Sách giáo khoa thiếu hàng: vấn đề không chỉ là 'cháy' cục bộ
Tình trạng sách giáo khoa thiếu hàng tại một số nhà sách ở TP.HCM là hiện tượng nhu cầu mua sắm dồn cục khiến hệ thống phân phối bị quá tải, buộc phụ huynh phải chạy khắp nơi săn sách lẻ trước ngày khai giảng, dù tổng nguồn cung trên toàn thành phố và cả nước vẫn đang ở mức được đánh giá là cơ bản đáp ứng đăng ký chính thức từ các trường và học sinh. Vấn đề không nằm ở chỗ “Việt Nam thiếu sách”, mà ở cách tổ chức mua bán khiến hàng nghìn gia đình bước vào năm học mới trong tâm thế căng thẳng. Khi phụ huynh mua sách giáo khoa chủ yếu vào những ngày sát khai giảng, mọi trục trặc trong khâu đăng ký, đặt hàng đều lập tức biến thành khủng hoảng cục bộ tại quầy sách. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: nếu không thay đổi thói quen và cơ chế phân phối, câu chuyện TP.HCM thiếu sách sẽ còn lặp lại.
Vì sao TP.HCM thiếu sách dù đã giao tới 98% nhu cầu?
Nhìn vào số liệu, khó ai tin TP.HCM thiếu sách: khoảng 24,5 triệu bản sách giáo khoa đã được giao tới phụ huynh, học sinh và các trường, đạt 98% nhu cầu đăng ký, tăng hơn 15% so với cùng kỳ năm trước. Trên cả nước, hơn 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu sách bài tập, sách tham khảo đã được cung ứng, kèm thêm kế hoạch in bổ sung khoảng 9 triệu bản để dự phòng thiên tai và nhu cầu phát sinh. Thế nhưng ở các cửa hàng lẻ, sách lại không đủ trọn bộ. Theo nhà xuất bản, nguyên nhân nằm ở việc một số trường và học sinh không đăng ký, đặt hàng trước, khiến lượng lớn phụ huynh dồn dập kéo nhau tới nhà sách sát ngày khai giảng. Nói cách khác, tổng cung đủ nhưng phân phối lệch: sách nằm ở nơi đã đăng ký, trong khi quầy lẻ chịu áp lực của tâm lý “cầm sách trong tay mới yên tâm”.
Gánh nặng thời gian và tâm lý lên phụ huynh mua sách giáo khoa
Khi sách giáo khoa thiếu hàng cục bộ, người chịu áp lực trực tiếp không phải là nhà xuất bản, mà là phụ huynh đang ôm lịch làm việc và nỗi lo con không có đủ sách. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Cẩm Oanh là ví dụ điển hình: phải xin nghỉ làm hai ngày từ Tây Ninh lên TP.HCM tìm bộ sách lớp 4, sau hai ngày lùng sục, con bà vẫn còn thiếu 4 cuốn nhưng mới mua được 2. Tại nội thành, chị Nguyễn Thị Thanh Tuyền cũng phải đi nhiều nhà sách để gom sách cho con lớp 7 và 12, sách không đủ trọn bộ khiến chị phải nghỉ làm thêm để tiếp tục tìm mua. Những hàng người xếp trước quầy sách cho thấy chi phí thực sự của việc phân phối méo mó: phụ huynh mất thời gian, mất thu nhập ngày công, trong khi học sinh đối mặt nguy cơ bước vào khai giảng năm học mới với bộ sách lỗ chỗ.
Giải pháp khẩn cấp: không chỉ thêm sách, mà phải đổi cách mua
Nhà xuất bản khẳng định sẽ đảm bảo đủ sách giáo khoa trước khai giảng, tiếp tục theo dõi nhu cầu thực tế và phối hợp với địa phương để điều phối nguồn sách. Hệ thống cửa hàng tại các địa chỉ trên địa bàn TP.HCM được thông báo rõ để phụ huynh chủ động tìm mua. Đồng thời, các trường được khuyến khích đặt sách cho thư viện, tổ chức cho học sinh mượn miễn phí, qua đó giảm áp lực phụ huynh phải tự chạy đi săn từng cuốn. Tuy nhiên, nếu muốn chấm dứt vòng lặp TP.HCM thiếu sách mỗi mùa khai giảng năm học mới, giải pháp khẩn cấp phải đi kèm thay đổi lâu dài: trường học cần hệ thống đăng ký sách minh bạch, có hạn chót rõ ràng; phụ huynh phải bỏ thói quen “đợi danh sách rồi mới đi mua sát ngày”; và cơ quan quản lý phải xem sách giáo khoa như dịch vụ thiết yếu, không để phụ thuộc vào sức chịu đựng của phụ huynh.
