Việt Nam – cửa ngõ chiến lược cho nông sản Canada vào ASEAN
Việt Nam mở cửa cho nông sản Canada vào thị trường ASEAN nghĩa là nước ta không chỉ nhập khẩu nông sản chất lượng cao từ Canada, mà còn trở thành điểm trung chuyển, hợp tác sản xuất và chế biến để các sản phẩm này đi tiếp vào các nước Đông Nam Á, hình thành một chuỗi cung ứng nông nghiệp liên kết sâu giữa hai nền kinh tế. Tại hội thảo về quan hệ đối tác thương mại và đầu tư nông nghiệp Canada - Việt Nam do Hội đồng Thương mại Canada - Việt Nam tổ chức, đại diện cơ quan chính phủ, giới nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước đã bàn thẳng vào câu chuyện đưa Việt Nam trở thành “cửa ngõ” cho nông sản Canada tại khu vực. Đây không phải là một ý tưởng lý thuyết, mà dựa trên nền thương mại hai chiều đã hình thành rõ ràng: Canada cung cấp nông sản và công nghệ, Việt Nam có năng lực chế biến và vị trí kết nối ASEAN.
Từ thị trường tiêu thụ đến mắt xích chuỗi cung ứng nông nghiệp
Trong vài năm gần đây, cách doanh nghiệp Canada nhìn vào Việt Nam đã chuyển từ “thị trường bán hàng” sang “mắt xích chuỗi cung ứng nông nghiệp ASEAN”. Thay vì chỉ tìm đầu ra cho lúa mì, đậu tương hay thịt bò, họ quan tâm nhiều hơn đến chuỗi cung ứng, công nghệ và khả năng đặt chân dài hạn tại khu vực. Cơ cấu thương mại hiện nay cho thấy hai nền kinh tế bổ trợ nhau: Canada có nguồn cung nông sản, thủy sản và công nghệ; Việt Nam có năng lực sản xuất, chế biến và tiếp cận thị trường khu vực. Ghép được hai lợi thế này vào cùng một chuỗi giá trị sẽ tạo ra cơ hội lớn hơn nhiều so với việc chỉ tăng thêm một vài mặt hàng xuất khẩu nông sản hay nhập khẩu thuần túy. Đây là điểm then chốt: Việt Nam phải chủ động đề xuất mô hình hợp tác chuỗi, thay vì hài lòng với vai trò người mua – người bán.
Đa dạng hóa thương mại và áp lực xây dựng chuỗi bền vững
Động lực lớn nhất khiến Canada tìm đến Việt Nam là nhu cầu đa dạng hóa thương mại và giảm phụ thuộc vào thị trường Bắc Mỹ. Trong bối cảnh địa chính trị và khí hậu biến động, dựa vào một vài thị trường truyền thống là chiến lược đầy rủi ro. Đối với nông sản Canada ASEAN, Việt Nam được nhìn nhận như một thị trường ưu tiên và cửa ngõ chiến lược cho khu vực Đông Nam Á. Theo đại diện Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Canada, Việt Nam có thể đồng thời là thị trường tiêu thụ và điểm tựa để doanh nghiệp Canada mở rộng hoạt động trong khu vực. Song song, yêu cầu xây dựng chuỗi cung ứng nông sản bền vững ngày càng rõ: chất lượng ổn định, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu Việt Nam không nhanh chóng định vị mình trong chuỗi cung ứng nông nghiệp khu vực, cơ hội sẽ rơi vào tay các đối thủ láng giềng.
Lợi thế chất lượng của Canada gặp năng lực chế biến của Việt Nam
Điểm yếu của Canada khi vào thị trường ASEAN là khoảng cách địa lý, kéo theo chi phí vận chuyển cao, khó cạnh tranh nếu chỉ dựa trên giá. Tuy nhiên, nông sản Canada có lợi thế rõ rệt về độ tin cậy, an toàn thực phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc, chất lượng dinh dưỡng và tiêu chuẩn môi trường – những yếu tố phù hợp với xu hướng tiêu dùng cao cấp tại ASEAN. Đây là gợi ý chiến lược: tập trung vào phân khúc ngách, sản phẩm chất lượng cao, thay vì chạy đua giá rẻ. Về phía Việt Nam, thế mạnh nằm ở năng lực chế biến, sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng như tôm, cá phi lê và thực phẩm chế biến xuất khẩu. Nếu Việt Nam trở thành trung tâm chế biến nông sản Canada ASEAN, chúng ta sẽ không chỉ “bán công rẻ, mua hàng đắt”, mà tham gia sâu vào khâu tạo giá trị, đóng vai trò đối tác chứ không phải đơn thuần là khách hàng.
Từ thương mại hàng hóa đến hợp tác công nghệ và chiến lược dài hạn
Điều đáng chú ý là hợp tác Việt Nam - Canada đang mở rộng mạnh sang nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nông nghiệp. Các lĩnh vực như nông nghiệp chính xác, thủy canh, công nghệ phân bón, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, giảm phát thải và hệ thống đo lường tín chỉ carbon được xem là hướng đi tiềm năng. Giáo sư Huy Đặng nhấn mạnh thủy canh có thể tiết kiệm tới 90% lượng nước, phù hợp với các khu vực bị xâm nhập mặn hoặc phải hạn chế khai thác nước ngầm, như Đồng bằng sông Cửu Long. Nhóm nghiên cứu của ông dự kiến phối hợp với một viện nghiên cứu lúa tại Cần Thơ để thử nghiệm công nghệ ngoài thực địa. Các doanh nghiệp Canada tham dự hội thảo cũng nói rõ rằng muốn xây dựng quan hệ lâu dài, chứ không chỉ là những thương vụ ngắn hạn. Nếu Việt Nam biết tận dụng, cầu nối nông sản Canada ASEAN sẽ trở thành trụ cột trong hợp tác kinh tế, nâng vị thế của chúng ta trong khu vực.
