Kỹ năng an toàn mạng cần được dạy bằng tình huống thật
An toàn mạng học sinh là khả năng nhận biết rủi ro, kiểm chứng thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng Internet, đồng thời biết dừng lại và tìm người đáng tin cậy khi có dấu hiệu bị thao túng. Đây không thể chỉ là một lời nhắc chung chung: các em cần được tập xử lý những tình huống có thể gặp ngoài đời. Sáng 26/10/2026, Chi đoàn Công an phường An Nhơn phối hợp Trường THPT số 2 An Nhơn tổ chức tuyên truyền cho hơn 1.060 học sinh và giáo viên về phòng, chống thông tin xấu độc và tội phạm mạng. Đến ngày 26/10, hoạt động đã được triển khai tại 10 trường ở Gia Lai, thu hút hơn 13.000 học sinh, sinh viên; kế hoạch của tỉnh đặt mục tiêu ít nhất 40.000 học sinh trung học và 10.000 sinh viên tham gia. Quy mô đó đáng chú ý, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc học sinh có thể áp dụng kỹ năng sau buổi học hay không.
Nhận diện tin xấu độc: đừng để cảm xúc thay thế kiểm chứng
Các buổi tuyên truyền tại trường tập trung vào ba năng lực thiết thực: nhận diện và kiểm chứng thông tin xấu độc trước khi chia sẻ; nhận biết, phòng ngừa lừa đảo trực tuyến; bảo vệ dữ liệu cá nhân và tài khoản. Đây là hướng tiếp cận cần thiết vì kẻ gian thường khai thác tâm lý chủ quan, thiếu kỹ năng xác minh, nỗi sợ hoặc ham muốn lợi ích để dụ người dùng làm theo. Học sinh được khuyến cáo không cung cấp tùy tiện thông tin cá nhân, mật khẩu hay mã xác thực; không mở đường dẫn lạ, cài ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc chuyển tiền khi chưa xác minh. Nhưng cảnh báo chỉ có ích nếu đi kèm thói quen thực hành: dừng lại khi lời nhắn tạo áp lực, tự tìm kênh chính thức để kiểm tra và báo cha mẹ, thầy cô hoặc cơ quan chức năng khi thấy bất thường. Nhà trường nên biến những bước này thành quy trình dễ nhớ, thay vì để học sinh tự xoay xở giữa một tình huống căng thẳng.
Giả mạo công an, bắt cóc trực tuyến và bẫy học bổng
Một chuyên đề tại Trường THPT Bắc Duyên Hà ở Hưng Yên ngày 2/11 đặt học sinh trước các kịch bản cụ thể như “bắt cóc online”, mạo danh vay tiền và những lời mời học bổng giả. Trong thủ đoạn giả mạo công an, kẻ gian có thể cáo buộc học sinh liên quan đến vụ án, buộc giữ bí mật, tránh liên hệ với gia đình và làm theo hướng dẫn qua điện thoại. Việc tự cô lập khiến nạn nhân mất cơ hội kiểm chứng; yêu cầu giữ bí mật, rời khỏi nơi quen thuộc hay chuyển tiền để chứng minh vô can đều là dấu hiệu cần cảnh giác. Lừa đảo học bổng cũng lợi dụng một nhu cầu chính đáng: lời mời học bổng giá trị cao có thể đi kèm yêu cầu đặt cọc hoặc chứng minh khả năng tài chính. Học sinh nên tự truy cập cổng thông tin của trường hoặc hỏi đơn vị cấp học bổng qua kênh chính thức, không dựa vào tin nhắn trong nhóm chưa xác minh. Ảnh đại diện và giọng nói quen thuộc cũng không đủ để xác nhận người nhắn vay tiền là người thật; hãy gọi lại bằng số đã biết hoặc xác minh qua kênh độc lập.
Buổi tuyên truyền phải nối tiếp bằng hỗ trợ rõ ràng
Ngày 30/10, Đại học Hoa Sen tổ chức hội nghị về an ninh mạng và rủi ro lừa đảo trong bối cảnh chuyển đổi số, với sự tham gia của lực lượng công an và sinh viên. Cùng với các hoạt động ở Gia Lai và Hưng Yên, chương trình cho thấy nhà trường, cơ quan chức năng và các đơn vị phối hợp đang đưa kỹ năng tự bảo vệ đến gần người học hơn. Tuy nhiên, một buổi nói chuyện không thể thay thế sự đồng hành thường xuyên. Học sinh cần biết rõ đầu mối nào trong trường có thể tiếp nhận báo cáo; cha mẹ cần bình tĩnh xác minh khi nhận tin khẩn cấp; giáo viên cần tạo điều kiện để các em hỏi mà không sợ bị trách phạt. Nếu đã chuyển tiền, hãy nhờ cha mẹ hoặc người giám hộ liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức, đồng thời lưu chứng từ, nội dung trao đổi và thông tin tài khoản nhận tiền. Công an Gia Lai cho biết sẽ tiếp tục kiểm tra tiến độ kế hoạch tuyên truyền cho hơn 50.000 học sinh, sinh viên. Bước tiếp theo nên là luyện tập tình huống và duy trì các đầu mối hỗ trợ rõ ràng, để kỹ năng học được trở thành phản xạ bảo vệ thực sự.
