Bức tranh tuyển sinh: STEM bùng nổ, vi mạch thành tâm điểm mới
Tuyển sinh đại học 2026 là quá trình các trường sử dụng dữ liệu nguyện vọng, phổ điểm và quy trình lọc ảo toàn quốc để xác định điểm chuẩn, phản ánh xu hướng đăng ký ngành và sự dịch chuyển ưu tiên nghề nghiệp của thí sinh và phụ huynh trên nền bối cảnh bùng nổ các lĩnh vực STEM và công nghiệp chip bán dẫn. Đến nay, các trường đã tải về dữ liệu thí sinh xét tuyển từ hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chuẩn bị cho chuỗi lọc ảo nhiều vòng, trong đó hôm nay diễn ra lọc ảo nhóm phía nam lần 8, 9 và toàn quốc lần 4, 5. Đây không phải màn “đếm nguyện vọng” đơn thuần, mà là thời điểm xác lập mặt bằng cạnh tranh mới khi nhóm ngành STEM ghi nhận tới 2,37 triệu nguyện vọng đăng ký ở kỳ thi tốt nghiệp vừa qua.
Với cú hích từ chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn, nhóm ngành vi mạch bán dẫn đang nhận được sự quan tâm lớn từ thí sinh và phụ huynh. Điều đáng nói là cùng lúc, các trường công lập ghi nhận tỷ lệ đăng ký vào các ngành công nghệ, kỹ thuật, logistics, kinh tế số tăng vọt; có trường tới 77,7% thí sinh chọn nhóm STEM. Điều này cho thấy, cuộc chơi tuyển sinh không còn xoay quanh vài ngành kinh tế – ngoại thương quen thuộc, mà đang dịch chuyển mạnh sang những lĩnh vực gắn trực tiếp với chuyển đổi số và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những con số biết nói: trường công lập và làn sóng nguyện vọng bất ngờ
Dữ liệu năm nay phơi bày một thực tế: thí sinh không còn chọn ngành một cách cảm tính, mà đang “dồn quân” vào những nơi họ tin có cơ hội nghề nghiệp cao. Một trường kinh tế – luật ghi nhận gần 21.000 thí sinh, trong đó nguyện vọng 1–3 chiếm gần 17.000 – con số cho thấy sự tính toán khá kỹ về thứ tự ưu tiên. Ở một trường công lập khác thuộc khối công thương, tổng số nguyện vọng đăng ký lên tới gần 146.000, với các ngành công nghệ kỹ thuật điện – điện tử, logistics, kỹ thuật điều khiển và tự động hóa liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu. Tại một trường ven biển, khoảng 12.000 thí sinh với gần 30.000 nguyện vọng, trong đó 4.555 là nguyện vọng 1, đã tạo áp lực cạnh tranh rõ rệt ở nhiều ngành.
Điểm bất ngờ là các chuyên ngành mới không hề “ế” mà ngược lại nổi lên như lựa chọn xu thời: kinh tế số, kế toán và phân tích dữ liệu, luật và công nghệ bất ngờ có số nguyện vọng đăng ký cao. Một trường kỹ thuật ghi nhận tới 77,7% thí sinh đăng ký vào nhóm STEM, với những ngành như công nghệ kỹ thuật cơ khí, điện – điện tử, thiết kế vi mạch, cơ khí – tự động hóa đều vượt ngưỡng 20 chọn 1. Quan sát này cho thấy thí sinh đã nhanh hơn chính các dự báo thị trường: họ sẵn sàng “rẽ làn” sang ngành lạ miễn là nhìn thấy câu chuyện việc làm thuyết phục.
Điểm chuẩn dự báo: ai sẽ trả giá cho cuộc đổ xô vào ngành hot?
Khi dữ liệu đã trong tay, các trường bắt đầu tính toán điểm cộng, điểm thưởng để đưa ra phương án điểm chuẩn dự kiến cho lần lọc ảo đầu tiên từ ngày 4.8. Quy trình lọc ảo toàn quốc sẽ đi đến lần cuối vào chiều 9.8 để xác định danh sách trúng tuyển và điểm chuẩn từng ngành. Trong bối cảnh đó, thí sinh cần hiểu thẳng thắn một điều: điểm chuẩn dự báo ở nhiều nơi sẽ không còn “dễ thở”. Ở nhóm ngành pháp luật tại một trường kinh tế – luật, điểm chuẩn được dự báo nằm ở vùng khá cao khoảng 70–90/100 điểm – mức đủ để loại ngay những hồ sơ “nhắm cho vui”.
