Miễn phí sách giáo khoa: Chính sách giáo dục mới làm thay đổi thói quen mua sách
Chính sách miễn phí sách giáo khoa ở TP.HCM là chủ trương mượn sách miễn phí TP.HCM dành cho toàn bộ người học phổ thông tại các cơ sở giáo dục công lập và tư thục sử dụng chương trình của Bộ GD-ĐT, thông qua hệ thống thư viện trường, không thu bất kỳ khoản phí đặt cọc, bảo quản hay dịch vụ trái quy định, nhằm tiết kiệm chi phí, tránh lãng phí và thúc đẩy sử dụng lại sách giáo khoa nhiều năm liên tiếp. Đây không phải động thái kỹ thuật, mà là một chính sách giáo dục mới buộc cả phụ huynh, học sinh và nhà trường phải thay đổi cách nhìn về sách giáo khoa: từ tài sản “mua rồi bỏ” thành tài sản dùng chung, có trách nhiệm bảo quản. Và nếu được triển khai nghiêm túc, nó có thể giảm đáng kể chi phí mỗi mùa tựu trường, nhất là với các gia đình có nhiều con đi học.
Lộ trình triển khai năm học 2026-2027 và các năm tiếp theo
Điểm cần nhấn mạnh là miễn phí sách giáo khoa không đến trong một sớm một chiều, mà theo lộ trình khá chặt chẽ. Năm học 2026-2027, TP.HCM chỉ triển khai miễn phí sách giáo khoa theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh, nhằm tránh tình trạng cấp phát tràn lan rồi bỏ xó. "Năm học 2026 - 2027: Triển khai miễn phí sách giáo khoa theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh học sinh để đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí" là thông điệp chính thức được nêu trong hướng dẫn. Hai năm tiếp theo, 2027-2028 và 2028-2029, các trường tiếp tục khảo sát nhu cầu, rà soát sách hiện có để tái sử dụng và dự báo bổ sung, tiến tới hoàn thành mục tiêu miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP. Điều này cho thấy thành phố chọn cách đi từng bước, tránh tạo cú sốc hệ thống cho thư viện và ngân sách.
Quy trình mượn sách miễn phí TP.HCM: Phụ huynh và học sinh cần làm gì?
Để mượn sách miễn phí, học sinh không chỉ "đến thư viện và lấy sách" mà phải tuân thủ một quy trình rõ ràng. Sở GD-ĐT TP.HCM đã phát hành văn bản hướng dẫn tới hiệu trưởng các cơ sở giáo dục phổ thông về việc sử dụng và bảo quản sách giáo khoa cho năm học 2026-2027 và các năm tiếp theo. Đầu mỗi năm học hoặc học kỳ, mỗi học sinh được mượn trọn bộ sách giáo khoa theo chương trình, việc giao nhận phải được ghi chép đầy đủ, cập nhật tình trạng từng bộ sách trong sổ thư viện hoặc phần mềm quản lý tài sản. Các trường có trách nhiệm hoàn thành việc cho mượn chậm nhất 15 ngày trước khai giảng. Đây là điểm phụ huynh cần chú ý: thay vì mua gấp sách ngoài nhà sách vào phút cuối, việc đăng ký mượn sớm với trường trở thành bước chuẩn bị bắt buộc.
Trách nhiệm của học sinh, phụ huynh và những khoản bồi hoàn bắt buộc
Chính sách miễn phí sách giáo khoa không đồng nghĩa với việc học sinh vô trách nhiệm với sách. Ngay trong hướng dẫn, học sinh có nghĩa vụ giữ sách sạch, không viết vẽ, không làm rách, hư hỏng để sách có thể sử dụng tiếp cho các năm sau. Học sinh phải hoàn trả đầy đủ bộ sách đã mượn trong vòng không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc năm học; khi chuyển trường, sách phải được trả lại trường cũ trước khi hoàn tất hồ sơ chuyển trường. Nếu làm mất hoặc làm hỏng sách do lỗi của mình, học sinh hoặc phụ huynh phải bồi thường. Điểm tích cực là các trường bị yêu cầu không thu bất kỳ khoản phí trái quy định như phí đặt cọc, phí bảo quản hay dịch vụ thư viện. Nói cách khác, chi phí duy nhất có thể phát sinh là tiền bồi hoàn khi chính người sử dụng làm hỏng hoặc thất lạc sách.
Tác động thực tế và những điều phụ huynh nên chủ động từ bây giờ
Về thực tế, nguồn sách giáo khoa cho hệ thống thư viện không phải là bài toán "trên giấy". Nhà xuất bản giáo dục khu vực phía nam đã chuẩn bị và cung ứng sách theo nhu cầu đặt hàng; riêng TP.HCM đã có khoảng 24,5 triệu bản sách giáo khoa đến tay phụ huynh, học sinh và nhà trường, đạt 98%, sản lượng tăng hơn 15% so với năm trước. Ở cấp toàn quốc, đến ngày 15.8 đã in và phát hành 220 triệu bản sách giáo khoa cùng 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, vượt kế hoạch ban đầu. Đây là những con số cho thấy năng lực cung ứng đã sẵn sàng cho mô hình thư viện mượn sách quy mô lớn. Tuy vậy, phụ huynh không nên thụ động chờ sách miễn phí. Từ nay, việc đăng ký nhu cầu mượn sách, phối hợp với giáo viên để hướng dẫn con bảo quản sách, và chuẩn bị phương án mua bổ sung nếu gia đình muốn sở hữu riêng vẫn là những bước cần tính toán nghiêm túc.
