Làn sóng hải sản Canada tại Việt Nam: xu hướng không còn bên lề
Làn sóng hải sản Canada vào thị trường Việt Nam là hiện tượng nhập khẩu tăng nhanh các mặt hàng như cua tuyết, tôm hùm và hàu từ Canada, được thúc đẩy bởi giá cạnh tranh, ưu đãi thuế CPTPP và chiến lược mở rộng thị trường của tỉnh Nova Scotia, khiến Việt Nam trở thành một trong những điểm đến quan trọng của chuỗi cung ứng hải sản Bắc Mỹ trong những năm gần đây. Điểm đáng nói không phải ở vài container hải sản mới về, mà ở việc cán cân hải sản Canada Việt Nam đã đổi khác: Việt Nam từ thị trường tiềm năng trở thành đối tác chiến lược. Dữ liệu hải quan cho thấy kim ngạch xuất khẩu hải sản từ Canada sang Việt Nam tăng từ 44 triệu USD năm 2023 lên 61 triệu USD năm 2025, tiếp tục đạt 43,2 triệu USD trong 8 tháng đầu năm 2026, tăng 28,2% so với cùng kỳ. Đây không còn là xu hướng ngắn hạn, mà là một cuộc “tăng tốc” thực sự đặt ra câu hỏi: chúng ta sẽ tận dụng hay để vuột mất cơ hội?
Giá cạnh tranh: vũ khí sắc bén của cua tuyết và tôm hùm Canada
Nếu phải chọn một lý do vì sao hải sản Canada bỗng trở nên phổ biến, thì câu trả lời nằm ở giá. Tôm hùm Canada loại 500–600 gram được bán tại Việt Nam khoảng 950.000–1.100.000 đồng/kg, trong khi loại từ 1 kg trở lên ở mức 1.300.000–1.400.000 đồng/kg. Mức này thấp hơn đáng kể so với tôm hùm Australia khoảng 3.500.000 đồng/kg và tôm hùm xanh nuôi trong nước khoảng 1.500.000 đồng/kg. Khi sản phẩm nhập khẩu cao cấp có giá mềm hơn hàng nội địa và nhiều đối thủ khác, người tiêu dùng Việt Nam có lý do để thử. Không chỉ tôm hùm, cua tuyết Canada sống dao động quanh 1.400.000–1.500.000 đồng/kg, thấp hơn khoảng 30% so với một số loại cua nhập khẩu khác, trong khi hàu Canada khoảng trên 400.000 đồng/kg, rẻ hơn nhiều so với hàu Pháp khoảng một triệu đồng/kg. Quản lý một cửa hàng hải sản tại TP HCM khẳng định hàng Canada được khách lựa chọn nhờ “giá tương đối cạnh tranh và chất lượng ổn định”. Nói cách khác, họ đang đánh đúng tâm lý người Việt: thích hải sản ngon, nhưng phải hợp túi tiền.
CPTPP ưu đãi thuế và Nova Scotia: động cơ tăng tốc xuất khẩu
Giá tốt không tự nhiên mà có. Đằng sau bước nhảy của cua tuyết Canada nhập khẩu vào Việt Nam là sự kết hợp giữa ưu đãi CPTPP ưu đãi thuế và nguồn cung dồi dào từ Nova Scotia. Một số mặt hàng đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi theo CPTPP được áp thuế nhập khẩu 0%, trực tiếp kéo chi phí xuống khi vào Việt Nam. Kể từ khi hiệp định có hiệu lực với Việt Nam vào ngày 14/1/2019, gần 83% dòng thuế đối với thủy hải sản Canada bị xóa bỏ ngay, phần còn lại được cắt giảm theo lộ trình tối đa 15 năm. Đây là lợi thế pháp lý mà nếu doanh nghiệp Việt không chủ động khai thác, các nhà cung cấp nước ngoài sẽ làm thay. Ở phía nguồn cung, Nova Scotia – tỉnh xuất khẩu thủy hải sản hàng đầu của Canada – đang chủ động tìm thị trường mới. Cua tuyết là sản phẩm lớn nhất về giá trị trong xuất khẩu hải sản của tỉnh sang Việt Nam, khoảng 35 triệu CAD, tiếp theo là tôm hùm với khoảng 8 triệu CAD. Ông Jason Hollett cho biết Việt Nam đã trở thành thị trường xuất khẩu hải sản lớn thứ bảy của Nova Scotia, trong bối cảnh tỉnh này triển khai Chiến lược phát triển ngành hải sản 2026–2029, đặt trọng tâm vào đa dạng hóa thị trường. Tóm lại, Việt Nam không nằm ở rìa bản đồ chiến lược, mà đang ở gần trung tâm.
Tác động tới người tiêu dùng Việt Nam: từ đặc sản nhà hàng tới bữa ăn gia đình
Lợi thế giá và thuế đã nhanh chóng phản ánh vào thực tế tiêu dùng. Cua tuyết, tôm hùm và hàu Canada xuất hiện ngày càng nhiều tại các cửa hàng hải sản ở đô thị lớn, không còn là món “chỉ có trong nhà hàng cao cấp”. Quản lý một cửa hàng ở trung tâm TP HCM cho biết các mặt hàng này thường được bán khá nhanh, cho thấy chúng đang dịch chuyển từ phân khúc siêu cao cấp sang nhóm có thể tiếp cận với nhiều tầng lớp khách hàng hơn. Đối với người tiêu dùng, điều quan trọng không chỉ là giá mà còn là độ ổn định. Đại diện doanh nghiệp nhập khẩu đánh giá giá bán ổn định và cạnh tranh giúp hải sản Canada tiếp cận được nhiều nhóm khách hàng hơn. Nói cách khác, người Việt đang có thêm lựa chọn hải sản cao cấp với mặt bằng giá dễ chấp nhận. Điều này tạo áp lực cạnh tranh rõ rệt lên tôm hùm xanh nội địa và các nguồn hàng nhập khẩu khác, buộc các bên phải cải thiện chất lượng, tối ưu chi phí và đa dạng sản phẩm nếu không muốn đánh mất phân khúc trung – cao cấp đầy tiềm năng.
Cơ hội và bài toán chiến lược cho Việt Nam trong cuộc chơi mới
Xuất khẩu hải sản tăng mạnh từ Canada sang Việt Nam là cơ hội hai chiều, nhưng chỉ trở thành lợi ích thực nếu Việt Nam có chiến lược rõ ràng. Ở chiều nhập khẩu, CPTPP ưu đãi thuế cho phép doanh nghiệp tiếp cận nguồn hải sản Canada chất lượng cao với chi phí thấp hơn, phục vụ nhu cầu đa dạng của thị trường và phát triển mảng phân phối, nhà hàng, chế biến. Ở chiều xuất khẩu, việc Nova Scotia coi Việt Nam là thị trường hải sản lớn thứ bảy mở ra không gian hợp tác sâu hơn, từ liên kết chuỗi cung ứng đến phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng. Tuy vậy, nếu chỉ nhìn hải sản Canada như đối thủ giá rẻ, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội. Điều cần thiết là tận dụng khung CPTPP, cải thiện chất lượng và truy xuất nguồn gốc hải sản trong nước, đồng thời chủ động tham gia các chương trình xúc tiến với những đối tác như Nova Scotia. Cuộc chơi mới không chỉ là mua được tôm hùm Canada giá tốt, mà là biến Việt Nam thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới hải sản toàn cầu.
