Thuế polysilicon Trump là gì và vì sao gây tranh cãi?
Thuế polysilicon Trump là gói biện pháp thương mại mới của Mỹ gồm thuế 15% và quy định giá nhập khẩu tối thiểu đối với polysilicon và các sản phẩm liên quan, nhằm bảo hộ chuỗi cung ứng vật liệu sản xuất chip bán dẫn và năng lượng mặt trời trong nước, đồng thời gây sức ép lên các nhà cung cấp nước ngoài trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.
Ngày 6/8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh hành chính dựa trên Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, áp dụng mức giá nhập khẩu tối thiểu và thuế 15% đối với các sản phẩm làm từ polysilicon. Nhà Trắng công bố rõ khung giá: polysilicon thô bị áp giá nhập khẩu tối thiểu, thỏi polysilicon và tấm wafer cũng có mức sàn riêng. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật; đó là tuyên bố chính trị rằng vật liệu sản xuất chip là tài sản chiến lược, phải được kéo về trong nước. Thuế polysilicon Trump vì vậy trở thành đường ranh mới giữa tự do thương mại và chủ nghĩa công nghiệp mang màu sắc an ninh quốc gia.
Mục tiêu thật sự: bảo hộ hay tái thiết ngành chip bán dẫn Mỹ?
Bề ngoài, sắc lệnh nhập khẩu này được trình bày là nhằm tạo sân chơi bình đẳng cho các nhà sản xuất Mỹ với những mặt hàng chiến lược, khuyến khích đưa các ngành công nghiệp này trở lại trong nước và bảo vệ an ninh quốc gia cũng như nền tảng công nghiệp quốc phòng. Nói cách khác, Washington muốn tái thiết năng lực sản xuất polysilicon và vật liệu liên quan vốn từng là thế mạnh, nhưng đã tụt dốc nghiêm trọng.
Theo tài liệu Nhà Trắng, công suất sản xuất polysilicon của Mỹ đã giảm từ 50% thị phần toàn cầu xuống dưới 2% chỉ trong chưa đầy hai thập kỷ. Đây là con số đủ khiến bất kỳ chính trị gia theo đuổi khẩu hiệu "sản xuất trở lại" phải hành động. Trump chọn con đường đánh thuế và siết giá nhập khẩu tối thiểu, đồng thời chỉ đạo Bộ Thương mại xây dựng chương trình khuyến khích đầu tư vào sản xuất polysilicon thô trong nước và các sản phẩm ở công đoạn tiếp theo. Cách tiếp cận này cho thấy ưu tiên rõ ràng: hy sinh một phần lợi ích ngắn hạn của chuỗi cung ứng toàn cầu để đặt cược vào sự hồi sinh của chip bán dẫn Mỹ.
Cơ chế giá sàn và thuế 15%: tái thiết luật chơi thương mại
Khác với nhiều biện pháp thuế truyền thống, thuế polysilicon Trump không chỉ tăng thuế mà còn áp đặt mức giá nhập khẩu tối thiểu cho từng loại sản phẩm polysilicon. Điều đó có nghĩa là các nhà cung cấp nước ngoài không chỉ phải chấp nhận mức thuế 15% lên các sản phẩm phát sinh từ silicon đa tinh thể nhập khẩu, mà còn không được phép bán dưới một ngưỡng giá sàn đã bị quy định.
Các biện pháp thương mại mới này sẽ có hiệu lực từ ngày 4/12, định hình lại cách polysilicon chảy vào thị trường Mỹ. Về bản chất, Washington đang viết lại luật chơi: thay vì chỉ dùng thuế như công cụ thu ngân sách hoặc đòn bẩy đàm phán, họ dùng sắc lệnh nhập khẩu để khoá chặt biên lợi nhuận của nhà xuất khẩu, đảm bảo sản phẩm ngoại khó thể phá giá để bóp chết các nhà sản xuất nội địa. Đây là chiến lược bảo hộ công khai, nhưng cũng là lời cảnh báo: bất kỳ vật liệu sản xuất chip nào bị xem là "chiến lược" đều có thể bước vào vùng kiểm soát tương tự.
Khuyến khích “doanh nghiệp trở về Mỹ”: ưu đãi có đủ hấp dẫn?
Điểm đáng chú ý là sắc lệnh không chỉ đánh, mà còn hứa thưởng. Thông báo từ Nhà Trắng ủy quyền cho Bộ Thương mại xây dựng chương trình khuyến khích đưa "doanh nghiệp trở về Mỹ". Các doanh nghiệp cam kết xây dựng, cải tạo hoặc mở rộng cơ sở sản xuất silicon đa tinh thể, thỏi silicon, tấm silicon và pin mặt trời tại Mỹ, nếu khởi công trước ngày 20/1/2029, có thể nộp đơn xin miễn thuế cho một số thiết bị nhập khẩu và sản phẩm liên quan.
Về mặt thông điệp, Washington muốn nói rõ: ai chấp nhận đầu tư dài hạn vào chuỗi vật liệu sản xuất chip trong nước sẽ được ưu ái. Câu hỏi là các ưu đãi thuế đó có đủ bù đắp chi phí đầu tư khổng lồ, rủi ro chính trị và biến động thị trường hay không. Thuế polysilicon Trump vì vậy giống một cây gậy đi kèm củ cà rốt: đánh mạnh vào hàng nhập khẩu để tạo không gian giá cho chip bán dẫn Mỹ, đồng thời hứa giảm gánh nặng thuế cho những ai chọn đặt dây chuyền trong lãnh thổ Mỹ.
