Thoát nước cao tốc không chỉ là mương và cống
Hệ thống thoát nước trên cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu là tổ hợp của cống hộp, rãnh bê tông, mương dẫn và mái taluy, được thiết kế để thu gom, dẫn và tiêu thoát nước mưa khỏi mặt đường và khu vực lân cận, nhưng các hư hỏng và xói lở hiện nay cho thấy thiết kế và thi công chưa lường hết tương tác với dòng chảy tự nhiên và khu dân cư phía hạ lưu. Hệ quả không còn dừng ở vài điểm hư hỏng cục bộ, mà đã trở thành vấn đề ngập lụt hạ tầng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân Phước Tân. Vấn đề không phải mưa lớn bất thường, mà là một hệ thống chưa đủ an toàn để chịu được kịch bản cực đoan trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và lòng sông thay đổi.
Mái taluy xói lở: thiết kế chưa khớp với thực tế dòng chảy
Quan sát hiện trường cho thấy mưa lớn liên tục đã khiến xói lở mái taluy đường cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, nền đất bị sụt lún, kéo theo hàng loạt rãnh thoát nước bằng bê tông bị gãy, nứt, tách khỏi thân taluy. Đất đỏ từ taluy tràn xuống lấp mương, cống thoát nước, thậm chí phủ kín mương bên đường dân sinh, làm mất chức năng dẫn nước và tạo thêm tải cho hệ thống thoát nước vốn đã yếu. Việc rãnh thoát nước từ mặt đường xuống mương bị đứt gãy nhiều đoạn cho thấy liên kết giữa kết cấu thoát nước và kết cấu gia cố mái dốc không đủ khả năng chịu áp lực khi nước tập trung nhanh trên tuyến chính. Dù chủ đầu tư khẳng định cống ngang và cầu vượt sông Buông được thiết kế, thi công theo hồ sơ đã phê duyệt, thực tế cho thấy giải pháp bảo vệ taluy và mương dọc đã không được đặt đúng tầm quan trọng so với nguy cơ xói lở trong mùa mưa.
Sông Buông bị bồi lắng: thiết kế cống dựa trên dữ liệu cũ
Ở đoạn qua tổ 9B1, cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu cách bờ phải sông Buông từ 30 đến 200 m và cắt qua một con suối nhỏ tại Km1+950. Tại đây, tư vấn thiết kế đã bố trí cống hộp khẩu độ 3x2 m, đặt xiên góc 110 độ theo hướng dòng suối hiện hữu, dựa trên chuỗi số liệu thủy văn 35 năm. Trên giấy, đó là một thiết kế có vẻ thận trọng. Nhưng chuỗi số liệu quá khứ không tự động phản ánh hiện trạng khi sông Buông đang bị bồi lắng, lòng sông nông, dòng chảy bị thu hẹp, cây cối xâm lấn cả đoạn thượng lưu lẫn hạ lưu. Theo ban quản lý, chính việc bồi lắng này, cộng thêm hệ thống thoát nước hạ lưu quá tải và đoạn sông quanh co ở khu vực cuối nguồn, là nguyên nhân then chốt khiến nước không thoát kịp, tràn bờ, chảy qua khu dân cư Hương Phước và dồn về tổ 9B1 gây ngập sâu. Nói cách khác, cống được tính toán hợp lý với dòng chảy “trên giấy”, nhưng lại không tương thích với một con sông đã bị biến dạng bởi khai thác và đô thị hóa.
Ngập lụt hạ tầng: khi cao tốc đẩy rủi ro về phía dân cư
Người dân sống gần cao tốc phản ánh rất rõ một thực tế: mỗi khi mưa lớn, nước từ khu vực cao tốc đổ xuống rất nhanh, tập trung về các mương thoát nước lớn, trong khi nhiều miệng cống bị đất đá lấp khiến nước dâng, tràn ra đường dân sinh và khu vực nhà dân. Ngập lụt hạ tầng ở phường Phước Tân không chỉ là nước mưa không thoát kịp, mà là nước từ cao tốc, từ sông Buông và từ hệ thống thoát nước hạ lưu cùng dồn về một khu vực trũng thấp. Đoạn sông chảy qua phường Phước Tân lại quanh co và nằm ở cuối nguồn trước khi đổ ra sông lớn, càng làm dòng chảy bị “nghẽn” trong những cơn mưa kéo dài. Khi cao tốc được khai thác tạm từ ngày 18-5-2026, mặt đường cao hơn, kín hơn, lượng nước tập trung nhanh hơn, nhưng hạ tầng tiêu thoát ở xung quanh không được nâng cấp tương ứng. Cao tốc giúp xe đi nhanh, nhưng cũng khiến nước đi nhanh, và khi hệ thống thoát nước không đủ năng lực, điểm cuối cùng chịu thiệt luôn là khu dân cư.
Trách nhiệm chủ đầu tư và yêu cầu về giải pháp dài hạn
Trước tình trạng ngập lụt và xói lở lan rộng, chủ đầu tư và ban quản lý dự án đã ra báo cáo gửi chính quyền địa phương ngày 26/9, thừa nhận các yếu tố bồi lắng sông Buông và quá tải hệ thống thoát nước hạ lưu là nguyên nhân chính. Về khắc phục trước mắt, nhà thầu được yêu cầu tháo dỡ cầu tạm, vật liệu mố cầu tạm trước ngày 30/9, đồng thời đo đạc lại mặt cắt thoát nước trước và sau tuyến cao tốc, đánh giá khả năng thoát nước thực tế của cống tại Km1+950 so với lưu lượng lũ thiết kế để đề xuất phương án xử lý. Tuy nhiên, đây mới là các động tác tình thế. Với một dự án thành phần dài 16 km đặt mục tiêu hoàn thành, khai thác đồng bộ trong tháng 9-2026, trách nhiệm của chủ đầu tư không dừng ở việc “chữa cháy” vài điểm sụt lún. Cần một chương trình rà soát toàn tuyến về xói lở mái taluy, cập nhật mô hình thủy văn với hiện trạng bồi lắng sông Buông, đồng bộ hóa hệ thống thoát nước nội khu dân cư và hạ lưu. Nếu không, cao tốc sẽ tiếp tục vận hành như một “máy tăng lũ” đẩy rủi ro xuống phía dân cư, thay vì là hạ tầng an toàn gắn kết phát triển khu vực.
