Vết nứt 40m trên tuyến nghìn tỷ: sự cố nhỏ hay lời cảnh tỉnh lớn?
Sự cố vết nứt đường cao tốc và lún cục bộ mặt đường trên cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu là hiện tượng mặt đường tại đoạn Km1+880 đến Km1+930 qua khu vực sông Buông bị lún cục bộ và xuất hiện vết nứt dọc dài khoảng 40m chỉ sau vài tháng đưa vào khai thác tạm, đặt ra nghi vấn về chất lượng công trình, tính đầy đủ của khảo sát địa chất và trách nhiệm của các bên tham gia dự án. Ở một dự án cao tốc có tổng mức đầu tư được mô tả là hơn 6.000 tỷ đồng, việc để xảy ra hiện tượng hư hỏng ngay trong giai đoạn khai thác tạm không thể xem là chuyện “rủi ro kỹ thuật bình thường”. Khi người dân mới bắt đầu kỳ vọng vào một trục giao thông hiện đại, thì vết nứt dài 40m ở khu vực sông Buông lại trở thành biểu tượng cho nỗi lo: tiền đã chi nhiều, liệu chúng ta có nhận lại được một tuyến cao tốc xứng đáng về chất lượng và độ an toàn? Một câu hỏi cần nói rõ là: tại sao hiện tượng lún cục bộ và nứt dọc lại xuất hiện chỉ từ giữa tháng 8, tức vài tháng sau khi dự án thành phần 1 được khai thác tạm từ ngày 18.5? Điều này cho thấy rủi ro không chỉ nằm ở bản thân điểm nền đất yếu mà còn ở cách hệ thống giám sát, cảnh báo và đánh giá chất lượng đang vận hành.
Hiện trường sự cố: nền đất yếu, cao độ đắp lớn và những quyết định kỹ thuật
Thông tin từ cơ quan quản lý cho biết vị trí lún cục bộ mặt đường và vết nứt dọc nằm ở đoạn Km1+880 đến Km1+930, khu vực sông Buông thuộc phường Phước Tân, thành phố Đồng Nai. Đây là đoạn nền đất yếu, gần lòng sông, nơi nền đường phải đắp cao khoảng 8,7m – một điều kiện địa chất rõ ràng đòi hỏi thiết kế và biện pháp thi công phải thận trọng hơn mức bình thường. Chính tại đây, sau vài tháng khai thác, phần mặt đường bên phải xuất hiện lún cục bộ và vết nứt dọc dài khoảng 40m; hiện các cơ quan cho biết vết nứt chưa phát triển thêm về chiều rộng lẫn chiều dài. Một phát biểu đáng chép lại là: "khu vực xuất hiện vết nứt nằm trên nền đất yếu, gần lòng sông Buông, nền đường tại đây phải đắp cao khoảng 8,7m". Về mặt kỹ thuật, nền đất yếu không phải là điều bất ngờ mà hoàn toàn có thể nhận diện từ giai đoạn khảo sát. Bởi vậy, khi sự cố xuất hiện, dư luận có lý do để nghi ngờ những mắt xích nào trong chuỗi khảo sát – thiết kế – thẩm định – thi công đã không làm hết phần việc của mình trong đảm bảo chất lượng công trình.
Tám nhà thầu, hai gói xây lắp và bài toán trách nhiệm tập thể
Dự án thành phần 1 cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu có chiều dài khoảng 16km, tổng mức đầu tư được nêu là hơn 6.000 tỷ đồng và được chia thành hai gói thầu xây lắp chính với sự tham gia của 8 doanh nghiệp trong hai liên danh. Gói thầu số 18, trị giá gần 1.262 tỷ đồng, đảm nhiệm đoạn Km0+000 – Km6+200, do liên danh gồm Tổng công ty cổ phần Xây dựng Trường Sơn, Công ty cổ phần Xây dựng và Lắp máy Trung Nam, Công ty cổ phần Xây dựng Dịch vụ và Thương mại 68 và Công ty cổ phần 479 Hòa Bình thực hiện. Đáng chú ý, đây chính là gói thầu đang phải xử lý vị trí lún, nứt cục bộ mặt đường vừa được ghi nhận. Gói thầu số 21, giá trị hơn 1.400 tỷ đồng, đảm nhiệm đoạn Km6+200 – Km16+000, do liên danh gồm Công ty cổ phần Lizen, Công ty cổ phần Hải Đăng, Công ty cổ phần Xây lắp 368 và Tổng công ty cổ phần Xây dựng số 1 thi công. Nhiều nhà thầu cùng tham gia là điều bình thường ở các dự án lớn, nhưng nó đồng nghĩa với bài toán trách nhiệm tập thể: khi sự cố xuất hiện, không thể để mọi bên núp sau cụm từ "địa chất phức tạp" rồi chuyển hết gánh nặng sang thiên nhiên. Với 2.662 tỷ đồng giá trị hai gói xây lắp chính, yêu cầu về chất lượng thi công và kiểm soát rủi ro phải được đặt ngang với quy mô của nguồn lực bỏ ra.
