Từ kết nối đến năng lực chung
Hợp tác AI Việt Hàn là sự phối hợp giữa hai nước trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa trí tuệ nhân tạo, hướng tới năng lực công nghệ chung thay vì chỉ trao đổi giải pháp có sẵn. Ngày 29/10/2026, Diễn đàn AI và Công nghệ số Việt Nam - Hàn Quốc diễn ra tại Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam, kết nối cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai bên. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở một cuộc gặp ngoại giao khác, mà ở yêu cầu đưa hợp tác vào chiều sâu, tạo kết quả có thể ứng dụng và đem lại giá trị thực tế. Khi AI đang tác động đến sản xuất, quản trị và năng lực cạnh tranh, tiếp nhận công nghệ thôi là chưa đủ. Việt Nam cần tham gia tạo ra công nghệ, còn quan hệ đối tác với Hàn Quốc có thể mở thêm con đường để làm điều đó.
Diễn đàn do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với các cơ quan khoa học, ngoại giao và xúc tiến công nghệ của Hàn Quốc tổ chức. Chủ đề hướng tới “AI cho mọi người” cũng đặt ra một thước đo quan trọng: hợp tác chỉ có ý nghĩa khi thành quả vượt khỏi phòng thí nghiệm và đến được với người dân. Đó là lý do các dự án nên bắt đầu từ nhu cầu cụ thể trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, thay vì chạy theo trình diễn công nghệ.
Ba trụ cột phải đi cùng nhau
Định hướng hợp tác tập trung vào ba trụ cột liên kết chặt chẽ: nghiên cứu và ứng dụng AI; hạ tầng phục vụ phát triển công nghệ; và nhân lực. Hai bên được đề xuất cùng phát triển mô hình AI nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn và giải pháp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Nhưng mô hình tốt sẽ khó phát huy nếu thiếu dữ liệu, năng lực tính toán, môi trường thử nghiệm và công nghệ bán dẫn hỗ trợ. Ngược lại, đầu tư hạ tầng mà không có bài toán sử dụng cũng dễ biến thành năng lực nằm chờ. Vì vậy, giá trị của hợp tác nằm ở việc gắn nghiên cứu với nơi triển khai, để mỗi bước phát triển đều có đầu ra và người dùng rõ ràng.
Nhân lực AI cũng cần được đào tạo trong mối liên kết giữa doanh nghiệp, đại học và viện nghiên cứu, thông qua trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung và đào tạo kỹ sư; đồng thời phổ cập kỹ năng ứng dụng cho người lao động. Chiến lược của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo 10.000 chuyên gia AI, 50.000 cử nhân công nghệ và phổ cập kỹ năng cho 10 triệu lao động. Những con số này cho thấy tham vọng lớn, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng đào tạo và khả năng kết nối người học với công việc thực tế.
Tự chủ không có nghĩa là khép kín
Xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ không đồng nghĩa với việc tách khỏi công nghệ và đối tác quốc tế. Mục tiêu hợp lý hơn là tăng khả năng làm chủ các thành phần cốt lõi, có năng lực lựa chọn và triển khai hệ thống phù hợp, đồng thời giảm rủi ro lệ thuộc vào mô hình hay hạ tầng bên ngoài. Diễn đàn nêu tầm nhìn chung về làm chủ công nghệ lõi và hạ tầng tính toán; đại diện doanh nghiệp Việt Nam cũng nhấn mạnh nhu cầu sở hữu mô hình riêng được huấn luyện trên dữ liệu tiếng Việt chất lượng cao. Đây là lựa chọn có ý nghĩa thực tiễn: công cụ hiểu ngôn ngữ và bối cảnh trong nước tốt hơn có thể hỗ trợ dịch vụ gần gũi hơn với người dùng.
Tự chủ vẫn cần đi cùng hợp tác, bởi xây dựng mọi năng lực từ đầu sẽ chậm và thiếu hiệu quả. Thỏa thuận giữa NIPA và Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, cùng kế hoạch thiết lập Trung tâm Đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để thúc đẩy nghiên cứu chung, là những bước tiếp theo đáng theo dõi. Tuy nhiên, thành lập trung tâm hay ký kết hợp tác mới chỉ mở đường; điều quan trọng là tạo ra dự án chung, chuyển giao được tri thức và hình thành sản phẩm có người dùng.
Thước đo cuối cùng là lợi ích công chúng
Muốn hợp tác tạo ra hệ sinh thái AI bền vững, doanh nghiệp phải giữ vai trò đưa nghiên cứu ra thị trường, còn cơ quan quản lý cần tạo điều kiện để các dự án được thử nghiệm và triển khai an toàn. AI phục vụ người dân không chỉ là một khẩu hiệu: lợi ích phải thể hiện qua dịch vụ thuận tiện hơn, hỗ trợ công việc hiệu quả hơn và công nghệ phù hợp với ngôn ngữ, dữ liệu địa phương. Song song với tự chủ, hai nước cũng cần quan tâm đến bảo mật, quyền riêng tư và cơ chế đánh giá rủi ro, để niềm tin không bị xem nhẹ trong cuộc đua ứng dụng.
Diễn đàn đã xác lập hướng đi đúng khi chuyển trọng tâm từ tiếp cận công nghệ sang cùng nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa. Nhưng thành công của hợp tác AI Việt Hàn sẽ không được đo bằng số cuộc gặp hay tuyên bố, mà bằng năng lực được xây dựng, nhân lực được đào tạo và sản phẩm thực sự giải quyết nhu cầu. Nếu ba trụ cột nghiên cứu, hạ tầng và con người được gắn kết với ứng dụng rộng rãi, mục tiêu AI tự chủ sẽ có nền tảng thực chất hơn.