Ở các trường kỹ thuật và đa ngành, xu hướng cũng không hề dịu: những ngành công nghệ thông tin, truyền thông đa phương tiện, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, công nghệ kỹ thuật ô tô, kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, quản trị kinh doanh, marketing nhiều khả năng có điểm chuẩn cao hơn đáng kể so với điểm sàn xét tuyển. Một trường ven biển còn dự báo các ngành kỹ thuật điện, công nghệ thông tin, khoa học hàng hải, quản trị du lịch – lữ hành, quản trị khách sạn có thể tăng từ 0,5–1 điểm. Trong khi đó, một phân hiệu ngoại thương tại TP.HCM dự kiến công bố điểm trúng tuyển vào ngày 10.8, hứa hẹn thêm một “cú sốc” cạnh tranh ở nhóm kinh tế đối ngoại và logistics toàn cầu.
Ngành chip bán dẫn: rào cản điểm số cao nhưng không phải lối rẽ duy nhất
Nếu phải chọn một biểu tượng cho xu hướng đăng ký ngành năm nay, đó chắc chắn là ngành chip bán dẫn. Nhóm ngành vi mạch bán dẫn đang nhận được sự quan tâm lớn từ thí sinh và phụ huynh, nhưng đi kèm là yêu cầu đầu vào thuộc hàng khắt khe nhất hệ thống. Văn bản hướng dẫn tuyển sinh nêu rõ: thí sinh đăng ký chương trình vi mạch bán dẫn bậc đại học cần đạt tối thiểu 7,5 điểm môn Toán và tổng điểm tổ hợp từ 22,75 trở lên. Đây là “bộ lọc” cho nhóm thiết kế, nghiên cứu vi mạch – những vị trí đòi hỏi năng lực toán học và tư duy trừu tượng cao, không phù hợp với kiểu chọn ngành theo phong trào.
Tuy nhiên, nhìn vào chuỗi giá trị bán dẫn, cơ hội không chỉ nằm ở nhóm nghiên cứu. Theo quan sát tại một trung tâm công nghiệp bán dẫn lớn ở Đức, khoảng 70% lực lượng lao động làm ở khâu vận hành, đóng gói, kiểm thử; nhóm nghiên cứu và thiết kế chỉ chiếm phần còn lại. Ở Việt Nam, phân khúc đóng gói – kiểm thử đang phát triển rõ nét với những nhà máy quy mô lớn, kéo theo nhu cầu tuyển kỹ thuật viên trình độ cao đẳng. Các chương trình đào tạo ứng dụng, bậc cao đẳng, gắn chặt với doanh nghiệp vì thế trở thành lối rẽ thực tế cho học sinh có thiên hướng thực hành, muốn sớm gia nhập lực lượng vận hành sản xuất. Nói cách khác, ngành chip không phải chỉ dành cho “top điểm”, mà mở rộng cho nhiều cấu hình năng lực khác nhau.
Xu hướng đăng ký ngành và bài học lựa chọn tỉnh táo cho thí sinh
Làn sóng STEM và vi mạch, cộng với sự lên ngôi của kinh tế số, logistics, luật gắn công nghệ, đang tái định nghĩa xu hướng đăng ký ngành. Các ngành thuộc lĩnh vực STEM được ghi nhận có sức hút mạnh mẽ với thí sinh tại nhiều trường, trong khi những chuyên ngành mới như kinh tế số, kế toán và phân tích dữ liệu, luật và công nghệ, kỹ thuật y sinh, quản trị số và kinh doanh quốc tế lại gây bất ngờ khi có lượng nguyện vọng cao. Ngành công nghệ thực phẩm ở một trường công thương thậm chí có số nguyện vọng 1 cao nhất, còn logistics và quản lý chuỗi cung ứng dẫn đầu ở các nguyện vọng 2, 3, 4. Điều này chứng tỏ thí sinh đã bắt đầu nhìn xa hơn bằng cấp, tập trung nhiều hơn vào tính ứng dụng và khả năng gắn với chuyển đổi số.
Thực tế, các ngành gắn với kinh tế số, chuỗi cung ứng và công nghệ đang trở thành lựa chọn của nhiều thí sinh, song điều này cũng đồng nghĩa rủi ro “tắc nghẽn” nếu quá nhiều người chen vào cùng một cửa. Nhóm ngành đào tạo ứng dụng bậc cao đẳng được đánh giá là mở ra lựa chọn phù hợp cho những học sinh ưa thực hành, muốn sớm rèn kỹ năng để đi làm. Trong bối cảnh điểm chuẩn dự báo tăng, những lựa chọn thực tế này không phải phương án “hạ cánh mềm” mà là chiến lược đường dài khôn ngoan. Kết luận công bằng là: thay vì chạy theo ngành hot trên mặt báo, thí sinh nên đọc kỹ dữ liệu nguyện vọng, hiểu rõ yêu cầu đầu vào từng hệ đào tạo, rồi chọn lộ trình phù hợp với sức học và phong cách học của chính mình.
