Việt Nam – cửa ngõ chiến lược cho nông nghiệp Canada
Việt Nam đang được xem là cửa ngõ chiến lược để nông nghiệp Canada tiếp cận thị trường ASEAN, nhờ sự bổ trợ rõ nét giữa nguồn cung nông sản, công nghệ và nhu cầu đa dạng hóa thị trường, đồng thời dựa trên khuôn khổ CPTPP giúp giảm rào cản thương mại và tạo thuận lợi cho tiếp cận thị trường song phương. Đây không chỉ là câu chuyện tăng kim ngạch, mà là dịch chuyển tư duy: doanh nghiệp Canada nhìn Việt Nam như điểm đặt chân xây chuỗi cung ứng, chứ không còn coi là một thị trường lẻ để “bán xong rồi rút”. Chính sự thay đổi đó khiến hợp tác nông nghiệp Việt Nam Canada trở thành phép thử cho chiến lược thương mại nông sản ASEAN dài hạn. Nếu Việt Nam tận dụng tốt vai trò cửa ngõ, chúng ta không chỉ gia tăng xuất khẩu mà còn bước sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, nơi Canada mang đến công nghệ, tiêu chuẩn và nguồn cung, còn Việt Nam cung cấp năng lực chế biến cùng mạng lưới thị trường rộng khắp.
Thương mại bổ trợ và áp lực phải nghĩ vượt khỏi biên giới
Thương mại nông sản giữa Việt Nam và Canada đã có nền tảng rõ ràng về tính bổ trợ: một bên là nguồn cung lớn lúa mì, đậu tương, thịt bò đông lạnh, cua đông lạnh và khô dầu cải, bên kia là tôm, cá phi lê và các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng. Cơ cấu này cho thấy dư địa mở rộng thương mại hai chiều vẫn còn rộng, bởi nhu cầu thị trường không trùng lặp mà hỗ trợ lẫn nhau. "Trong giai đoạn 2021-2025, xuất khẩu nông, thủy sản của Canada sang Việt Nam tăng trung bình 22,7% mỗi năm" – con số đủ nói lên sức hút của thị trường. Tuy vậy, Canada khó cạnh tranh nếu chỉ đặt bài toán giá và chi phí vận chuyển, nhất là so với các nguồn cung gần Việt Nam. Lợi thế thực sự nằm ở độ tin cậy, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường – những yếu tố ngày càng quyết định trong chuỗi cung ứng bền vững. Chính vì thế, doanh nghiệp Canada buộc phải nghĩ vượt khỏi biên giới, coi Việt Nam là bàn đạp để tiếp cận thương mại nông sản ASEAN thay vì điểm đến cuối cùng.
CPTPP: từ ưu đãi thuế quan tới chiến lược tiếp cận ASEAN
CPTPP tiếp cận thị trường không chỉ dừng ở việc giảm thuế quan, mà đang tái định hình cách doanh nghiệp hai nước thiết kế chiến lược nông nghiệp Việt Nam Canada. Hiệp định này tạo điều kiện để hàng hóa hai bên vào thị trường nhau thuận lợi hơn, đồng thời mở rộng cơ hội hưởng ưu đãi cho nhiều nhóm nông sản. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn CPTPP như “bảng thuế dễ chịu hơn” thì là bỏ lỡ phần giá trị quan trọng nhất: nó là tấm vé để Việt Nam giữ vai trò cửa ngõ trong mạng lưới thương mại nông sản ASEAN, khi Canada đang chủ động đa dạng hóa thương mại và giảm phụ thuộc vào Bắc Mỹ. Theo các đại diện của cơ quan phát triển xuất khẩu Canada, Việt Nam được coi là thị trường then chốt và điểm tựa để doanh nghiệp xây dựng năng lực sản xuất, mở rộng hoạt động sang Đông Nam Á. Điều đó đồng nghĩa, nếu Việt Nam không tận dụng CPTPP để cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chúng ta có thể đánh mất cơ hội trở thành trung tâm liên kết chuỗi cung ứng mới.
Chuỗi cung ứng bền vững và hợp tác công nghệ: lợi ích dài hạn
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm lung lay nền sản xuất nông nghiệp từ đồng bằng sông Cửu Long đến các vùng chịu mùa đông khắc nghiệt ở Canada, yêu cầu xây dựng chuỗi cung ứng bền vững không còn là khẩu hiệu mà thành điều kiện sống còn. Hợp tác giữa hai nước đang mở rộng từ thương mại sang nông nghiệp chính xác, thủy canh, công nghệ phân bón, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, giảm phát thải và hệ thống đo lường tín chỉ carbon – những mảnh ghép thiết yếu cho một chuỗi cung ứng bền vững nông sản. Nhóm nghiên cứu của Giáo sư Huy Đặng dự kiến phối hợp với một viện nghiên cứu lúa tại Cần Thơ để thử nghiệm thực địa các giải pháp công nghệ, cho thấy hợp tác đã chạm đến tầng sâu của tri thức và đổi mới sáng tạo. Nếu Việt Nam biết chủ động đón nhận công nghệ, chuẩn hóa quy trình và kết nối doanh nghiệp trong nước với các đối tác Canada, chúng ta không chỉ bán được nhiều hơn mà còn nâng chất lượng tham gia chuỗi cung ứng khu vực, từ đó củng cố vị thế cửa ngõ ASEAN trên nền tảng bền vững chứ không phải tăng trưởng ngắn hạn.
Kết luận: Việt Nam phải chọn vai trò chủ động, không chỉ là “cửa khẩu”
Nhìn từ các con số tăng trưởng thương mại, các đánh giá “thị trường ưu tiên”, “cửa ngõ chiến lược” hay kỳ vọng CPTPP, dễ thấy Việt Nam đang đứng ở vị trí thuận lợi trong mắt doanh nghiệp Canada. Nhưng thuận lợi sẽ là vô nghĩa nếu chúng ta chấp nhận vai trò thụ động như một “cửa khẩu” đơn thuần cho dòng nông sản đi qua. Việt Nam cần chủ động định hình chiến lược thương mại nông sản ASEAN với Canada: lựa chọn phân khúc sản phẩm, yêu cầu chuyển giao công nghệ, cùng xây tiêu chuẩn chuỗi cung ứng bền vững và tận dụng mọi không gian chính sách mà CPTPP mang lại. Với nền tảng CPTPP cùng triển vọng tăng cường quan hệ Canada – ASEAN, hợp tác nông nghiệp có thể trở thành hướng đi thiết thực trong quan hệ song phương – nếu Việt Nam dám đặt mình vào vị trí trung tâm chuỗi giá trị, chứ không chỉ là điểm trung chuyển tiện lợi.
