Từ đối thoại công nghệ đến mục tiêu tự chủ
Hệ sinh thái AI tự chủ là năng lực một quốc gia phát triển và vận hành các mô hình, dữ liệu, hạ tầng tính toán cùng đội ngũ chuyên môn phù hợp với nhu cầu của mình, thay vì chỉ dựa vào công nghệ bên ngoài. Diễn đàn AI và công nghệ số Việt Nam – Hàn Quốc tổ chức ngày 29/10 tại Hà Nội đã đặt mục tiêu ấy vào trung tâm chương trình hợp tác song phương. Đại diện cơ quan quản lý hai nước trao đổi kinh nghiệm về mô hình AI tự chủ, năng lực công nghệ và cách xây dựng hệ sinh thái phù hợp với từng thị trường.
Đây là bước chuyển đáng chú ý: quan hệ công nghệ không nên dừng ở việc đưa công cụ số vào quy trình hiện có. Việt Nam xem AI là công nghệ chiến lược để đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng năng suất; Hàn Quốc cũng coi AI và công nghệ số là những tài sản định hình kinh tế, xã hội và quan hệ quốc tế. Vì vậy, hợp tác AI có ý nghĩa lớn nhất khi giúp hai bên cùng xây năng lực cốt lõi, thay vì chỉ mở rộng danh mục dự án chuyển đổi số.
Công nghệ chỉ là một nửa của bài toán
Định hướng được nêu tại diễn đàn gồm nghiên cứu mô hình AI nền tảng, phát triển hạ tầng tính toán và đào tạo nhân lực. Các trao đổi cũng mở rộng sang mô hình ngôn ngữ lớn, trung tâm dữ liệu, dữ liệu, năng lực tính toán, hạ tầng thử nghiệm và bán dẫn AI. Cách tiếp cận này hợp lý: một mô hình tốt khó tạo tác động nếu thiếu năng lực vận hành, dữ liệu phù hợp và đội ngũ biết đưa nó vào sản xuất, dịch vụ công hay giáo dục.
Thách thức nằm ở việc gắn đào tạo với công việc thực tế. Chiến lược của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo 10.000 chuyên gia AI, 50.000 cử nhân công nghệ và phổ cập kỹ năng cho 10 triệu lao động. Đây là quy mô tham vọng, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi người học được tiếp cận bài toán, dữ liệu và hạ tầng thật. Hàn Quốc có kinh nghiệm nghiên cứu và công nghiệp công nghệ cao; Việt Nam có nguồn nhân lực, thị trường năng động và nhu cầu ứng dụng lớn. AI Việt Hàn có thể bổ trợ cho nhau nếu trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cùng tham gia xây chương trình và dự án.
Bán dẫn tạo nền cho AI, nhân lực nối các mắt xích
AI ngày càng phụ thuộc vào chip, năng lực tính toán và trung tâm dữ liệu; bởi vậy, bàn về AI mà tách khỏi bán dẫn là bỏ qua một phần quan trọng của chuỗi công nghệ. Ngành bán dẫn toàn cầu đang tái cấu trúc dưới tác động của AI và công nghệ mới, mở ra cơ hội để Việt Nam và Hàn Quốc phát huy thế mạnh bổ sung. Hàn Quốc có vị thế trong lĩnh vực chip nhớ, còn Việt Nam đang mở rộng tham gia hệ sinh thái bán dẫn, trong đó có các hướng thiết kế vi mạch, đóng gói và kiểm thử.
Hội nghị AI – Bán dẫn Việt Nam – Hàn Quốc lần thứ nhất dự kiến diễn ra ngày 12/11 tại Hà Nội, với hơn 400 đại biểu và hơn 50 doanh nghiệp bán dẫn cùng đại diện trường đại học, viện nghiên cứu và địa phương. Các phiên trao đổi về nhân lực và chính sách, kết hợp hoạt động kết nối kinh doanh, có thể giúp biến nhu cầu tuyển dụng và hợp tác công nghệ thành đầu việc cụ thể. Giá trị không nằm ở số lượng cuộc gặp, mà ở việc đối tác cùng thiết kế, thử nghiệm và đào tạo trên các dự án có thể triển khai.
Thước đo là ứng dụng và năng lực làm chủ
Cơ hội lớn nhất là chuyển từ các dự án chuyển đổi số rời rạc sang hợp tác phát triển và ứng dụng AI xuyên suốt: nghiên cứu mô hình nền tảng, xây hạ tầng dữ liệu và tính toán, thử nghiệm giải pháp rồi đưa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Diễn đàn hướng tới các ứng dụng phục vụ người dân; những nền tảng được bàn thảo có thể mở rộng ứng dụng AI trong doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, giáo dục và y tế. Đây là cách để hợp tác công nghệ tạo ra kết quả nhìn thấy được trong đời sống, chứ không chỉ dừng ở tuyên bố.
Bước tiếp theo cần chứng minh được khả năng thương mại hóa và làm chủ. NIPA thông báo kế hoạch thiết lập Trung tâm đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để thúc đẩy nghiên cứu chung. Mục tiêu đến năm 2030 của Việt Nam là xây dựng 10 thương hiệu AI có sức cạnh tranh, làm chủ 10 mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và có hạ tầng dùng chung. Đó là những đích đến rõ ràng, nhưng tiến độ sẽ phụ thuộc vào việc kết nối chính sách với doanh nghiệp và nhân lực. Nếu không, hệ sinh thái AI chỉ là tham vọng trên giấy; nếu làm được, hợp tác song phương có thể tạo nền tảng để Việt Nam vừa ứng dụng vừa phát triển công nghệ.
