Việt Nam dẫn đầu ASEAN-6: tăng trưởng cao nhưng không mặc định bền vững
Tăng trưởng Việt Nam 2035 được hiểu là triển vọng nền kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 6,2% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2035, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 4,8% của nhóm ASEAN-6, nhờ kết hợp các động lực FDI, công nghiệp hóa, xuất khẩu sản xuất và lợi thế chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dự báo này đặt Việt Nam vào vị thế dẫn đầu ASEAN-6 tăng trưởng kinh tế, khi khu vực chỉ được kỳ vọng tăng trung bình 4,8% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2035. Song đây không phải tấm vé bảo đảm, mà là “cửa sổ cơ hội” có hạn dùng. Việt Nam được dự báo tăng trưởng 6,2%/năm, cao hơn Philippines (5,8%), Indonesia (5,4%), Malaysia (4,3%), Singapore (2,7%) và Thái Lan (2,2%). Năm 2025, tăng trưởng GDP thực đạt 7,5%, vượt xa mức 5,1% bình quân của cả khối SEA-6. Con số rất đẹp, nhưng quy mô nền kinh tế vẫn nhỏ; dẫn đầu về tốc độ không đồng nghĩa dẫn đầu về sức mạnh nền tảng.
FDI hai chiều và xuất khẩu sản xuất: Lợi thế hiếm có nhưng nhiều rủi ro phụ thuộc
Cốt lõi của triển vọng tăng trưởng Việt Nam là khả năng hút FDI Đông Nam Á theo cả hai hướng: dòng vốn gắn với Mỹ và dòng vốn gắn với Trung Quốc, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các nước ASEAN-6 khác. Nhờ làn sóng “Trung Quốc+1” vào điện tử và máy móc, tỉ trọng giá trị gia tăng ngành chế biến chế tạo trong GDP Việt Nam tăng, trái ngược xu hướng giảm của phần còn lại khu vực. Tăng trưởng ASEAN-6 nói chung được hỗ trợ bởi đầu tư nước ngoài, hình thành vốn bền vững, công nghiệp hóa và phát triển hạ tầng, cùng cải thiện năng suất nhờ công nghệ.
Cơ cấu FDI cho thấy sự xoay trục rõ ràng: vốn từ Hàn Quốc giảm từ 25% giai đoạn 2015–2019 xuống 19% năm 2025, Nhật Bản từ 17% xuống 10%, trong khi vốn từ Trung Quốc tăng từ 7% lên 13%. Ở chiều thương mại, xuất khẩu sản xuất Việt Nam sang Mỹ tăng mạnh nhất khu vực nhờ mức thuế Mỹ áp lên hàng Trung Quốc mở rộng dư địa cho hàng Việt. Nhưng mặt trái rất rõ: nhập khẩu từ Trung Quốc tăng từ 29% lên 43%, mức phụ thuộc cao nhất SEA-6. Nói cách khác, Việt Nam “ăn hai đầu” chuỗi cung ứng, nhưng cũng “bị kẹp” hai phía về đầu vào và thị trường đầu ra.
Lợi thế chuỗi cung ứng và công nghệ bán dẫn: Cửa sổ vàng cho ASEAN-6
Triển vọng ASEAN-6 tăng trưởng kinh tế không tách rời khỏi vị thế mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu và hạ tầng số đang được nâng cấp. Tăng trưởng khu vực được kỳ vọng nhờ FDI, công nghiệp hóa, nâng cấp hạ tầng và áp dụng công nghệ để tăng năng suất. Trong bức tranh đó, Việt Nam, Malaysia, Singapore và Indonesia được đánh giá là nhóm có thể hưởng lợi bất cân xứng nếu môi trường toàn cầu thuận lợi. Việt Nam đặc biệt vì vừa dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng, vừa giữ vị thế hút vốn hai chiều hiếm có, trong khi Malaysia “mắc kẹt” ở khâu lắp ráp công nghệ bán dẫn Đông Nam Á giá trị thấp và Singapore thiên về vai trò “nơi trú ẩn an toàn” hơn là chạy theo tốc độ.
