỏ phiếu phản đối việc mở lại đàm phán gia nhập EU, trong đó một phần người ủng hộ đàm phán cho rằng lo ngại về độ tin cậy của Mỹ là lý do nên cân nhắc tăng quan hệ với châu Âu. Như vậy, bản đồ Trump lãnh thổ không chỉ gây tranh cãi trong ngày nó được đăng, mà còn góp phần nuôi dưỡng hoài nghi dài hạn. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nhấn mạnh bà “hy vọng không ai ở Mỹ hay bất kỳ nơi nào khác còn nghi ngờ” việc Greenland không muốn trở thành người Mỹ. Khi những đồng minh có truyền thống gắn bó như Iceland và Greenland phải lên tiếng ở tông giọng cứng rắn, đó là lời cảnh báo: ngoại giao bằng biểu tượng sáp nhập sẽ chỉ thu về thêm cách biệt, đẩy Mỹ xa khỏi vai trò đối tác tin cậy trong mắt các nước láng giềng.
