Cao tốc Lâm Đồng: không chỉ là đường mới mà là chiến lược kết nối vùng
Cao tốc Lâm Đồng với hai tuyến Tân Phú – Bảo Lộc và Bảo Lộc – Liên Khương là các dự án hạ tầng giao thông chiến lược, nhằm hoàn chỉnh trục Dầu Giây – Liên Khương, rút ngắn thời gian di chuyển giữa Tây Nguyên và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đồng thời tạo hành lang phát triển mới cho đô thị, công nghiệp, logistics và du lịch của tỉnh Lâm Đồng. Ngày 2/10, lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng làm việc với Trung tâm Phát triển Quỹ đất và các sở, ngành để thúc đẩy tiến độ giải phóng mặt bằng cho hai tuyến cao tốc gần 140 km này, sau khi mới giải ngân khoảng 1.103,4 tỷ đồng trên tổng 1.798 tỷ đồng được bố trí, tương đương gần 62% kế hoạch nhưng vẫn bị đánh giá là chậm so với yêu cầu. Việc siết lại tiến độ cho thấy tỉnh đang đặt cược mạnh vào vai trò của kết nối vùng kinh tế như một đòn bẩy tăng trưởng chứ không chỉ là nâng cấp giao thông đơn thuần.
Tân Phú – Bảo Lộc: tuyến đường mở cửa Tây Nguyên ra vùng Đông Nam Bộ
Tuyến đường Tân Phú Bảo Lộc là một đoạn của trục cao tốc Dầu Giây – Liên Khương, dài khoảng 65,88 km, trong đó 11,91 km qua Đồng Nai và 53,97 km qua Lâm Đồng. Đây là cao tốc nhóm A, công trình giao thông cấp I, đầu tư theo hình thức BOT với tốc độ thiết kế 80 km/giờ và quy mô 4 làn xe giai đoạn phân kỳ, mặt cắt nền đường 17 m, sẽ mở rộng lên 22 m khi hoàn chỉnh. Về bản chất, tuyến này mở cánh cửa kết nối vùng kinh tế: nó nối cao tốc Dầu Giây – Tân Phú với khu vực Bảo Lộc, đưa nông sản, gỗ, cà phê, du lịch sinh thái Lâm Đồng tiếp cận nhanh hơn thị trường Đông Nam Bộ, đặc biệt TP.HCM. Khi thời gian đi từ TP.HCM lên Đà Lạt giảm từ khoảng 6 giờ xuống còn 3 giờ nhờ hoàn thiện toàn tuyến, quyết định đầu tư hạ tầng giao thông không chỉ phục vụ khách du lịch mà còn tái định nghĩa khoảng cách kinh tế giữa cao nguyên và đô thị trung tâm.
Bảo Lộc – Liên Khương: mắt xích hoàn chỉnh trục cao tốc và không gian phát triển mới
Cao tốc Bảo Lộc – Liên Khương dài hơn 73 km, được đầu tư theo phương thức PPP với tổng mức đầu tư giai đoạn 1 là 17.718 tỷ đồng và thời gian thi công dự kiến 30 tháng. Giai đoạn đầu, tuyến có nền đường rộng 17 m, khai thác 4 làn xe hạn chế với tốc độ 80 km/giờ; khi hoàn thiện sẽ mở rộng nền lên 24,75 m cho 4 làn cao tốc hoàn chỉnh và tốc độ thiết kế 100 km/giờ. Sau khi hoàn thành, tuyến này sẽ lấp mắt xích còn thiếu trên trục Dầu Giây – Liên Khương dài hơn 200 km, nghĩa là Lâm Đồng sở hữu một xương sống giao thông hoàn chỉnh kết nối thẳng tới vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Từ đó, kết nối vùng kinh tế không còn là khẩu hiệu: dọc trục cao tốc, dư địa phát triển đô thị vệ tinh, khu công nghiệp, trung tâm logistics và các điểm đến du lịch mới được mở ra, giúp Lâm Đồng chuyển từ thế "tỉnh nông nghiệp, du lịch" sang cửa ngõ giao thương của cả Tây Nguyên.
Tỉnh lộ 4B và mạng lưới hỗ trợ: hạ tầng không thể chỉ là cao tốc
Nếu cao tốc là trục dọc của kết nối vùng kinh tế, thì các tuyến tỉnh lộ là hệ mao mạch dẫn dòng hàng hóa, lao động và dịch vụ vào trục chính. Lâm Đồng cùng lúc đang triển khai dự án cải tạo, nâng cấp Tỉnh lộ 4B dài hơn 28,4 km đi qua các xã Quảng Phú, Quảng Hòa, Đam Rông 3, với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 540 tỷ đồng từ ngân sách trung ương, trong đó chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng chiếm hơn 10%. Tỉnh lộ 4B được nâng cấp lên công trình giao thông đường bộ cấp 4 miền núi, nền đường rộng 7,5 m, mặt đường 5,5 m cùng kết cấu cấp cao A1, hệ thống thoát nước, tường chắn, công trình phòng hộ và an toàn giao thông đồng bộ. Dự án này có mục tiêu rõ ràng: từng bước xây dựng hoàn chỉnh mạng lưới giao thông vận tải theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu đi lại, tăng lưu thông hàng hóa và tạo động lực mới cho các xã vùng sâu, nơi tuyến đường đi qua. Người dân địa phương kỳ vọng việc đi lại thuận lợi sẽ kéo theo phát triển kinh tế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần. Trong bức tranh kết nối vùng, nếu chỉ nói về cao tốc Lâm Đồng mà bỏ qua các tuyến như 4B, Quốc lộ 27, 28, 55 thì sẽ thiếu nền tảng để dòng lợi ích lan tỏa tới vùng xa.
Thách thức giải phóng mặt bằng và bài toán phân bổ lợi ích
Vấn đề không còn nằm ở việc có cao tốc hay không, mà là cao tốc sẽ được xây dựng thế nào, với tiến độ và cách phân bổ lợi ích ra sao. Hai dự án cao tốc đã giải ngân khoảng 1.103,4 tỷ đồng trên 1.798 tỷ đồng được bố trí nhưng vẫn bị đánh giá là chậm, cho thấy nút thắt giải phóng mặt bằng và phối hợp giữa Trung tâm Phát triển Quỹ đất với địa phương chưa hiệu quả. Một phần vốn hơn 490 tỷ đồng dự kiến không thể giải ngân được đề xuất điều chuyển sang các dự án Quốc lộ 27, 28, 55 – những tuyến đang xuống cấp, từng xảy ra sạt lở. Cách xử lý này vừa là giải pháp tình thế, vừa là thông điệp chính sách: đầu tư hạ tầng giao thông phải linh hoạt, bám vào thực trạng và sẵn sàng điều chỉnh để bảo vệ an toàn và kết nối cho người dân. Tuy nhiên, đi cùng với việc đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân bàn giao đất, lãnh đạo tỉnh cũng nhấn mạnh khả năng áp dụng biện pháp cưỡng chế trong trường hợp cố tình không đồng thuận. Câu hỏi đặt ra là: Lâm Đồng sẽ cân bằng thế nào giữa tốc độ dự án, quyền lợi người dân vùng tuyến đi qua và mục tiêu kết nối Tân Phú – Bảo Lộc – Liên Khương như một hành lang phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho toàn tỉnh?
