Giải thưởng ‘làng du lịch tốt nhất’ và bước đi mang tính tuyên ngôn của Việt Nam
Giải thưởng ‘làng du lịch tốt nhất’ do UN Tourism tổ chức là sáng kiến tôn vinh những làng nông thôn vừa bảo tồn cảnh quan và văn hóa bản địa, vừa phát triển kinh tế du lịch theo hướng du lịch bền vững gắn với cộng đồng, trong đó tiêu chí trọng tâm không phải là đông khách nhất mà là giữ được bản sắc, môi trường sống và sinh kế địa phương lâu dài.
Việt Nam đã đề cử 5 điểm đến tham gia giải thưởng ‘Làng du lịch tốt nhất’ năm 2026 của UN Tourism, khẳng định định hướng phát triển du lịch xanh và bền vững. Đây không chỉ là động thái tham gia một giải thưởng du lịch 2026, mà là tuyên ngôn về cách Việt Nam muốn được nhìn nhận trên bản đồ du lịch thế giới: không chạy theo số lượng mà đặt chất lượng trải nghiệm, bảo tồn và trách nhiệm lên trước.
Cách lựa chọn này mang tính lựa chọn con đường: hoặc tiếp tục mô hình khai thác ngắn hạn, hoặc kiên định với du lịch bền vững Việt Nam. Việc đưa các làng du lịch vào sân chơi quốc tế cho thấy cơ quan quản lý đang chọn vế thứ hai – khó hơn, chậm hơn, nhưng có khả năng đem lại lợi ích dài hạn cho cộng đồng.
Năm đại diện: bức tranh thu nhỏ về du lịch bền vững Việt Nam
Năm đại diện của Việt Nam tham gia giải thưởng gồm: Làng Lò (Đắk Lắk), làng du lịch cộng đồng Cát Cát (Lào Cai), rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh (Đà Nẵng), Măng Đen Treehouse Village (Quảng Ngãi) và làng du lịch cộng đồng Hữu Liên (Lạng Sơn). Danh sách này cho thấy sự chủ ý: trải đều từ Tây Nguyên, miền núi phía Bắc, miền Trung ven biển đến làng du lịch Đông Bắc, tạo nên một bức tranh đa dạng về hệ sinh thái lẫn văn hóa.
Điểm chung của các làng du lịch tốt nhất được đề cử là không phụ thuộc vào công trình nhân tạo mà xây dựng sản phẩm trên nền giá trị bản địa. Đó là cà phê, văn hóa Êđê ở Làng Lò; ruộng bậc thang, đời sống người Mông ở Cát Cát; hệ sinh thái rừng dừa ngập mặn ở Cẩm Thanh; khí hậu mát, rừng thông và mô hình nhà trên cây ở Măng Đen; và cảnh quan núi đá vôi, đồng cỏ, rừng đặc dụng ở Hữu Liên.
Việc lựa chọn 5 làng này cũng là thử thách đối với chính quyền địa phương: nếu thắng giải, họ buộc phải kiên định với tiêu chí bảo tồn và quản trị điểm đến, thay vì nới lỏng để chạy theo tăng trưởng nóng. Nói cách khác, giải thưởng trở thành cam kết, chứ không chỉ là chiếc huy chương treo tường.
Hữu Liên – ngôi làng 6.000 ha giữa núi đá vôi Đông Bắc và bài kiểm tra về bảo tồn
Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp ở phía tây nam Lạng Sơn, làng du lịch cộng đồng Hữu Liên mang vẻ đẹp yên bình, nguyên sơ, cùng khí hậu mát mẻ quanh năm. Với diện tích hơn 6.000 ha, Hữu Liên sở hữu hệ sinh thái đa dạng từ thung lũng, hồ nước, đồng cỏ đến rừng đặc dụng – nền tảng lý tưởng cho mô hình du lịch sinh thái gắn với cộng đồng.
