Chính sách tuyển sinh mới: bỏ điểm cộng đại học, giữ điểm ưu tiên
Chính sách tuyển sinh mới dự kiến từ 2027 quy định các trường đại học không còn được cộng thêm điểm cho chứng chỉ IELTS, giải học sinh giỏi hay các thành tích bổ sung, mà chỉ được tính điểm ưu tiên khu vực và đối tượng chính sách trong xét tuyển, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa điểm thi thực tế và điểm xét tuyển, cũng như giảm nguy cơ bất bình đẳng giữa thí sinh. Đây là một thay đổi có tính xoay trục trong cách chúng ta nhìn nhận công bằng tuyển sinh: thay vì đa tầng ưu đãi điểm cộng, Bộ GD&ĐT muốn quay về thang điểm thi làm chuẩn chung cho toàn bộ hệ thống. Nội dung này nằm trong Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh và đào tạo đại học, được Bộ công bố ngày 17/9 để lấy ý kiến. Dù mới ở mức dự thảo, thông điệp đã rất rõ: cuộc chơi điểm số đang được thiết kế lại.
Vì sao bỏ điểm cộng IELTS và giải học sinh giỏi được xem là cần thiết?
Quan điểm của Bộ GD&ĐT là điểm cộng đang làm méo mó sự công bằng và thứ tự thí sinh trong tuyển sinh đại học. Thứ nhất, cơ hội tiếp cận các chứng chỉ như IELTS, kỳ thi học sinh giỏi hay hoạt động được cộng điểm phụ thuộc mạnh vào điều kiện kinh tế, nơi sinh sống và khả năng chi trả; học sinh ở đô thị, trường top thường có lợi thế hơn nhiều so với vùng khó khăn. Thứ hai, cùng một chứng chỉ nhưng mỗi trường lại quy định mức cộng khác nhau, khiến hệ thống xét tuyển thiếu minh bạch, thí sinh khó đoán định chiến lược. Hiện nay, giải học sinh giỏi quốc gia có thể được cộng tối đa 3 điểm, thành tích hoặc năng khiếu đặc biệt tối đa 1,5 điểm, chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế tối đa 1,5 điểm, nhưng tổng điểm cộng và ưu tiên bị khống chế ở mức 3/30. Theo GS Nguyễn Tiến Thảo, “điểm cộng có thể tạo bất bình đẳng” và thậm chí ghi nhận một năng lực hai lần, vừa quy đổi điểm, vừa cộng thêm, làm sai lệch kết quả xếp hạng thí sinh.
Tác động tới thí sinh: từ cuộc đua chứng chỉ sang cuộc đua điểm thi
Trong vài năm qua, việc cộng điểm cho IELTS và giải học sinh giỏi đã tạo ra khoảng cách đáng kể giữa điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm xét tuyển đại học. Năm gần nhất, cả nước chỉ có 5 thủ khoa đạt 30/30 điểm ở tổ hợp 3 môn thi tốt nghiệp THPT, nhưng ở nhiều trường, hàng trăm thí sinh đạt hoặc vượt mốc 30 điểm xét tuyển nhờ điểm cộng và ưu tiên. Điều này làm xuất hiện những trường hợp thí sinh thi 25,75 điểm nhưng xét tuyển ngành Y khoa vẫn lên đến 29,21 điểm nhờ 3,46 điểm cộng và ưu tiên. Khi bỏ điểm cộng đại học từ 2027, lợi thế điểm số trực tiếp từ IELTS xét tuyển và từ giải học sinh giỏi tuyển sinh sẽ không còn được các trường sử dụng như hiện nay. Đối với thí sinh, thông điệp không khó hiểu: thay vì dồn quá nhiều nguồn lực cho chứng chỉ bổ sung chỉ để “gỡ” vài điểm, họ buộc phải trở về với nền tảng là điểm thi chính thức, vì đó sẽ là thước đo gần như duy nhất quyết định cánh cửa đại học.
IELTS và thành tích vẫn còn giá trị, nhưng sẽ được dùng “đúng chỗ” hơn
Bỏ điểm cộng không đồng nghĩa IELTS trở nên vô nghĩa trong tuyển sinh. Dự thảo nhấn mạnh các chứng chỉ năng lực ngoại ngữ vẫn có thể dùng để quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, hoặc để chứng minh điều kiện đầu vào với những chương trình đào tạo bằng ngoại ngữ. Khác biệt nằm ở cách dùng: chứng chỉ được xem như minh chứng cho năng lực trực tiếp liên quan đến phương thức xét tuyển, chứ không phải một khoản điểm thưởng nằm ngoài thang đo. Cách tiếp cận này hạn chế tình trạng cùng một chứng chỉ nhưng mỗi trường quy đổi một kiểu, tạo sự nhất quán và rõ ràng hơn cho thí sinh. Nói cách khác, IELTS xét tuyển 2027 trở đi vẫn là lợi thế – nhưng là lợi thế chuyên môn, không phải “phụ kiện” điểm cộng. Đây là tín hiệu tích cực nếu chúng ta muốn năng lực thực sự được đánh giá đúng và ở đúng vị trí trong quy trình tuyển sinh.
Chuẩn bị xét tuyển đại học trong bối cảnh mới: tập trung vào năng lực cốt lõi
Từ 2027, các trường chỉ còn được sử dụng điểm ưu tiên khu vực và đối tượng chính sách trong xét tuyển, không được tự đặt thêm bất kỳ điểm cộng nào cho thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung. Đồng thời, Bộ dự kiến siết số phương thức tuyển sinh: mỗi trường được dùng tối đa 5 phương thức (không tính xét thẳng và cử tuyển) từ 2027, mỗi ngành chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức, và đến 2028 có thể chỉ còn một phương thức cho mỗi ngành. Điều đó buộc học sinh phải chuẩn bị xét tuyển đại học trên nền tảng năng lực cốt lõi ở các môn thi chính, thay vì hy vọng vào “cửa sau” từ điểm cộng. Về chiến lược, chứng chỉ quốc tế và hoạt động thành tích vẫn nên được theo đuổi, nhưng với mục tiêu dài hạn là năng lực học tập và cơ hội học tập quốc tế, không chỉ để săn thêm vài điểm khuyến khích. Khi luật chơi minh bạch hơn, những em có nền tảng học lực vững, tư duy tốt sẽ ít bị “thiệt” trước các điểm ưu đãi mang tính điều kiện hơn là năng lực.
