Kỹ năng số phải bắt đầu từ việc người dân cần làm
Kỹ năng số cộng đồng là khả năng sử dụng thiết bị và dịch vụ trực tuyến cho những nhu cầu thiết thực, được hình thành qua hướng dẫn và thực hành ngay tại nơi người dân sinh sống. Với người dân tộc thiểu số, người cao tuổi và cư dân ở xa trung tâm, cách học này quan trọng hơn những buổi phổ biến kiến thức chung chung: họ cần được hỗ trợ đúng lúc, trên chính thiết bị và trong những việc thường ngày.
Lạng Sơn chọn cách đưa người hỗ trợ về tận thôn, tổ dân phố. Sau khi sắp xếp địa bàn, tỉnh kiện toàn 923 Tổ công nghệ số cộng đồng tại 65 xã, phường, với 6.716 thành viên. Năm 2026, các tổ hướng dẫn 284.696 lượt người về kỹ năng số và hỗ trợ 238.652 lượt người sử dụng ứng dụng, nền tảng số. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng giá trị của mô hình nằm ở chỗ người dân có thể hỏi, làm thử và nhận trợ giúp khi gặp vướng mắc.
Ở Lạng Sơn, học số gắn với việc cần giải quyết
Các tổ tại Lạng Sơn tập trung vào những thao tác có ích ngay: dùng điện thoại thông minh, tạo và bảo vệ tài khoản, sử dụng VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến và thanh toán không tiền mặt. Có 164.239 lượt người được hỗ trợ tra cứu thủ tục, đăng nhập, kê khai, nộp hồ sơ và theo dõi kết quả; 172.093 lượt được hướng dẫn thanh toán không dùng tiền mặt. Đáng kể không kém, 207.627 lượt người được hướng dẫn phòng, chống lừa đảo trên mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đây là cách tiếp cận đúng: đưa an toàn số vào cùng bài học với tiện ích số, thay vì đợi người dân gặp sự cố mới cảnh báo. Tại thôn Phong Thịnh, xã Nhất Hòa, 20 trong 25 hộ tham gia mô hình “Gia đình số” đã chủ động làm thủ tục hành chính trực tuyến. Tuy vậy, mạng lưới còn thiếu đồng đều: chỉ 523 trong 923 tổ hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Muốn kết quả lan rộng, cần duy trì nhân lực và hỗ trợ các tổ hoạt động yếu, chứ không chỉ đếm số tổ được thành lập.
Đắk Lắk biến không gian chung thành nơi thực hành
Đắk Lắk bổ sung một lớp hỗ trợ khác: tạo địa điểm để người dân có thể đến học và dùng công nghệ. Nhà cộng đồng số tại buôn Yao, xã Ea Tul, hoạt động từ giữa tháng 8/2026, có máy tính, máy in, màn hình trình chiếu và wifi phục vụ dịch vụ công, tiếp cận thông tin và thực hành ngay tại địa phương. Với người lớn tuổi chưa quen điện thoại thông minh, một nơi gần nhà, có người hướng dẫn, giúp việc thử thao tác bớt áp lực hơn.
Không gian cố định không thay thế được hỗ trợ lưu động. Tại thôn Thanh Xuân, xã Phú Xuân, cán bộ đến tận nơi giúp người dân giải quyết giấy tờ, kích hoạt VNeID mức độ 2 và làm hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công; người dân không phải đi xa để xử lý thủ tục. Cùng với đó, Chiến dịch 44 ngày đêm của Tỉnh đoàn, từ 17/8 đến 29/9/2026 tại 102 xã, phường, hỗ trợ hơn 145.000 lượt người tiếp cận kỹ năng số và hơn 102.000 lượt sử dụng VNeID mức độ 2 cùng tiện ích số.
Muốn thu hẹp khoảng cách, phải kết hợp người hướng dẫn và nơi thực hành
Hai mô hình giải quyết hai trở ngại khác nhau. Tổ công nghệ số cộng đồng đưa trợ giúp đến gần từng hộ; Nhà cộng đồng số tạo chỗ để người dân quay lại luyện tập, dùng thiết bị và tiếp cận dịch vụ. Hướng dẫn “cầm tay chỉ việc” giúp người học thao tác trên chính điện thoại của mình, còn không gian chung hữu ích khi họ thiếu thiết bị hoặc cần hỗ trợ trực tiếp. Với vùng sâu, vùng xa, kết hợp cả hai đáng tin cậy hơn việc chỉ mở lớp hoặc chỉ trang bị máy móc.
Bước tiếp theo là duy trì sự hỗ trợ sau buổi hướng dẫn. Lạng Sơn dự kiến bồi dưỡng kỹ năng theo tình huống thực tế, cập nhật tài liệu và giải đáp vướng mắc; tỉnh cũng đề xuất kinh phí hoạt động 3 triệu đồng mỗi tổ mỗi năm. Tại Đắk Lắk, các mô hình được triển khai trong bốn tháng, từ 22/9 đến 22/12/2026, để đánh giá và xem xét nhân rộng từ năm 2027. Phổ cập kỹ năng số chỉ có ý nghĩa khi người dân tự làm được việc cần thiết và biết tìm trợ giúp an toàn khi gặp rủi ro.