Cách xử lý sự cố: kịp thời về hình thức, chưa đủ để trấn an về chất lượng
Trước sự cố lún cục bộ mặt đường và vết nứt dọc, cơ quan chức năng đã nhanh chóng triển khai các bước xử lý. Ngày 22.9, đơn vị tư vấn thiết kế tiến hành khoan địa chất tại phạm vi xuất hiện hư hỏng để đánh giá và đưa ra phương án xử lý nhằm đảm bảo ổn định nền đường và an toàn trong quá trình khai thác. Ban quản lý dự án cho biết đơn vị tư vấn đang thí nghiệm địa chất của 2 hố khoan để có cơ sở đề xuất giải pháp. Về mặt thi công, nhà thầu gói thầu số 18 đã đưa máy móc và nhân lực tới hiện trường, tiến hành khoan, cắt và bóc lớp bê tông nhựa hiện hữu trước khi thảm lại mặt đường; công việc dự kiến hoàn thành trong ngày 1.10. Đồng thời, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn đã lắp đặt biển báo hạn chế tốc độ 60km/h tại khu vực này để bảo đảm an toàn. Những bước xử lý này cho thấy phản ứng tương đối nhanh về mặt kỹ thuật và an toàn giao thông. Tuy vậy, chúng mới chỉ trả lời câu hỏi "làm gì để đi tạm" chứ chưa chạm đến nỗi lo lớn hơn của xã hội: liệu căn nguyên của sự cố đã được nhận diện đến nơi đến chốn, và liệu có cơ chế nào để các bên chịu trách nhiệm nếu chất lượng công trình không đạt như kỳ vọng?
Từ Biên Hòa Vũng Tàu đến bài học quốc gia về chất lượng công trình
Cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu dài 54km, đi qua địa phận Đồng Nai và khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, khởi công từ tháng 6.2023 và toàn tuyến đã được khai thác tạm từ ngày 18.5. Đây không chỉ là một dự án giao thông, mà là một phép thử đối với năng lực thực hiện các công trình hạ tầng lớn trong giai đoạn mới. Khi một đoạn tuyến thuộc dự án có tổng mức đầu tư hơn 6.000 tỷ đồng vừa khai thác đã xuất hiện lún cục bộ mặt đường và vết nứt dài khoảng 40m, xã hội có quyền đặt lại câu hỏi về chuẩn mực chất lượng công trình. Dù hiện tượng tại khu vực nền đất yếu chưa đủ để kết luận nguyên nhân xuất phát từ chất lượng thi công, như thông tin chính thức đã nêu, thì kết quả khảo sát địa chất và đánh giá kỹ thuật vẫn phải được công bố minh bạch, đi kèm phân định rõ trách nhiệm nếu có. Bài học lớn ở đây là: mọi tuyến cao tốc không chỉ cần được thông xe đúng tiến độ, mà còn phải được bảo vệ bằng một hệ thống giám sát chất lượng nghiêm khắc, trong đó nhà thầu, tư vấn và cơ quan quản lý không thể né tránh trách nhiệm khi rủi ro xuất hiện. Vết nứt đường cao tốc ở sông Buông sẽ là lời nhắc nhở lâu dài rằng thành công hạ tầng quốc gia được đo bằng độ bền vững, chứ không chỉ bằng ngày khánh thành.
