Đà hút tiền mới nghiêng về ngân hàng tư nhân
Tiền gửi ngân hàng là khoản tiền cá nhân và tổ chức gửi tại các tổ chức tín dụng, thường dưới dạng tiền gửi thanh toán hoặc tiết kiệm có kỳ hạn. Trong chín tháng đầu năm, VPBank và Sacombank vượt một số ngân hàng quốc doanh về lượng tiền gửi tăng ròng, cho thấy thế cân bằng huy động đang dịch chuyển dù quy mô của nhóm quốc doanh vẫn lớn hơn nhiều. Trong 28 ngân hàng được thống kê, khách hàng gửi thêm khoảng 1,37 triệu tỷ đồng. VPBank dẫn đầu về mức tăng tuyệt đối với 165.002 tỷ đồng; Sacombank cũng hút thêm 157.080 tỷ đồng, vượt mức tăng của VietinBank và BIDV. Đây không phải dấu hiệu các ngân hàng tư nhân đã vượt nhóm quốc doanh về tổng nguồn vốn. Nhưng xét khả năng giành dòng tiền mới, họ đang cho thấy sức cạnh tranh đáng kể.
Lãi suất cao là lợi thế hút khách, nhưng không miễn phí
Động lực phía sau cuộc đua khá rõ: tín dụng tăng nhanh hơn huy động, khiến ngân hàng cần bổ sung vốn trong lúc cạnh tranh tiền gửi ngày càng căng. Lãi suất tiền gửi bình quân trong tháng 9 tăng thêm 0,1 điểm phần trăm; các mức ưu đãi được khảo sát phổ biến khoảng 8,7–9%/năm cho kỳ hạn 12 tháng và 8,8–9,4%/năm cho kỳ hạn 24 tháng, tùy điều kiện từng ngân hàng. Một số chương trình còn đưa lãi suất vượt 9%/năm, nhưng thường kèm yêu cầu về số tiền gửi hoặc nhóm khách hàng. Người gửi tiền có thêm lý do chuyển tiền khỏi tài khoản thanh toán để hưởng lợi suất cao hơn. Tuy nhiên, ngân hàng càng dựa vào ưu đãi để hút vốn thì càng phải trả giá bằng chi phí huy động lớn hơn; tăng trưởng tiền gửi vì thế không đồng nghĩa với biên lợi nhuận được bảo vệ.
Nhóm quốc doanh vẫn nắm phần lớn nền tiền gửi
Khoảng cách về quy mô cho thấy vì sao đà tăng nhanh của khối tư nhân chưa thể đảo ngược vị thế toàn hệ thống. BIDV, VietinBank và Vietcombank nắm hơn 6,08 triệu tỷ đồng tiền gửi khách hàng, tương đương khoảng 42,3% tổng số dư của 28 ngân hàng được khảo sát. BIDV đứng đầu với khoảng 2,36 triệu tỷ đồng; VietinBank đạt gần 1,94 triệu tỷ đồng, còn Vietcombank có khoảng 1,78 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, VPBank và Sacombank tăng nhanh từ nền quy mô thấp hơn, nhờ vậy có thể vượt các đối thủ quốc doanh về lượng tiền gửi mới mà chưa tiệm cận họ về tổng số dư. Bức tranh này nhấn mạnh hai cuộc đua khác nhau: ngân hàng quốc doanh giữ lợi thế nền vốn lớn, còn một số ngân hàng tư nhân đang cạnh tranh quyết liệt để giành thêm khách hàng.
CASA suy yếu đặt dấu hỏi về chất lượng nguồn vốn
Vốn huy động tăng là một chuyện; giữ được nguồn vốn rẻ mới là thước đo quan trọng hơn. Trong chín tháng đầu năm, tỷ lệ tiền gửi CASA giảm tại hầu hết ngân hàng, khi khách hàng chuyển một phần tiền từ tài khoản thanh toán sang tiết kiệm có kỳ hạn để hưởng lãi cao hơn. CASA của 29 ngân hàng niêm yết đạt 16,67% vào cuối tháng 9, giảm 1,68 điểm phần trăm so với đầu năm; số dư tiền gửi không kỳ hạn là 2,79 triệu tỷ đồng. MB vẫn dẫn đầu về tỷ lệ CASA, đạt 33,14%. Chỉ tám ngân hàng ghi nhận tỷ lệ này tăng, cho thấy sức ép không chỉ nằm ở tốc độ huy động mà còn ở cơ cấu vốn. Nhà điều hành đã yêu cầu giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm lãi suất niêm yết kỳ hạn từ sáu tháng và cảnh báo không chạy đua gây bất ổn; nhiều ngân hàng vẫn tiếp tục cộng lãi trong tuần đầu tháng 11. Nếu cuộc đua kéo dài, chi phí vốn và khả năng giữ CASA sẽ là phép thử thực chất.