Nổi bật là khu rừng đặc dụng Hữu Liên rộng hơn 8.293 ha, một trong những khu rừng có giá trị sinh học cao của vùng Đông Bắc, với rừng nguyên sinh, hang động, suối ngầm và hồ ngập nước theo mùa. Thảo nguyên Đồng Lâm với bãi cỏ mênh mông, mùa nước nổi xanh như tranh, hang Xoong Pong, hồ Nong Dùng… tạo nên chuỗi điểm đến sinh thái hiếm nơi nào có. Đây là minh chứng sống cho luận điểm: muốn được gọi là làng du lịch tốt nhất, trước hết phải là làng giữ rừng tốt.
Quan trọng hơn cả là chiều sâu văn hóa: khoảng 3.000 cư dân thuộc 5 dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông, Kinh vẫn giữ nhà sàn bốn mái, lễ hội Trò Ngô Làng Giàng, hát Then, đàn Tính và các món ăn như bánh chưng đen, ốc núi. Nếu Hữu Liên mất bản sắc vì phát triển nóng, giải thưởng sẽ mất ý nghĩa; nếu giữ được, đây sẽ là chuẩn mực mới cho làng du lịch Đông Bắc.
Du lịch cộng đồng Hữu Liên: con số biết nói và giới hạn chịu tải
Hữu Liên không chỉ đẹp trên ảnh mà còn có những con số rất cụ thể: giai đoạn 2020–2025, làng đón hơn 186.000 lượt khách với doanh thu trên 52 tỷ đồng; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã đón hơn 40.000 lượt khách, doanh thu ước đạt trên 20 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 400 lao động. Đây là câu trả lời sắc sảo cho nhận định sai lầm rằng du lịch bền vững thì khó mang lại lợi ích kinh tế.
Tuy vậy, những con số tăng nhanh cũng là lời cảnh báo. Nếu không kiểm soát sức chứa của thảo nguyên, hồ nước, rừng đặc dụng, Hữu Liên có thể đi vào vết xe đổ: ô nhiễm, bê tông hóa, xâm lấn rừng. Bản thân địa phương đã xác định đến năm 2030 đặt mục tiêu đón khoảng 210.000 lượt khách với doanh thu hơn 67 tỷ đồng, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng.
Câu hỏi đặt ra là: họ sẽ đạt mục tiêu bằng cách nào? Nếu chỉ tăng khách mà không tăng chất lượng, làng sẽ bão hòa rất nhanh. Hữu Liên cần coi giải thưởng du lịch 2026 là cơ chế “kỷ luật mềm”: mọi quyết định hạ tầng, dịch vụ phải được soi chiếu bằng tiêu chí du lịch bền vững Việt Nam, thay vì nhượng bộ trước lợi ích ngắn hạn.
Cơ hội quảng bá và thách thức giữ vững con đường xanh
Việc Việt Nam tham gia giải thưởng ‘Làng du lịch tốt nhất’ năm 2026 diễn ra trong bối cảnh xu hướng du lịch toàn cầu chuyển sang trải nghiệm bản địa, bền vững và có trách nhiệm. Thông qua 5 đại diện, Việt Nam có cơ hội quảng bá hình ảnh quốc gia, đồng thời chứng minh năng lực bảo tồn văn hóa, thiên nhiên và sinh kế. Đối với Hữu Liên, trở thành đại diện tham gia giải thưởng quốc tế là dịp hiếm để đưa hình ảnh làng ra thế giới và lan tỏa giá trị mô hình du lịch cộng đồng.
Nhưng cơ hội luôn đi kèm rủi ro. Một danh hiệu quốc tế dễ kéo theo làn sóng đầu tư, dự án homestay, khu cắm trại, con đường bê tông hóa thiếu cân nhắc. Nếu không có quy hoạch và cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng, cộng đồng có thể trở thành người ngoài cuộc ngay trên chính mảnh đất của mình.
Kết luận hợp lý nhất lúc này là: giải thưởng du lịch 2026 chỉ là điểm khởi đầu. Thành công thật sự của các làng du lịch tốt nhất không nằm ở tấm bằng treo trên tường mà ở việc sau 10–20 năm, rừng còn xanh, lễ hội còn sống, người dân vẫn muốn ở lại làng và tự hào gọi nơi mình sinh sống là “điểm đến”.