Nếu biết tận dụng, lợi thế chuỗi cung ứng hiện tại có thể được nâng cấp thành tăng trưởng chất lượng cao hơn: dòng vốn FDI không chỉ dừng ở các nhà máy lắp ráp, mà đi sâu vào logistics, khu công nghiệp hiện đại và các khâu điện tử thượng nguồn. Đây là bước chuyển bắt buộc nếu Việt Nam muốn biến tăng trưởng 6,2%/năm thành lợi thế dài hạn, thay vì một “đỉnh phong độ” rồi chững lại khi chi phí lao động tăng và các ưu đãi truyền thống mất dần hiệu lực.
Hai nút thắt năng lượng và vốn: rào cản có thể phá vỡ hay củng cố triển vọng 6,2%
Báo cáo triển vọng Đông Nam Á nhấn mạnh rằng động lực tăng trưởng của Việt Nam vẫn dựa nhiều vào vốn và ổn định vĩ mô; các trụ cột dài hạn như công nghệ và bền vững đang tụt lại. Trong khung 12 yếu tố, Việt Nam cải thiện ở vài mặt như đa dạng hóa thương mại, ổn định vĩ mô, đầu tư vào ngành tăng trưởng mới và củng cố thị trường vốn; nhưng môi trường kinh doanh, thể chế, lao động, hạ tầng vật chất và doanh nghiệp công nghệ đột phá gần như “dậm chân tại chỗ” hoặc suy giảm. Điều này cho thấy nền tảng để bật lên từ “tăng trưởng nhanh” sang “tăng trưởng chất lượng cao” chưa rõ ràng.
Quan trọng hơn, báo cáo chỉ ra hai giới hạn cụ thể đang kìm biên độ tăng trưởng: gián đoạn lưới điện và thị trường vốn trong nước còn mỏng. Đây là các nút thắt hạ tầng và tài chính, có thể xử lý nếu có quyết tâm. Khuyến nghị là phải ưu tiên khắc phục tình trạng thiếu tin cậy trong cung ứng năng lượng – vốn đang cản trở sản xuất giá trị cao – đồng thời nâng cấp chuỗi giá trị dựa trên AI trước khi lợi thế lắp ráp chi phí thấp bị xói mòn. Nếu chậm trễ, tăng trưởng Việt Nam 2035 rất dễ “hạ cánh mềm” về mức trung bình ASEAN-6, thay vì giữ được vị thế dẫn đầu.
Kết luận: Từ dẫn đầu tốc độ đến dẫn đầu chất lượng
Dự báo Việt Nam tăng trưởng bình quân 6,2%/năm đến 2035, cao hơn 1,4 điểm phần trăm so với trung bình ASEAN-6, là một tín hiệu rất tích cực nhưng không phải lời đảm bảo. Tăng trưởng dựa trên FDI, xuất khẩu sản xuất và lợi thế chuỗi cung ứng chỉ là bước khởi đầu. Khi nền kinh tế vẫn nhỏ, mỗi đợt vốn và xuất khẩu có thể tạo ra các con số phần trăm đẹp; nhưng để giữ vị thế lâu dài, Việt Nam phải thoát khỏi hình ảnh một “công xưởng lắp ráp giá rẻ” phụ thuộc sâu vào một vài thị trường và nguồn cung.
Thông điệp cốt lõi là: nếu xử lý dứt điểm nút thắt năng lượng và vốn, đồng thời dùng cửa sổ FDI hiện nay để chuyển lên các khâu công nghệ cao – trong đó có công nghệ bán dẫn Đông Nam Á – Việt Nam có cơ hội hiếm để vừa dẫn đầu về tốc độ, vừa nâng chuẩn chất lượng tăng trưởng. Ngược lại, nếu chậm tay, lợi thế hiện tại sẽ bị bào mòn khi chi phí tăng, chuỗi cung ứng dịch chuyển sang các điểm đến mới, và tăng trưởng 6,2% sẽ chỉ còn là một con số dự báo đẹp trên giấy.
