Sách giáo khoa khan hiếm: vấn đề không chỉ là thiếu sách
Sách giáo khoa khan hiếm là tình trạng một số đầu sách không có đủ tại các điểm bán lẻ ở từng địa phương trong giai đoạn cao điểm mua sách năm học mới, khiến phụ huynh phải xếp hàng, đi nhiều nơi hoặc chờ đợi lâu để hoàn thiện trọn bộ sách cho con, dù nguồn cung tổng thể trên toàn hệ thống xuất bản vẫn được công bố là đủ. Những ngày cuối tháng 8, khi năm học mới cận kề, việc chuẩn bị sách giáo khoa tưởng chừng đơn giản lại biến thành cuộc “săn sách” đầy vất vả với nhiều phụ huynh TPHCM. Câu chuyện không chỉ là tình trạng thiếu sách, mà là cảm giác bất an, sợ con bị “lỡ nhịp” ngay từ buổi học đầu tiên.
Hàng dài phụ huynh mua sách giáo khoa: nghịch lý giữa số liệu và thực tế
Ở TPHCM, sáng 19/8, hàng dài phụ huynh xếp hàng tại trụ sở nhà xuất bản ở phường Chợ Quán để chờ mua đủ bộ sách giáo khoa cho con. Đến trưa, lượng người đổ về càng đông, nhân viên phải điều phối ngay từ khu vực ra vào, với hàng dài xếp từ ngoài cổng. Trong khi đó, đại diện nhà xuất bản cho biết tính đến ngày 15/8 đã cung ứng 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo trên toàn quốc. Đây là nghịch lý: số liệu cho thấy nguồn sách dư dả, nhưng phụ huynh mua sách giáo khoa ở đô thị lớn vẫn phải chen chúc, chờ hàng giờ. Vấn đề nằm ở khâu phân phối và thời điểm, không phải đơn giản là có hoặc không có sách trên thị trường.
Chuỗi cung ứng bị “tắc nghẽn”: vì sao chỉ thiếu cục bộ?
Nhiều phụ huynh cho biết tình trạng khan hiếm một số đầu sách tại các nhà sách nhỏ buộc họ phải tìm đến tận nhà xuất bản để hoàn thiện bộ sách cho con. Anh Định Quốc ở phường Tân Phú chia sẻ anh đã phải đi qua 6 nhà sách để tìm mua sách trước khi đến trụ sở nhà xuất bản mua những quyển còn thiếu. Khu vực đóng hàng trực tuyến của nhà xuất bản hoạt động hết công suất, nhưng vẫn có đơn hàng phải hủy để chờ đủ sách. Điều này cho thấy chuỗi cung ứng sách giáo khoa đang bị “tắc nghẽn” cục bộ: một số điểm bán hết hàng sớm, kênh online không ổn định, trong khi kho trung tâm vẫn còn sách. Khi toàn bộ học sinh cả nước chuyển sang dùng chung một bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" của nhà xuất bản giáo dục, áp lực dồn vào đầu năm học càng lớn.
Vì sao phụ huynh vẫn đổ xô mua sách dù có thể mượn?
TPHCM đã triển khai chương trình cho học sinh mượn sách giáo khoa miễn phí từ thư viện nhà trường, nhưng nhiều gia đình vẫn kiên quyết mua sách mới. Lý do rất thực tế: cha mẹ muốn con có bộ sách riêng để tiện ôn tập tại nhà, tránh rủi ro hư hỏng, thất lạc khi sử dụng sách mượn. Thông tin về việc có thể mua đủ sách tại nhà xuất bản nhanh chóng lan truyền trên các hội nhóm mạng xã hội, kéo thêm nhiều phụ huynh đến đây, khiến khu vực xếp hàng mua sách luôn đông kín. Sau khoảng một giờ chờ đợi, chị Hồng Hà mới mua được đủ sách cho con và thừa nhận mua sách năm học mới năm nay khó khăn hơn mọi năm, dù nhà trường đã hỗ trợ đăng ký mua hộ, cho mượn sách và hướng dẫn điểm mua. Khi niềm tin vào việc “có sẵn sách ở trường” chưa đủ mạnh, phụ huynh sẽ tiếp tục chọn cách vất vả nhưng chủ động.
Giải pháp thực tế cho phụ huynh trước tình trạng thiếu sách
Điều tích cực là nhà xuất bản đang khẩn trương điều chuyển thêm 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập đến các địa phương để đảm bảo không thiếu sách trước khai giảng. Nhưng để tránh cảnh “săn sách” căng thẳng mỗi năm, phụ huynh mua sách giáo khoa cần thay đổi cách chuẩn bị. Thứ nhất, chủ động đăng ký mua thông qua nhà trường ngay khi có thông báo, giảm phụ thuộc vào các nhà sách nhỏ dễ bị hết hàng. Thứ hai, tận dụng chương trình mượn sách nếu điều kiện gia đình cho phép, mua bổ sung từng cuốn thực sự cần cho việc học và ôn tập. Thứ ba, chia sẻ thông tin mua sách năm học mới một cách có chọn lọc, hạn chế tâm lý “đổ xô” khi nghe tin một điểm bán còn đủ sách. Nếu gia đình bình tĩnh lên kế hoạch, tình trạng khan hiếm sách giáo khoa cục bộ đầu năm học sẽ bớt căng thẳng đáng kể.
